Cadmus et Hermione was de eerste tragédie-lyrique van de hand van Jean-Baptiste Lully, de bekende hofcomponist van Lodewijk XIV. Het Utrechts Conservatorium heeft de leus ‘Hoe Ware Liefde overwint’ op de productie geplakt, en dat vat het stuk wel aardig samen.

Prins Cadmus moet de nodige beproevingen doorstaan (een draak, een reus, een jaloerse Junon), maar wordt uiteindelijk verenigd met zijn geliefde Hermione, de dochter van Mars en Venus. Een avontuur met zowel tragiek als komedie.

In de regie van Gusta Gerritsen ligt de nadruk op de komische kant, met de nodige kolderieke scènes, geslaagde grappen en rake kostuums (geleend van de Reisopera). Gerritsen maakt handig gebruik van de J.M. Fentener van Vlissingenzaal door het publiek op het toneel op te stellen en de solisten door de zaal te laten banjeren, onder het waakzaam oog van de goden op het balkon. Een slimme zet, al moet het zicht dat je als toeschouwer hebt daar wel onder lijden.

Een ensemble van zo’n 25 jonge musici geeft de opera onder leiding van Vincent de Kort levendig vorm. Niet altijd helemaal zuiver, maar de vaart en sfeer maken dat ruimschoots goed. Die vaart wordt overigens geholpen door het feit dat er slechts een selectie van scènes wordt opgevoerd, niet de hele opera.

De opera telt vele kleine rollen en diverse koorpassages, wat een grote groep zangstudenten de kans geeft van zich te laten horen. Robert Brouwer en Ingrid Nugteren vormen een prachtig paar in de titelrollen. Brouwer met een stijlvolle, verzorgde bariton, Nugteren met een stralende, gelijkmatige sopraan. Hun duetten zijn de hoogtepunten van de avond.

De andere rollen zijn eveneens met fraaie stemmen bezet, waarbij enkele talenten er voor mij uitspringen. Charlotte Houburg laat een rijke sopraan horen als L’amour, Marge Post zingt met krachtige stem Junon, altus Pjotr Baranski geeft een bijzonder grotesk optreden, Dodi Soetanto imponeert met zijn bas als Mars/Jupiter en Channa Malkin overtuigt met haar heldere, aansprekende sopraan in de rol van Charite.

Cadmus et Hermione is in mijn ogen geen bijster opwindende opera, maar het Utrechts Conservatorium heeft er met weinig middelen veel van weten te maken. Hopelijk volgen er meer van zulke projecten.

Cadmus et Hermione wordt vanavond (woensdag 1 februari) nogmaals opgevoerd in de J.M. Fentener van Vlissingenzaal in het Utrechts Conservatorium.

Frederik de Grote (1712-1786).

Wie niet in Duitsland woont, heeft het misschien nog niet meegekregen, maar 2012 is het jaar van Frederik de Grote. Het Duitse medialandschap wordt overspoeld met artikelen, boeken, tv-documentaires en tentoonstellingen over deze controversiële Pruisische koning, die 300 jaar geleden geboren werd.

Te midden van alle Frederik-activiteiten worden ook vele evenementen georganiseerd die gaan over zijn beroemde muzikale kant. EMI bracht onlangs een cd uit met zijn fluitconcerten en deze zomer gaat een musical over hem in première in Potsdam.

Het was dan ook onvermijdelijk dat de Berlijnse Staatsoper – een huis dat oorspronkelijk door Frederik zelf gebouwd werd om zijn favoriete Italiaanse opera’s op te laten voeren – aandacht zou besteden aan de monarch. Het gezelschap gaf een concertante uitvoering van Montezuma (1755), waar Frederik het libretto voor schreef en hofcomponist Carl Heinrich Graun de muziek, in een stijl die ergens tussen Händel en Haydn in zit.

De Staatsoper boekte twee decennia geleden al een groot succes met Graun toen het zijn Cleopatra & Cesare ensceneerde, met René Jacobs op de bok en Janet Williams en Iris Vermillion in de hoofdrollen. Het was deze opera waarmee de Staatsoper ooit geïnaugureerd werd door Frederik. De Staatsoper-intendant van toen wilde er een nieuw tijdperk mee inluiden na het vallen van de Muur.

De productie was een hit, niet in het minst vanwege de twee hoofdrolzangers, die een lust waren om te zien en te horen in de simpele maar effectieve enscenering (er is een geweldige cd van deze productie uitgebracht).

