Zelfs met de benaming ‘Callas van de oude muziek’ doe je Figueras tekort. Met haar zeer herkenbare, warme stem, haar voordracht en haar inleving heeft zij onze huizen en harten met ontelbare schatten uit het verleden verblijd en verrijkt, en de folklore van zijn ‘soepjurken’ ontdaan.

Haar allerlaatste project was een tweetal SACD’s met de allermooiste muziek die de landen rond de Middellandse Zee ons te bieden hebben. Van Armenië en Turkije tot Israël en Marokko. En alles wat je onderweg nog meer tegenkomt. Zoals gewoonlijk maakte ze het album samen met haar man – de gambist en dirigent Jordi Savall – en hun eigen ensemble, dat wel eens van naam wisselde, maar nu Hesperion XXI heet.

De twee schijfjes zijn in een prachtig boekwerk verpakt, met veel illustraties en teksten in verschillende talen. Minstens zo mooi als de muziek zelf, die verhaalt van de eeuwenlange wisselwerking tussen christenen, joden en moslims.

Eigenlijk was het een perfect cadeau voor onder de kerstboom of voor de Chanoeka geweest, maar ook zonder reden kunt u het aan uw dierbaren schenken. Of uzelf verblijden. Eén van de mooiste uitgaven van het afgelopen jaar.

Live-uitvoeringen hebben iets bijzonders. Er is geen software om te zang te polijsten, geen tweede take om het nog eens over te doen, geen opnametechniek om voor een perfecte balans te zorgen. Het is de artiest die het helemaal zelf moet doen. Wat je ziet, is ‘the truest expression of the artist, the human being on stage’, aldus Domonique Meyer, de huidige directeur van de Wiener Staatsoper.

Het is dé bestaansreden van de serie Wiener Staatsoper Live bij het label Orfeo d’Or. In die serie brengt het beroemde operahuis met regelmaat live-opnames van gedenkwaardige voorstellingen uit zijn verleden op de markt.

De Traviata uit 1971 is een voorstelling die geheel in die serie thuishoort. De kerstuitvoering van Verdi’s werk was een daverend succes bij publiek en pers. En het is niet moeilijk te begrijpen waarom. De solisten slepen je volledig mee in hun hartstochtelijke emoties en het orkest is ‘top notch’.

Voor Ileana Cotrubas was het een grote avond. Nog maar 31 jaar oud had ze nog niet de grote reputatie die ze later zou genieten. Met haar vertolking van Violetta zette ze echter wel een forse stap voorwaarts. ‘Een ster is geboren’, schreef Der Kurier.

Haar optreden is hartveroverend. Haar jonge, dramatische geluid ademt één en al kwetsbaarheid, wat het onmogelijk maakt niet van haar te gaan houden tijdens haar noodlottige geschiedenis. In de laatste akte huilt haar stem onophoudelijk van het leed dat haar overkomen is. En dat met een klank waar je oren van gaan bloeien.

In Nicolai Gedda heeft ze een perfecte partner. Stijlvol en ‘gentleman-like’ als altijd geeft hij een gepassioneerde vertolking van Alfredo. Zijn palet aan uitdrukkingsmogelijkheden is zo rijk dat hij haast ieder woord een niet mis te verstane lading weet te geven, zoals in zijn sublieme ‘De’ miei bollenti spiriti’ en een zeer emotionele finale.

Cornell MacNeil is zo’n beetje dé Giorgio Germont, dus ook die derde hoofdrol is meer dan voortreffelijk bezet. Met zijn ronde, grote stem straalt hij zowel autoriteit als menselijkheid en medelijden uit, wat heel wat meer van hem maakt dan die cliché-vader met boze bedoelingen.

De eminente maestro Josef Krips, die voor de Tweede Wereldoorlog al zo’n 400 voorstellingen van meer dan 60 opera’s bij de Staatsoper had gedirigeerd, leidt het huisorkest op uitblinkende wijze. Zijn tempi vind ik soms wat traag, maar het drama laat hij in vele kleuren ontpoppen.

