Home » Achtergrond

Ooit gehoord van Meyerbeer?

Amsterdam9 juni 2009 8 reacties

Aanstaande zondag (14/6) wordt Le Prophète van Giacomo Meyerbeer uitgevoerd tijdens een openluchtconcert van het Amsterdamse stadsdeel Westerpark. Een unicum, schrijft Hans van Verseveld. Want zo vaak is de Joodse componist niet te horen in Nederland.

Giacomo Meyerbeer.

Giacomo Meyerbeer.

Als we uitgaan van ‘Meyerbeer in Nederland’ dan zijn we wel heel snel uitgepraat, want de laatste keer dat er in Nederland een opera van deze componist werd uitgevoerd, was op 17 februari 1931 in Carré in Amsterdam. Daar werd toen Gli Ugontti uitgevoerd – zoals toen gebruikelijk was in de Italiaanse vertaling. Het Franse Origineel Les Huguenots speelde voor het laatst in 1926, ook in Carré.

Met de opkomst van het nationaal-socialisme was het in Europa gedaan met de muziek van Joodse componisten, dus Meyerbeer raakte direct uit de gratie. In Nederland is dit antisemitisme op één of andere manier altijd gebleven, want tot op de dag van vandaag is geen van de werken van Meyerbeer op de planken of op het concertpodium tot leven gewekt.

Misschien heeft het wel niks te maken met antisemitisme, maar alles met de onbekendheid van de geniale muziek én met de moeilijk te bezetten partijen in vooral Meyerbeers ‘grand opéra’s’ zoals Robert le Diable, Les Huguenots, Le Prophète en l’Africaine. Ik noem slechts de vier grote vijfakters, omdat deze opera’s schreeuwen om een (concertante) uitvoering.

In een eerder artikel van mijn hand stelde ik voor om Annick Massis naar de Matinee in het Concertgebouw te halen als Marguerite de Valois en Eva-Maria Westbroek als Valentine. Dat zijn twee van ‘The Seven Stars’ in Les Huguenots, die fantastische heerlijke opera, waarin een Joodse componist de katholieken oproept om de protestanten uit te moorden. Kan het nóg sappiger?

Herwaardering

In 2004 vroeg de jonge zanger Wiard Witholt mij wat hij zou moeten zingen tijdens een lunchconcert in de Boekmanzaal in het Muziektheater in Amsterdam. Ik stelde iets voor van Meyerbeer. Hij keek mij aan of hij vergiftigd werd, maar na enig aandringen keek hij toch eens in mijn partituur van Dinorah, ook bekend als Le Pardon de Ploërmel. Toen werd al snel duidelijk dat daar voor een bariton wel heel prettige muziek was gecomponeerd.

Samen met zijn studiegenoot, de Zwitserse tenor Fréderic Burdet, studeerden zij beiden een aria en een duet in en deze drie fragmenten bleken bij de uitvoering zo’n succes, dat een Amsterdamse radiozender beide jonge zangers vroeg om het programma te herhalen voor de radio.

De reacties waren lovend en niet alleen voor de zangers, die inmiddels ook gedebuteerd zijn bij de ZaterdagMatinee in het Concertgebouw, maar vooral ook voor de schitterende muziek van Meyerbeer. Er bleek dus wel iets meer te zijn dan alleen maar de beroemde schaduwaria van Dinorah, ‘Ombre légère’, die werkelijk iedere coloratuursopraan heeft gezongen.

Na deze poging tot herwaardering van Meyerbeer werd het weer oorverdovend stil in Nederland. Echter, daar kwam verandering in toen op 19 en 23 november van het vorig jaar, in de Doopsgezinde Singelkerk in Amsterdam, de opera Le Prophète concertant werd uitgevoerd. De doopsgezinden hadden namelijk een 400-jarig jubileum en dat moest gevierd worden.

De Joodse componist Giacomo Meyerbeer was wat geloof betreft bepaald niet voor één gat te vangen, want na de katholieken en protestanten in Les Huguenots zag hij ook wel been in de doopsgezinden, ook wel anabaptisten of wederdopers genoemd.

Helaas werd één van de hoofdrol-zangeressen vlak voor de eerste uitvoering op 19 november ziek en werd er besloten om slechts die gedeelten uit te voeren waar zij niet in zong. De tweede avond was gelukkig succesvoller en voor diegenen onder het publiek die pech hadden bij de première werd nog een extra concert ingelast in februari van dit jaar.