Twintig jaar later, onder de nieuwe intendant Jürgen Flimm, gelooft de Staatsoper kennelijk niet meer in de aantrekkingskracht van Frederik of Graun. In plaats van een geënsceneerde versie van deze historisch werkelijk fascinerende opera over een vredelievende vorst (Montezuma) en zijn wrede maar succesvolle rivaal (Cortez), brengt het huis slechts twee (!) concertante uitvoeringen. Alle recitatieven zijn geschrapt en vervangen door een verteller. In andere woorden: in plaats van enig drama of actie krijg je een reeks leuke maar uit hun context gehaalde aria’s.

Dirigent Michael Hofstetter deed hard zijn best om de Staatskapelle te bezielen tot spel met passie en barokglorie. Jammer genoeg slaagde hij daar slechts gedeeltelijk in. De klank was nergens weelderig. Er was geen ‘gouden randje’ om de muziek, zoals bij René Jacobs destijds.

Maar vervelender was dat de solisten weinig fascinerend voor de dag kwamen. Frederik engageerde een stercastraat en Italiaanse prima donna voor de twee hoofdrollen van Montezuma en zijn verloofde Eupaforice. In Berlijn zong Vesslina Kasarova de Mexicaanse edelman, gestoken in een glitterende zwarte smoking.

Haar stijl was zo ‘gemaakt’ dat het voor mij onmogelijk was om ook maar van één van haar vele mooie aria’s te genieten. Het was alsof ze iedere noot apart spelde, zonder langere lijnen te fraseren of de aria’s de benodigde vloeiende schoonheid te geven. Ja, ze acteerde expressief, met gezicht en lichaam. Maar haar zang was, voor mijn oren, als een karikatuur.

Anna Prohaska, een jong ensemblelid van de Staatsoper, zong de Mexicaanse prinses met dunne, onkarakteristieke sopraan. Haar vertolking zou je ‘professioneel’ kunnen noemen. Maar niet meer dan dat.

Aangezien het om de tweede sterrenrol ging, vroeg ik me af waarom de zwaar gesubsidieerde Staatsoper in vredesnaam niet een meer gevierde colotaruursopraan van de internationale barokscene had gecontracteerd. (De hele avond moest ik denken hoe deze muziek geklonken zou hebben als Janet Williams er was geweest.)

Hoe Graun kán klinken, werd duidelijk toen Ann Hallenberg als de Spaanse krijger Narvés begon te zingen. Met rijke mezzoklanken, sterke topnoten en verwoed temperament veranderde ze de muziek in een opwindende ervaring – zoals het zou moeten zijn. Al na haar eerste aria kreeg ze ovaties.

De jonge tenor Kenneth Tarver viel in voor Pavol Breslik als de dienaar Tezeuco en imponeerde met vederlichte bravura-coloratura; een plezier om naar te luisteren. Dat terwijl Florian Hoffmanns coloraturen klonken alsof hij een echte (echte!) slechte dag had en überhaupt geen coloratuurstem als uitgangspunt.

De ondersteunende cast werd gecompleteerd door de rijke stem van Adriane Queiroz als dienstmeisje Erissena en door countertenor Michael Maniaci als een bepaald niet heldhaftige Cortez. Hij klonk te licht om geloofwaardig te zijn als verschrikkelijke Spaanse veroveraar.

Waarom de Staatsoper geen originelere en specialere cast opstelde voor deze belangrijke muzikale herrijzenis, gaat aan mij voorbij. En waarom gebruikten ze als achtergrond niet wat van de beelden die momenteel te zien zijn in het Musikinstrumentenmuseum, in een zeer aan te raden Montezuma-tentoonstelling? Het zou de avond visueel interessanter hebben gemaakt dan nu, met de nogal saaie vertelling van Klaus Schreiber tegen een grijze muur als achtergrond.

Het lijkt erop dat de huidige intendant niet geïnteresseerd was om iets speciaals aan te bieden in dit Frederik-jaar. Hij wilde enkel aan zijn plicht voldoen. En dus kregen we niet meer dan een fascinerende opera in een niet erg fascinerende opvoering.

Zelfs met de benaming ‘Callas van de oude muziek’ doe je Figueras tekort. Met haar zeer herkenbare, warme stem, haar voordracht en haar inleving heeft zij onze huizen en harten met ontelbare schatten uit het verleden verblijd en verrijkt, en de folklore van zijn ‘soepjurken’ ontdaan.