Grappig ‘detail’ is de bezetting van de rol van Flora met een jonge Edita Gruberova (23 jaar). Later groeide zij uit tot een beroemde sopraan.

Met een discografie van hier tot ginder blijft Traviata natuurlijk een werk waarvan iedere nieuwe opname er eigenlijk één te veel is. Niettemin is dit nieuwe stukje Orfeo-goud van harte aan te bevelen.

La Traviata is tot en met 24 februari 2012 in de Nederlandse theaters te zien in een productie van de Nationale Reisopera.

Ik kan me nog goed herinneren hoe ik in de zomer van 2009 hartelijk gelachen heb tijdens een nota bene semiscenische opvoering van Die Entführung aus dem Serail in het Concertgebouw. De Entführung-productie uit Barcelona (2010) die C Major op dvd heeft uitgegeven, lijkt daar in niets op. Het is alsof je naar een andere opera zit te kijken.

Volgens de toelichting heeft regisseur Loy ‘onverwachte dramatische lagen en emotionele diepte’ in het singspiel van Mozart ontdekt. Kennelijk is hij nogal ondersteboven van zijn vondst, want hij heeft zijn hele enscenering erdoor laten domineren.

Zijn personenregie is bloedje serieus, de gesproken dialogen schrijden in een ernstig langzaam tempo voort, er vallen ondragelijk veel stiltes en het geheel is ook nog eens kil en somber aangekleed, met een moderne set en grauwe kleuren. Je zou Loy er haast een onderscheiding voor geven: zo’n bont, vief en exotisch avontuur zó humorloos, traag en statisch ensceneren, dat is bepaald geen makkelijke opgave.

Het gekke is dat hij het verhaal van de opera gewoon, zonder rare bewerkingen, volgt. Toch lukt het hem alle plezier uit muziek en spel te knijpen. Het singspiel blijft dus wel overeind. Het is alleen een pijniging om naar te kijken.

Echte redding is er niet, wel enige troost. En wel in de vorm van twee droomvrouwen: Diana Damrau als Konstanze en Olga Peretyatko als Blonde. Damrau zingt glashelder en vloeit dankzij haar enorm flexibele instrument heerlijk sierlijk door haar partij. Bovendien zet ze haar grootse muzikaliteit extra kracht bij door haar aansprekende spel.

Om voor Peretyatko te zwichten, is slechts één minuut van haar eerste aria nodig. Haar zang is haarfijn en haar acteerwerk zeer overtuigend. Ze bestrijkt met kracht een groot bereik en laat horen dat haar frisse prachtstem veel dramatische body heeft.

De rest van de cast is minder imponerend, maar zeker niet slecht. Christoph Strehl is met zijn elegante, soepele timbre en stijl geknipt als Belmonte, hoewel hij tegen het einde wat geforceerder gaat zingen. En hij heeft de regie tegen, die hem neerzet als een verwijfd, week mannetje.

Norbert Ernst is een prima Pedrillo met zijn krachtige, wat scherpere tenor en de diepe bas van Franz-Josef Selig is uitstekend voor de rol van Osmin. Maar ook hij heeft de regie tegen. Normaal de smaakmaker van de voorstelling, nu een nogal kleurloos figuur.

Ook het opgewekte, scherp gearticuleerde spel van het Liceu-orkest onder leiding van Ivor Bolton helpt niet de boel op te vrolijken.

Als je het mij vraagt, had C Major hier beter een cd-uitgave van kunnen maken…

De stem is fantastisch. Spatzuiver, subliem in de hoogte, perfect vibrerend en vooral: zó rijk gevuld. Stoyanova is allerminst een sopraan van het soort ‘glimmend van buiten, hol van binnen’, waar er al genoeg van zijn. Nee, ze heeft een vol geluid, diep resonerend en verguld met Slavisch goud. Van nok tot bodem even indrukwekkend.

Het is een stem die mij los van interpretatie maar geheel door haar schoonheid zelve al ontroeren kan. Een stem van een kaliber dat alleen in tophuizen te horen is. Wat dat betreft mogen we ons gelukkig prijzen dat ze afgelopen zomer bij De Nederlandse Opera te horen was. En nog wel in een roldebuut, Tatjana in Jevgeni Onjegin.