Hondsmoeilijk

De inhoud van Le Prohète is redelijk ingewikkeld en ik verwijs dan ook gaarne naar het programma, dat ongetwijfeld voorhanden is. Deze opera draaide ruim honderd jaar geleden, in 1905, voor het laatst in Nederland, maar ook elders in de wereld blijven opvoeringen een grote zeldzaamheid.

Affiche van de uitvoering van Le Prophète aanstaande zondag in de Houthaven in Amsterdam.

Affiche van de uitvoering van Le Prophète aanstaande zondag in de Houthaven in Amsterdam.

Ook in Le Prophète blijft de bezetting van de hoofdrollen voor problemen zorgen. Meyerbeer schreef muziek voor de zangers van zijn tijd en in onze tijd ontbreekt het helaas aan goede vertolkers van deze prachtige muziek. In het recente verleden was Marilyn Horne zo ongeveer de enige zangeres die in staat was om de hondsmoeilijke partij van Fidès behoorlijk gestalte te geven. Speciaal voor haar werden er uitvoeringen gemonteerd in Turijn en in de New Yorkse Metropolitan Opera, respectievelijk in 1970 en 1977.

Kijken we nog even op de cd’s wie er toen beschikbaar waren voor de andere rollen, dan zien we als Berthe Margherita Rinaldi en Renata Scotto. In de tenorpartij van Jean van Leyden komen we Nicolai Gedda en James McCraken tegen. In 1998 kwam het werk op de planken in de Wiener Staatsoper met Placido Domingo en Agnes Baltsa

Bovenstaande bezettingen werden toch gevormd door de groten der zangkunst, dus rijst de vraag: wat moeten wij ons voorstellen van een Profeet in de Amsterdamse Houthaven? Misschien wel heel veel, aangezien onze eigen fantastische dramatische sopraan Wiebke Göetjes niet alleen de initiatiefneemster is van dit project, maar ook de rol van Fidès op zich neemt. En ze kán het, dat heeft ze in de drie voorgaande uitvoeringen bewezen. Ook de andere partijen waren alleszins goed bezet, dus daar mogen we ook nu weer veel van verwachten.

De uitvoering zal een verkorte concertversie van het werk zijn, maar voor de kennismaking met de muziek van Meyerbeer is dat misschien wel voldoende. Maak een plekje vrij in uw agenda aanstaande zondagmiddag en laat de kans om Meyerbeer een keertje ‘in het echt’ te horen niet aan u voorbij gaan. Het duurt misschien wel weer honderd jaar voordat er weer eens iemand het initiatief neemt.

door

8 reacties »

  • Gideon Relyveld zei:

    Het wordt hoog tijd dat platenmaatschappij Sony-BMG die ongelofelijk prachtige CBS-opname van “Le Prophète” (van ruim 35 jaar geleden) gaat heruitgeven! Dan krijg je inderdaad een schitterende Marilyn Horne op haar allerbest! en verder met o.a. Renata Scotto, Jules Bastin, en het Royal Philharmonic Orchestra o.l.v. Henry Lewis. Het is te hopen dat Sony er dan nét zo’n goede toelichting bijlevert zoals CBS dat deed voor die eerste ‘LP-incarnatie’, en niet met een ‘los floddertje’ dat uitsluitend een tracklist bevat!

  • Steven SURDÈL zei:

    Leuke introductie van Hans van Verseveld. Ik ben zo vrij er voor de ongeneeslijke platenliefhebbers nog iets aan toe te voegen.

    Bij Meyerbeer kwam ik terecht via mijn bewondering voor die prachtige lyrische sopraan Margherita Rinaldi, die te beluisteren is in Meyerbeer’s L’Africaine uit 1963 (mooi geluid op illegale Melodram-LP) en in Le Prophète uit 1970 (prachtige persing op illegale BJR-LP). (Overigens: Als U haar naam tussen dubbele aanhalingstekens op internet zoekt, moet U belanden bij een Italiaanse website waarop ik in drie fasen haar discografie heb vermeld, net als in een reactie op een Bongiovanni-CD van Caterina Cornaro bij de internetwinkel van het Groningse Cadena Lirica.)