Haar allerlaatste project was een tweetal SACD’s met de allermooiste muziek die de landen rond de Middellandse Zee ons te bieden hebben. Van Armenië en Turkije tot Israël en Marokko. En alles wat je onderweg nog meer tegenkomt. Zoals gewoonlijk maakte ze het album samen met haar man – de gambist en dirigent Jordi Savall – en hun eigen ensemble, dat wel eens van naam wisselde, maar nu Hesperion XXI heet.

De twee schijfjes zijn in een prachtig boekwerk verpakt, met veel illustraties en teksten in verschillende talen. Minstens zo mooi als de muziek zelf, die verhaalt van de eeuwenlange wisselwerking tussen christenen, joden en moslims.

Eigenlijk was het een perfect cadeau voor onder de kerstboom of voor de Chanoeka geweest, maar ook zonder reden kunt u het aan uw dierbaren schenken. Of uzelf verblijden. Eén van de mooiste uitgaven van het afgelopen jaar.

Live-uitvoeringen hebben iets bijzonders. Er is geen software om te zang te polijsten, geen tweede take om het nog eens over te doen, geen opnametechniek om voor een perfecte balans te zorgen. Het is de artiest die het helemaal zelf moet doen. Wat je ziet, is ‘the truest expression of the artist, the human being on stage’, aldus Domonique Meyer, de huidige directeur van de Wiener Staatsoper.

Het is dé bestaansreden van de serie Wiener Staatsoper Live bij het label Orfeo d’Or. In die serie brengt het beroemde operahuis met regelmaat live-opnames van gedenkwaardige voorstellingen uit zijn verleden op de markt.

De Traviata uit 1971 is een voorstelling die geheel in die serie thuishoort. De kerstuitvoering van Verdi’s werk was een daverend succes bij publiek en pers. En het is niet moeilijk te begrijpen waarom. De solisten slepen je volledig mee in hun hartstochtelijke emoties en het orkest is ‘top notch’.

Voor Ileana Cotrubas was het een grote avond. Nog maar 31 jaar oud had ze nog niet de grote reputatie die ze later zou genieten. Met haar vertolking van Violetta zette ze echter wel een forse stap voorwaarts. ‘Een ster is geboren’, schreef Der Kurier.

Haar optreden is hartveroverend. Haar jonge, dramatische geluid ademt één en al kwetsbaarheid, wat het onmogelijk maakt niet van haar te gaan houden tijdens haar noodlottige geschiedenis. In de laatste akte huilt haar stem onophoudelijk van het leed dat haar overkomen is. En dat met een klank waar je oren van gaan bloeien.

In Nicolai Gedda heeft ze een perfecte partner. Stijlvol en ‘gentleman-like’ als altijd geeft hij een gepassioneerde vertolking van Alfredo. Zijn palet aan uitdrukkingsmogelijkheden is zo rijk dat hij haast ieder woord een niet mis te verstane lading weet te geven, zoals in zijn sublieme ‘De’ miei bollenti spiriti’ en een zeer emotionele finale.

Cornell MacNeil is zo’n beetje dé Giorgio Germont, dus ook die derde hoofdrol is meer dan voortreffelijk bezet. Met zijn ronde, grote stem straalt hij zowel autoriteit als menselijkheid en medelijden uit, wat heel wat meer van hem maakt dan die cliché-vader met boze bedoelingen.

De eminente maestro Josef Krips, die voor de Tweede Wereldoorlog al zo’n 400 voorstellingen van meer dan 60 opera’s bij de Staatsoper had gedirigeerd, leidt het huisorkest op uitblinkende wijze. Zijn tempi vind ik soms wat traag, maar het drama laat hij in vele kleuren ontpoppen.

Grappig ‘detail’ is de bezetting van de rol van Flora met een jonge Edita Gruberova (23 jaar). Later groeide zij uit tot een beroemde sopraan.

Met een discografie van hier tot ginder blijft Traviata natuurlijk een werk waarvan iedere nieuwe opname er eigenlijk één te veel is. Niettemin is dit nieuwe stukje Orfeo-goud van harte aan te bevelen.

La Traviata is tot en met 24 februari 2012 in de Nederlandse theaters te zien in een productie van de Nationale Reisopera.

Ik kan me nog goed herinneren hoe ik in de zomer van 2009 hartelijk gelachen heb tijdens een nota bene semiscenische opvoering van Die Entführung aus dem Serail in het Concertgebouw. De Entführung-productie uit Barcelona (2010) die C Major op dvd heeft uitgegeven, lijkt daar in niets op. Het is alsof je naar een andere opera zit te kijken.