Tatjana is ook de rol waar de Bulgaarse haar album met Slavische opera-aria’s bij Orfeo mee opent. Ze zingt de bekende briefscène en doet dat zeer overtuigend. Haar dramatische toon en voortreffelijke frasering zorgen voor ruim twaalf minuten Tsjaikovski op z’n best, geholpen door het Münchner Rundfunkorchester, dat onder leiding van Pavel Baleff een warm, meeslepend legato en veel gevoel laat horen. Ook in de andere aria’s op de cd.

Die andere aria’s zijn geselecteerd uit bekend maar zeker ook minder bekend repertoire. Zo zijn er fragmenten uit Maria Desislava van Hadjilev, Dimitrij van Dvořák en Hitar Petar van Stoyanov te horen.

De meeste aria’s zijn zwaarmoedig, vaak dramatische hoogtepunten in de opera’s waar ze uit komen. Precies goed voor het rijpe instrument van Stoyanova. Zo maakt ze schitterend drama in een aria van Xenia uit Pikovaya Dama van Tsjaikovski en in het gebed van Maria Desislava uit de gelijknamige opera van Hadjiev.

Het bekendste nummer op de cd is het ‘Lied aan de Maan’ uit Rusalka. Daarin vind ik Stoyanova’s zang wat minder gepast. Ze zingt uitmuntend, maar het is mij te sterk en te zwaar om de jeugdige onschuld van de waternimf te verklanken. Rusalka’s treurzang in de derde akte komt daarentegen wel prachtig uit de verf. Er klinkt zoveel pijn en eenzaamheid in haar stem door: ijzersterk.

In lichtere aria’s uit Iolanta en Snegurochka laat Stoyanova zich van een andere kant horen. Flexibeler en luchtiger. En ook dat klinkt formidabel in de oren.

Stoyanova is de komende jaren volgens haar website niet meer in Amsterdam te zien. Jammer. Wel is ze veelvuldig in Wenen en verder in steden als Berlijn, München en Londen te zien. Ga vooral naar haar luisteren. En als een trip er niet in zit: koop dat album!

De jonge Olga Peretyatko (jaargang 1980) is meer dan de zoveelste ‘rising star’ uit één van die landen die vroeger eufemistisch ‘het Oostblok’ heette. Niet alleen ziet zij er werkelijk prachtig uit en kan ze goed acteren, zij kan eveneens – en dat is natuurlijk het allerbelangrijkste – zingen. En hoe!

Peretyatko heeft een lichte, zeer wendbare stem met een stralende hoogte. En haar coloraturen zijn gewoon perfect. Denk niet dat zij de zoveelste ‘kanariepiet’ is! Olga Peretyatko is een echte nachtegaal.

In januari zingt zij – hoe toepasselijk! – bij De Nederlandse Opera De Nachtegaal van Stravinsky. De première is vandaag, de twaalfde. En als alles mee zit komt zij in april terug voor Il Turco in Italia van Rossini.

Op haar debuut-cd bij Sony, met een zeer toepasselijke titel La bellezza di canto, ontbreekt ook de aria van Fiorilla niet. Voor de rest veel Donizetti en nog een Rossini: ‘Canzone del salice’, de aria van Desdemona uit Otello. Dat je daar van moet huilen, ligt uiteraard voornamelijk aan de muziek, maar zo mooi en zo ontroerend gezongen heb ik het zelden gehoord.

Verder staat er van alles en nog wat op het album. Gilda, Manon (Massenet), Adele (Die Fledermaus)… Ook ‘Het lied aan de maan’ uit Rusalka ontbreekt niet.

Eerlijk gezegd is het een beetje ratjetoe, maar als het zo gezongen wordt, dan mag het van mij ook een telefoonboek zijn. Ik ben zeer onder de indruk.