    In mijn platencollectie staan sindsdien ook Il Crociato in Egitto (BJR), Robert le Diable (BJR) en de Italiaanse versie van Les Huguenots: Gli (spreek uit: Lji) Ugonotti – de laatste op CETRA-DOC LP (en misschien op ook op Replica) alleen al de moeite waard vanwege de aanwezigheid van Giulietta Simionato en Joan Sutherland, die toen nog verstaanbaar articuleerde.

    En voor degenen die geen LP’s verzamelen: volgens mij zijn ze bijna allemaal te koop op Opera d’Oro (doorgaans goed) en Mytho (nogal eens dof).

  • Steven SURDÈL zei:

    En niet te vergeten: in de fantastische database van http://www.operadis-opera-discography.org.uk staan per componist (bijna) alle opera’s op rij, met een chronologisch overzicht van (bijna) alle uitgaven op LP, CD en DVD !
    Om van te smullen dus, ik wens U veel plezier.

  • Steven SURDÈL zei:

    Zojuist zag ik dat de Caterina Cornaro CD bij Cadena Lirica is uitverkocht – met als gevolg natuurlijk dat mijn discografie van La Rinaldi niet meer zichtbaar is. Gelukkig kan ik U wel nog verwijzingen naar:

    operaviva.leonardo.it/…/discografie_margherita_rinaldi.html

  • Steven SURDÈL zei:

    Van Giacomo Meyerbeer (oorspr. Jakob (Meyer) Beer) staan in de bovengenoemde Engelse database van http://www.operadis-opera-discography.org.uk de volgende titels (s.v.p. aanklikken in mijn bericht aldaar).
    Of die lijst ook echt helemaal compleet is weet ik zo gauw niet, maar dat kunt U dan zeker en vast terugvinden in een grondig en oerdegelijk naslagwerk (Duits natuurlijk), nl. MUSIK IN GESCHICHTE UND GEGENWART. Zo blijkt maar weer eens: van je buren moet je het maar hebben.

    1819 – Il crociato in Egitto
    1819 – Semiramide
    1820 – Margherita d’Anjou
    1822 – L’esule di Granata
    1831 – Robert le Diable
    1836 – Les Huguenots
    1844 – Ein Feldlager in Schlesien
    1849 – Le Prophète
    1854 – L’Étoile du Nord
    1859 – Dinorah [Le Pardon de Ploërmel]
    1865 – L’Africaine

  • henny overbosch zei:

    Opera is kennelijk niet ‘eigentijds’ en, al kende ik wel de naam van giacomo meyerbeer, ik zou niet een stuk van hem hebben kunnen noemen. Totdat ik enkele weken alweer geleden op radio 4 plotseling toen ik de radio aanzette, werd getrakteerd op een aria die, zo dacht ik gezongen werd door Maria Callas – bijzonder mooi, maar ik had het nog niet eerder gehoord. Bij de afkondiging werd bevestigd dat het Maria Callas was die zong – zij zong het ‘schaduwduet’ maar de oorspronkelijke titel en herkomst van het stuk werden niet gemeld of door mij gemist. Ik ging zoeken – bleef er ste4eds aan denken – uiteindelijk heb ik Maartje van Wegen van ‘de Klasieken’vabn Radio 4 gevraagd wat het precies was wat ik hoorde.
    Het ging om de aria ‘Ombra Leggera’ uit Dinorah (Acte II) van Giacomo Meyerbeer, een opname van Marias Callas uit 1957. Ik hoop nu een goed geluidsfragment of zelfs CD te vinden met het stuk!
    Dank voor uw toelichting over Meyerbeer. Ik heb er weer wat van geleerd!
    met vriendelijke groet,
    henny overbosch

  • Operix zei:

    Van Callas’ « Ombra leggera » zijn twee versies overgeleverd; één studio-opname en één live, opgenomen in San Remo in 1954. De laatste is de beste en ook de meeste complete. Het makkelijkst te verkrijgen is de EMI-cd waarop dat concert is weergegeven. Callas was nog prima bij stem en je krijgt er het concert van Rome 1952 nog bij óók.

  • henny overbosch zei:

    Dank voor deze informatie!
    (excuus voor mijn late reactie t.g.v. ziekte)
    hoop nu snel zelf over het stuk te beschikken!

Laat uw reactie achter!

Hieronder kunt u een reactie geven op dit artikel.

Operaliefhebbers: wees aardig voor elkaar. Houd het taalgebruik netjes en blijf bij het onderwerp.