Volgens de toelichting heeft regisseur Loy ‘onverwachte dramatische lagen en emotionele diepte’ in het singspiel van Mozart ontdekt. Kennelijk is hij nogal ondersteboven van zijn vondst, want hij heeft zijn hele enscenering erdoor laten domineren.

Zijn personenregie is bloedje serieus, de gesproken dialogen schrijden in een ernstig langzaam tempo voort, er vallen ondragelijk veel stiltes en het geheel is ook nog eens kil en somber aangekleed, met een moderne set en grauwe kleuren. Je zou Loy er haast een onderscheiding voor geven: zo’n bont, vief en exotisch avontuur zó humorloos, traag en statisch ensceneren, dat is bepaald geen makkelijke opgave.

Het gekke is dat hij het verhaal van de opera gewoon, zonder rare bewerkingen, volgt. Toch lukt het hem alle plezier uit muziek en spel te knijpen. Het singspiel blijft dus wel overeind. Het is alleen een pijniging om naar te kijken.

Echte redding is er niet, wel enige troost. En wel in de vorm van twee droomvrouwen: Diana Damrau als Konstanze en Olga Peretyatko als Blonde. Damrau zingt glashelder en vloeit dankzij haar enorm flexibele instrument heerlijk sierlijk door haar partij. Bovendien zet ze haar grootse muzikaliteit extra kracht bij door haar aansprekende spel.

Om voor Peretyatko te zwichten, is slechts één minuut van haar eerste aria nodig. Haar zang is haarfijn en haar acteerwerk zeer overtuigend. Ze bestrijkt met kracht een groot bereik en laat horen dat haar frisse prachtstem veel dramatische body heeft.

De rest van de cast is minder imponerend, maar zeker niet slecht. Christoph Strehl is met zijn elegante, soepele timbre en stijl geknipt als Belmonte, hoewel hij tegen het einde wat geforceerder gaat zingen. En hij heeft de regie tegen, die hem neerzet als een verwijfd, week mannetje.

Norbert Ernst is een prima Pedrillo met zijn krachtige, wat scherpere tenor en de diepe bas van Franz-Josef Selig is uitstekend voor de rol van Osmin. Maar ook hij heeft de regie tegen. Normaal de smaakmaker van de voorstelling, nu een nogal kleurloos figuur.

Ook het opgewekte, scherp gearticuleerde spel van het Liceu-orkest onder leiding van Ivor Bolton helpt niet de boel op te vrolijken.

Als je het mij vraagt, had C Major hier beter een cd-uitgave van kunnen maken…

Lohengrin en zijn zwaan op een schilderij van August von Heckel.

Gelooft u dat het tegenwoordig nog mogelijk is een Lohengrin te zien waarin ook echt een zwaan voorkomt? In een land waar het regietheater als een absolutistisch regime heerst en waar zelfs op de Grünen Hügel een biogas-plant als Tannhäuser-decor door kan gaan, lijkt een zwaan praktisch onmogelijk te zijn. Wie naar een nieuwe productie van Wagners meest uitgevoerde opera gaat, kan ervan uitgaan de magische, romantische zwaan niet te zien.

En toch, het kan nog! De nieuwe productie in Freiburg is goed voor een verrassing: er komt daadwerkelijk een zwaan in voor. En het is nog een echte zwaan ook, met vlees en veren.

Niettemin komt hij niet voor op de plek waar je hem zou verwachten, maar bij de bruiloftsmars in de derde akte, waar hij gehuldigd wordt als symbool van de nieuwe ‘heerser van Brabant’. Het gehele volk verafgoodt de vogel en is bereid voor hem op de knieën te gaan, de armen zwaaiend als waren het vleugels – een soort van nieuw ritueel dat passief en zonder verzet door iedereen overgenomen wordt.

Zijn ze allemaal gek geworden? Ja. Want hoe je de figuur van de outsider Lohengrin ook interpreteert – als kunstenaar, profeet, revolutionair of heerser die de irrationaliteit van het volk weet te bespelen – hij is niet enkel licht en reine liefde, hij heeft iets gevaarlijks over zich. Net als in Scientology of de strengste New Age-tempels verlangt de vreemde heer een geloof zonder vragen (‘Nie sollst du mich befragen, noch Wissens Sorge tragen’, zingt hij).