Hieronder de trailer:

Het verhaal lijkt nog het meest op een heuse horrorfilm. De heren van het kasteel Irrelohe zijn vervloekt. Op hun huwelijksdag worden ze gek en verkrachten een maagd – een vloek die ze aan hun eerstgeborene zoon doorgeven. Alleen de vlammen kunnen de vloek ontkrachten. En die vlammen komen er ook, aan het eind, als de mooie Eva de graaf Heinrich boven de bastaard Peter verkiest.

U snapt hem natuurlijk meteen: Peter is de eerstgeborene zoon van de verkrachter; Heinrich (die dus zijn halfbroer is) kwam 30 dagen later ter wereld. Eind goed al goed, maar eerst gaan we huiveren, sidderen en…. genieten. Althans ik, want je moet wel van de muziek houden. Typisch jaren twintig van de vorige eeuw – lange, uitgesponnen lijnen en onverbloemde erotiek.

Schreker wordt steeds vaker uitgevoerd, ook zijn opera’s beginnen echt repertoire te houden en daar ben ik maar al te blij om.

Het operahuis Bonn is aan een heuse Schreker-revival begonnen. Vorig jaar werd Irrelohe live opgenomen en dit jaar doen zij er Der Ferne Klang. En als die uitvoering net zo goed is (wat een fantastische orkest hebben ze daar!) dan kan ik alleen maar van harte hopen dat de mensen van platenmaatschappij MDG het voor ons gaan opnemen. Hulde!

Irrelohe - Franz Schreker

Uitgevoerd door Chor der THEATER BONN en het Beethoven Orchester Bonn onder leiding van Stefan Blunier met als solisten: Roman Sadnik, Ingeborg Greiner, Daniela Denschlag, Mark Morouse, Mark Rosenthal e.a.

Uitgever MDG 9371687-6

De jonge Poolse bariton Mariusz Kwiecień (moeilijk uit te spreken? Ik ga u helpen! Het is, op zijn Hollands gezegd: Marjoesj Kfjetsjenj) is hot, echt hot. Speciaal voor hem werd ooit de ‘Barihunks‘-site opgericht. Toch ….. hoezeer ik de acteerprestaties en het charisma van de jonge Pool bewonderde – zijn stem liet mij meestal koud. Maar kleine jongens worden groot en de waarheid moet nu gezegd worden: ik heb mij vergist.

Toen ik zijn Onjegin in de regie van Tcherniakov (Bel Air BAC046) zag, toen al heb ik mij gewonnen moeten geven, maar nu, met zijn eerste (sic!) solo-cd, kan ik alleen maar mijn hoofd diep buigen in bewondering. Vooraleerst is het de repertoire keuze. Naast zijn grootste glansrollen: Onjegin en Krol Roger (Szymanowski) zingt hij voornamelijk onbekende schatten uit de Slavische opera’s.

Als operaliefhebber kent u wellicht de aria van Sadko en Mazeppa en, vooruit maar … Halka, wel, maar heeft u ooit van Čertova stěna van Smetana gehoord? Of van Verbuum Nobile van Moniuszko? Dat bedoel ik maar.

Buiten de repertoirekeuze hebben we nog met een stem te maken en – het moet gezegd, zijn stem klinkt als een klok. Mooi, warm en zeer aantrekkelijk.

Ook het Poolse Radio Orkest onder leiding van Łukasz Borowicz klinkt voortreffelijk.

Een MUST!

Mariusz Kwiecień

Slavic Heroes

Aria’s van Tchaikovsky, Moniuszko, Szymanowski, Rachmaninov, Dvorak, Smetana e.a.

Polish Radio Symphony Orchestra olv Łukasz Borowicz

Harmondia Mundi HMW906101

Beluister hier enkele fragmenten.

Verdi’s La forza del destino heeft, als je het mij vraagt, een nogal lachwekkende plot. Een held laat zijn pistool vallen, waardoor hij de pa van zijn geliefde vermoordt. Hij slaat op de vlucht en raakt onbewust bevriend met de op wraak beluste broer van zijn geliefde. De broer ontdekt de identiteit van zijn vriend, probeert hem te vermoorden, maar de held ontvlucht hem en sluit zich aan bij een klooster.