De wetten die voor hem golden, worden vergeten. We zien het volk boeken verbranden, de oude filosofie bespotten: een cultuurerfenis wordt in naam van het nieuwe idool vernietigd.

Dit is de kerngedachte van een productie die veel stof tot nadenken over de wereld geeft en met veel bijval van het publiek in Freiburg gedoopt werd. Vorig jaar verwezenlijkte het Stadttheater al een groot, ambitieus Ring-project (lees de recensie). Nu heeft het ‘winning team’ van Fabrice Bollon (dirigent) en Frank Hilbrich (regisseur) een volgend Wagner-succes geboekt.

Muzikaal werd in de eerste akte niet direct de juiste toon getroffen en de opstelling zorgde voor een problematische coördinatie tussen orkest, zangers en koor, die ook niet door de megafortissimo-effecten verborgen kon worden gehouden. Toch kreeg Bollon vrij snel alle elementen in balans.

De hoofrolspelers, die allemaal tot het ensemble van het theater behoren (!), haalden een overtuigend niveau, een niveau dat grote huizen soms enkel met gasten bereiken kunnen.

Het soepele, zachte italianità in de stem van tenor Christian Voigt maakte van hem een echte ‘Lohengrin van de romantische opera’. Iemand waar Christina Vasileva (Elsa) enkel verliefd op kon worden. De Bulgaarse sopraan is goed bekend met het Italiaanse repertoire – ze zingt Desdemona en Manon Lescaut in Freiburg – en vormde zo de perfecte ‘andere helft’ voor deze held.

Prachtig was het kleurencontrast met de donkere stemmen. Sterk en standvastig was de magnetische Ortrud van Sigrun Schell, die in een fascinerende Chanel-look (kostuums van Nicole van Graevenitz) de vrouwelijke macht over de mannen belichaamde. Wat hadden Neal Schwantes als Telramund en Jin Seok Lee als koning Heinrich tegen zoveel vastberadenheid kunnen doen?

Aan het einde van de opera is Lohengrin weg. Hij verlaat de wereld, en heeft die wereld niet veranderd. Zoals koningin Elisabeth II eens zei: geen sociaal systeem, geen leider in de geschiedenis van de mensheid heeft tot nu toe het perfecte samenleven kunnen bereiken. Een sociaal pessimisme dat in het decor van Stefan Heyne concreet gevisualiseerd werd met een verwoeste, volledig leeggehaalde bibliotheek.

Tabula rasa. Men begint weer van voor af aan, hoewel men al weet: het zal slecht aflopen.

Zie voor meer informatie de website van het Theater Freiburg.

Alessandro Anghinoni is correspondent van Place de l’Opera in Berlijn en Zürich. Hij is vertaler van beroep en schrijft regelmatig over opera. Voorheen voor bladen als Opernwelt, tegenwoordig op zijn blog Operello&Operella.

(Foto: Hans Hijmering)

Bij het verlaten van de zaal waren we het roerend eens: het orkest was prima, de solisten uitstekend en de vormgeving was op een prettige manier interessant. En wat waren we onder de indruk van het Chinese theekopje. Mooie stem, prima performance.

Geen liefdesperikelen, geen langzaam wegkwijnende diva’s op het podium, niet eens een duel op de degen: het symfonieorkest NJO (de Nederlandse Orkest- en Ensemble-Academie) en de Dutch National Opera Academy hadden voor hun gezamenlijke wintertournee gekozen voor de wereld van het kind.

Oliver Knussens Where the wild things are en L’enfant et les sortilèges van Ravel zijn niet makkelijk; voor zangers noch voor publiek. De werken vragen een orkest dat zeer alert is en met grote scherpte de partituur induikt.

Dirigent Antony Hermus loopt tegen de 40 maar heeft ondanks zijn enorme hoeveelheid ‘vlieguren’ als dirigent een jeugdig enthousiasme behouden in de manier waarop hij orkest en solisten door de partituren loodst. Hermus gunde orkest en solisten alle eer, dat bewees hij ook door vanuit de coulissen zijn solisten toe te klappen.

De eerste opera, Where the wild things are, is vooral een kindernachtmerrie vol figuren met grote maskers, op muziek die kennelijk in de lucht zit van Suffolk, ingeademd door niet alleen Knussen maar ook Benjamin Britten.

Sopraan Hannah Bradbury, niet groot van stuk maar met een pittige stem, bleef fraai overeind in haar veeleisende rol, waarin ze vocaal kleine en in letterlijke zin zelfs een grote dodensprong moest maken.

In Ravels L’enfant et les sortilèges was het Emma Rothmann die centraal stond. Ze was door de regie tot een erg oud en wat stram kind gemaakt, een jonge bejaarde. Ook zonder tekst had ze veel te doen. Kandri Tegelmann zong de rollen van het Chinese theekopje en de moeder en dat deed ze met een heel aangenaam geluid. Haar bijdrage maakte echt indruk.

(Foto: Hans Hijmering)

In dit werk had het orkest het druk. Het moest grommen en swingen en heel dynamisch spelen. Altijd was er een enorme vleugel als het hart van de muziek. Op die momenten kwamen er associaties met het pianoconcert in D, dat overigens van latere datum is.

Regisseur Timothy Nelson stond voor de opdracht twee weliswaar gelinkte maar verschillende stukken vorm te geven. De cast had ook nog een alternerende bezetting voor enkele rollen. Extra werk voor de regie dus.

Daarbij moest zijn regie in veel zalen functioneren, waaronder in de Rotterdamse Doelen, op deze laatste avond van de toer. Niet een zaal die graag meewerkt als een regisseur de grote muziekbak wil omvormen tot een sfeervol muziektheater. Toch lukte dat.

De geënsceneerde vorm die Nelson koos, voldeed uitstekend en maakte de Doelen met relatief weinig middelen zeldzaam sfeervol. Lichtontwerpers worden niet vaak genoemd in recensies, maar Alex Brok was erin geslaagd een effectieve belichting te ontwerpen die voortreffelijk uitpakte. Met als extra dat bij het slotapplaus het orkest even echt in het licht stond.

Het was een spannende en mooie avond omdat Knussen en Ravel mooie stukken maakten. Maar het was vooral een prima avond omdat die enorme hoeveelheid musici, zangers, koorleden en solisten met zoveel toewijding en risico speelden en musiceerden.

Petya Ivanova en Peter Auty (foto: Marco Borggreve / Nationale Reisopera).

Als er één opera niet van de bühne te slaan is, dan is het La Traviata van Giuseppe Verdi wel. De productie van de Nationale Reisopera is bij mijn weten de vierde Traviata die we in drie jaar tijd bewonderen kunnen. En dan zijn er in diezelfde periode ook nog eens een handvol cd- en dvd-opnamen van het werk verschenen.

Toch doet de opera het iedere keer weer goed. Ook bij de Reisopera-première in Enschede afgelopen zaterdag was het applaus weer gul en pinkte menig vrouwelijk bezoeker een traantje weg toen Violetta haar laatste noot uitblies. Een succes dus.

Zelf vond ik het, met al die Traviata’s van de afgelopen seizoenen in mijn maag, wat lastiger om de productie met enthousiasme te verteren. De vocale en theatrale kwaliteit was goed, dat zeker. Maar niet zo uitzonderlijk om in het gelid van Traviata’s te verrassen.

Monique Wagemakers verhaalde in haar regie (daterend uit 2003) rechttoe rechtaan de beklagenswaardige geschiedenis van de courtisane Violetta. Met een rij grote spiegels als decor, enkele eenvoudige attributen en sober, donker licht creëerde ze de benodigde entourage voor het verhaal. Chique van uitstraling, depressief van sfeer.

Een keurige achtergrond waartegen de personages het verhaal uit konden spelen. Jammer genoeg bleef de personenregie vaak hangen in nogal statisch spel. Met name de lange dialoog tussen Violetta en papa Germont in de tweede akte kon mijns inziens meer regie gebruiken.

De Bulgaarse Petya Ivanova debuteerde bij de Reisopera als Violetta. Ze zong onberispelijk. Iedere frase bracht ze met grote zorgvuldigheid en er was geen speld tussen haar coloraturen te krijgen. Een geruststelling voor haar Lucia di Lammermoor, in mei bij de Reisopera te zien.

Toch deed ze me weinig. Allereerst omdat haar opvallend kleine postuur een niet veel grotere stem herbergde. Ze kwam op mij over als een lichtgewicht in een rol voor minstens middengewichten. Daarnaast vond ik haar interpretatie vrij koel. Technisch mocht het dan uitmuntend zijn, qua expressie bleef ze egaal.

(Foto: Marco Borggreve / Nationale Reisopera)

Peter Auty zette een knappe Alfredo neer. Extravert en vol passie, gezongen met aangename, hoewel ver achter in de keel liggende stem. Zijn vader Giorgio werd eveneens sterk vertolkt door Roland Wood. Hij gaf zijn personage vooral een harde, gevoelloze uitstraling, mooi verklankt met zijn sterke, ruw gerande stem.