In het klooster treft hij – hoe toevallig – zijn geliefde weer aan, die daar als kluizenaarster leeft. Maar de broer gooit roet in het eten door op te komen dagen, een duel aan te gaan met de held en bij het uitblazen van zijn laatste adem zijn zus dood te schieten.

Het is merkwaardig, om niet te zeggen ongeloofwaardig. Toch zit er een hoop dramatisch kruit in Verdi’s werk besloten. En prachtige muziek. Regisseur David Pountney weet dat naar mijn mening echter niet afdoende te benutten in zijn productie voor de Wiener Staatsoper uit 2008.

Pountney heeft een surrealistische enscenering gemaakt, met een kale decorering en akelig licht. Sommige scènes komen op mij behoorlijk gechoreografeerd en gekunsteld over, en zijn bovendien volop gedecoreerd met symbolen. Neem de tweede akte, waar je zit te kijken naar een houterige parade van ‘cowboys’ en ‘cowgirls’, bepleisterd met kruisjes. Ziet iemand het verband met Verdi’s opera?

Sommige andere scènes laten het drama wel fraai en intiem voor de dag komen, maar over het geheel genomen vind ik dat er geen echt verhaal tot stand komt. Ik mis samenhang, duidelijke personages en een duidelijke ontwikkeling. Er is veel duiding, weinig verhaal. Misschien was dat Pountney’s bedoeling ook niet. Maar bij mij slaat het in elk geval niet aan.

De cast is een heel ander verhaal. Nina Stemme als Leonora voorop. Al bij haar entree in de eerste minuten van de opera sta ik verbluft. Ze zingt zo delicaat en zuiver – en dat met zo’n groot formaat stem. En naarmate de opera vordert, verandert dat niet. Ze wordt alleen maar intenser, ook in haar mimiek. Je oren kunnen haar ‘Pace! Pace, mio Dio!’ in de slotakte haast niet geloven. Hemels.

Sterk vind ik ook Carlos Álvarez als Leonora’s broer Carlo. Alleen voor zijn stem zou ik al luisteren. Stoer, mannelijk en erg krachtig. Het boezemt ontzag in en geeft zijn personage een enorme power.

Stemme en Álvarez springen eruit, maar de andere rollen zijn ook bepaald niet slecht bezet. Salvatore Licitra zingt een verbeten Alvaro. Hier en daar wat geforceerd en tegen de toon aan, maar in emotie overvloedig en met een aantal imponerende hoge noten.

Nadia Krasteva zingt met donkere, uitdagende stem Preziosilla – hier nogal een del. Jammer dat haar ‘Rataplan, rataplan, rataplan’ nergens naar klinkt. Alastair Miles vertolkt stevig en stabiel zowel Leonora’s vader als Padre Guardiano en Tiziano Bracci is een verrassend goede Fra Melitone.

Het koor komt door de regie nogal onbeholpen voor de dag, maar zingt wel prachtig. En het orkest zet onder leiding van Zubin Mehta een uitstekende muzikale interpretatie neer.

Muzikale klasse is er dus genoeg. Of u Pountney op de koop toe wil nemen, moet u zelf maar beslissen.

Twee zomers lang moesten de bezoekers van de Bregenzer Festspiele tegen het Vrijheidsbeeld aankijken, in een tenenkrommende productie van Aida. Afgelopen zomer werd dat gezicht gelukkig van de bekende Seebühne verwijderd en vervangen door een groot beeld van Jean-Paul Marat, sterk gebaseerd op het schilderij De dood van Marat van Jacques-Louis David.

Marat was een sleutelfiguur in de Franse Revolutie en stond bekend om zijn vurige, radicale houding. Hij leed aan een huidziekte en werkte daardoor vaak in bad. Charlotte Corday vermoordde hem in 1793 toen hij in bad zat. Zo werd hij dan ook door David afgebeeld op zijn beroemd geworden schilderij.