Met Karin Strobos was de kleine rol van Flora luxe bezet, als je in ogenschouw neemt met hoeveel succes de mezzo de afgelopen tijd hoofdrollen bij Opera Zuid en De Nederlandse Opera heeft vertolkt. Haar optreden was dan ook excellent.

Robbert van Steijn leidde het Noord Nederlands Orkest in een interessante interpretatie van Verdi’s partituur. Hij koos voor krachtige tempi. Soms was het resultaat te gehaast (het ‘Sempre libera’ werd tegen het einde nogal afgeraffeld), maar vaak genoeg ook zorgde het voor fraaie passages. De koorscènes klonken bijvoorbeeld heel fris, uitstekend gezongen door het Reisopera-koor.

Bent u in voor een klassieker pur sang, dan moet u zeker gaan.

La Traviata is nog tot en met 24 februari in Nederland te zien. Zie voor meer informatie de website van de Nationale Reisopera.

De vier geliefden uit Shakespeares A Midsummer Night’s Dream leiden schipbreuk bij het eiland van Prospero uit The Tempest. Op dat eiland is ook Sycorax de heks en haar zoon Caliban. Prospero heeft de luchtgeest Ariel uit de handen van Sycorax gered. Het plan van Prospero is met hulp van Ariel zijn dochter Miranda te koppelen aan prins Ferdinand, zoon van de koning van Napels. De oude zeegod Neptunes komt te hulp als de boel dreigt mis te lopen.

Danielle De Niese - foto: Ken Howard Metropolitan Opera

Schrijver Jeremy Sams vatte het productieconcept in een pauzegesprek van de ‘Live in HD’-uitzending kort samen: ‘Net als Mamma Mia, maar dan omgekeerd’. Voor die musical werd een groot aantal Abba-hits aan elkaar gesmeed met een nieuw verhaal. In The Enchanted Island was er het verhaal en kwamen daar de stukken van verschillende barokcomponisten bij. De zangers, met name David Daniels als Prospero en Joyce DiDonato als Sycorax, waren betrokken bij de keuze van de aria’s.

Muzikaal lag het lot van deze toch wat gewaagde productie in de handen van William Christie. De geboren Amerikaan die de Franse barok hielp herontdekken, stond voor de tweede keer in zijn lange carrière in de Met. In 2010 was hij er voor het eerst, met Cosi fan Tutte.

Waar in Europa voor een productie als deze een echt barokorkest wordt ingezet, koos men in de Met voor het eigen orkest. De klank die Christie aan zijn eigen ensembles ontlokt, is vaak betrekkelijk warm vergeleken met Engelse en Duitse barokensembles. Voor deze productie zette hij met het Met-orkest de thermostaat nog een graadje hoger. Geen darmsnaar te bekennen waarschijnlijk, en op de beelden van de ouverture zag ik verdacht veel strijkershanden trillen. Niet helemaal comme il faut.

Danielle de Niese was halverwege de twintig toen ze bij De Nederlandse Opera Despina (uit Cosi fan tutte) en Susanna (uit Le nozze di Figaro) zong. Vijf jaar later lijkt ze nog jonger, dynamischer, geestiger en fitter. Haar op Puck gebaseerde creatie van de rol van Ariel was pure magie.

Er zijn niet veel operasolisten die haar deze kwaliteit nadoen. Speelse ornamentering in haar zang ging gelijk op met haar eveneens zeer geornamenteerde kostuums, waarvan vooral dat in de laatste akte bijna de sfeer van revue had. De popster Lady Gaga, wier New Yorkse optreden bij het schrijven van deze recensie op de achtergrond aanstaat, zou jaloers zijn op zo’n outfit.

Luca Pisaroni was voor de tweede keer in het Lincoln Center te zien. Geen barihunk ditmaal, zoals onlangs als Leporello, maar baricreep. Hij zag er uit als een mix van Kiss-zanger Gene Simmons na een avond stappen en The Beast uit de Disney-musical. Zijn kostuum was bepaald oncomfortabel, zoals hij in het pauzegesprek zei: ‘I can never be straight in this role’. En dat sloeg niet eens op zijn wat moeizame relaties met vrouwen in het verhaal.