Een perfecte keus van regisseur Keith Warner en decorontwerper David Fielding om dat beeld als uitgangspunt te nemen voor hun productie van Andrea Chénier, een opera van Umberto Giordano die zich afspeelt ten tijde van de Franse Revolutie. Het 24 meter hoge borstbeeld dat Fielding heeft gemaakt, ligt in het water als was de Bodensee een bad. Het is een fantastisch gezicht en heeft veel symbolische waarde.

Warner en Fielding slagen erin met dit decor zowel de grote volksscènes als de intiemere scènes tussen bijvoorbeeld de dichter Chénier en zijn geliefde Maddalena overtuigend neer te zetten. Het château van de familie Coigny uit de eerste akte, het Parijse café uit de tweede, de rechtszaal uit de derde: in een handomdraai trekt de regisseur je die ruimtes binnen. Sterk en geloofwaardig – waarbij de pompeuze kostumering van Constance Hoffman zeker een handje helpt.

Jammer vind ik de twee intermezzi die aan Giordano’s werk zijn toegevoegd en die het festival door de hedendaagse componist David Blake heeft laten maken. Het verschil in stijl is te groot. Zeker in het eerste intermezzo, waar je plots een scheurende elektrische gitaar om je oren krijgt. Het tweede intermezzo stoort minder – en wordt bovendien uitstekend gezongen door de Nederlandse mezzo Tania Kross – maar het blijft in mijn ogen een overbodige onderbreking.

Maar dat is het enige echte minpunt dat ik zou kunnen noemen. Want naast de regie is ook de muzikale uitvoering prima in orde. Norma Fantini zingt met rijpe, lyrische stem de rol van Maddalena en de Mexicaanse tenor Héctor Sandoval geeft een pracht van een titelvertolking. Zijn gebaren mogen dan tamelijk loos zijn, zijn zang is expressief en gepassioneerd. En hij strooit er heerlijke hoge noten uit.

Scott Hendricks is al even intens als Gérard. Naarmate de plot zich verder ontvouwt, wordt hij steeds ontstuimiger en ruwer in zang en spel. Misschien niet altijd even fraai van klank, maar dramatisch bijzonder overtuigend – en het lijkt me dat dat telt.

Het Wiener Symphoniker vertelt onder leiding van Ulf Schirmer een verhaal vol sfeer en emotie. En de Praagse en Bregenzer koren ontbreekt het evenmin aan veel kleuren op het palet.

Knap, hoe overtuigend en krachtig het Oostenrijkse festival dit verismo-werk van Giordano op zijn grote bühne gestalte heeft gegeven!

Zijn allereerste lied schreef Erich Wolfgang Korngold toen hij zeven jaar oud was. En op zijn veertiende had hij al een liederencyclus gecomponeerd. Het waren twaalf liederen met teksten van Von Einem, bedoeld als een verjaardagscadeau voor zijn vader. Het geheel kreeg de titel So Gott und Papa will.

Wie van de twee niet meewerkte, weten we niet (al is papa Korngold het meest voor de hand liggend), maar de cyclus werd nooit uitgegeven. Slechts drie van die liederen werden ooit een deel van Korngolds opus 9.

Pianist Helmut Deutsch reconstrueerde de oorspronkelijke cyclus en Dietrich Henschel nam het samen met hem op (HMC 901780). Ik ben er beiden uiterst dankbaar voor. Alleen al om die liederen moet u die cd kopen (mits u natuurlijk geen liedliefhebber bent). Maar er zijn nog meer premières, zoal bijvoorbeeld een uiterst vermakelijke ode aan… de ganzenlever.

Henschel behoort tot de meest getalenteerde jonge baritons. Zijn stem is mooi en warm en zijn techniek en voordracht zijn voortreffelijk. Helaas is zijn dictie soms te nadrukkelijk en zingt hij zeer netjes. Wat meer erotiek (luister naar Bo Skovhus op Sony) zou zeker de vroege liederen van Korngold goed doen.

Daartegenover staat de werkelijk sublieme uitvoering van ‘Sonett für Wien’, Korngolds laatste lied en een liefdesverklaring aan de stad die hem uitspuugde.