Statig, getergd en als moeder in duet met haar zoon rechtuit ontroerend was Joyce DiDonato. Ze zong zoals je barokopera noodzakelijkerwijs wat vergroot in een groot theater moet zingen: stevig maar met de nuances die door de componist zorgvuldig met ganzenveer aan het perkament zijn toevertrouwd. Stevig in het midden was ze, en warm in de hoogte. Over een paar maanden staat ze in een paar Nederlandse concertzalen.

Joyce DiDonato - foto: Ken Howard - Metropolitan Opera

Plácido Domingo was beschikbaar voor deze productie, en dan zeg je geen nee. De tenor vierde gisteravond in de Met zijn 71e verjaardag. Ook na meer dan 650 optredens in het New Yorkse operatheater uitte het publiek zijn liefde voor de zanger met applaus bij zijn opkomst.

Zijn Neptunes kreeg, met voor hem bekende aria’s uit Tamerlano en Hippolyte, in het eerste deel mooi en imponerend stem. Zijn tweede optreden, tegen de finale aan, had vocaal wel erg weinig met barok te maken, de meester pakte zijn momentje daar iets te hard.

Bij het inzetten van countertenors loop je muzikaal het meeste risico in een zaal als de Met. David Daniels, die Prospero zong, is een hooggewaardeerde zanger in het barokrepertoire. Maar de naam Kathleen Ferrier landde na enkele noten in mijn hoofd en daarna kon ik nog nauwelijks zonder ergernis luisteren. Wat een vervelend vibrato.

De arme Miranda had niet alleen een vader als countertenor maar ook een beoogd echtgenoot in dat ‘fach’. Al was Anthony Roth Costanzo, die de afgelopen weken een paar keer is ingevallen voor een zieke David Daniels als Prospero, een nog best stoere Fernando.

De grote rollen bezet met sterren, de kleinere rollen bezet met grote talenten, het kon niet op. De makers van The Enchanted Island wilden barokopera naar een groot publiek brengen en dat lijkt zeer goed gelukt. Dat publiek werd het niet al te moeilijk gemaakt. Lange recitatieven, die barokopera wat langdradig en minder toegankelijk kunnen maken, ontbraken in deze opera die vooral in de personenregie en choreografie vaak musical-achtige proporties kreeg. Het programma kende 44 stukken, die zeer snel gemonteerd waren, alsof alle ingrediënten door de deeltjesversneller van de CERN waren gehaald.

Regisseur Phelim McDermott lijkt een groot kenner en liefhebber van musical en koos voor veel beweging en een veel persoonlijker, modernere manier van het spelen van emoties dan we in opera gewend zijn. Je kon zien dat voorbereiding en uitvoering van deze opera-pastiche bij productieteam en cast met veel plezier waren gedaan.

Ik mag hopen dat de interesse voor barokopera bij het publiek is gewekt. Er liggen nog zo’n 70 opera’s en oratoria van Händel op de plank, Vivaldi maakte 46 opera’s en Rameau deed het met ruim 15 stuks ook niet onaardig. En toch kwam deze pastiche er. Toch niet omdat, zoals Mary Poppins in haar musical zingt, ‘a spoonful of sugar helps the medicine go down’?

De stem is fantastisch. Spatzuiver, subliem in de hoogte, perfect vibrerend en vooral: zó rijk gevuld. Stoyanova is allerminst een sopraan van het soort ‘glimmend van buiten, hol van binnen’, waar er al genoeg van zijn. Nee, ze heeft een vol geluid, diep resonerend en verguld met Slavisch goud. Van nok tot bodem even indrukwekkend.

Het is een stem die mij los van interpretatie maar geheel door haar schoonheid zelve al ontroeren kan. Een stem van een kaliber dat alleen in tophuizen te horen is. Wat dat betreft mogen we ons gelukkig prijzen dat ze afgelopen zomer bij De Nederlandse Opera te horen was. En nog wel in een roldebuut, Tatjana in Jevgeni Onjegin.

Tatjana is ook de rol waar de Bulgaarse haar album met Slavische opera-aria’s bij Orfeo mee opent. Ze zingt de bekende briefscène en doet dat zeer overtuigend. Haar dramatische toon en voortreffelijke frasering zorgen voor ruim twaalf minuten Tsjaikovski op z’n best, geholpen door het Münchner Rundfunkorchester, dat onder leiding van Pavel Baleff een warm, meeslepend legato en veel gevoel laat horen. Ook in de andere aria’s op de cd.

Die andere aria’s zijn geselecteerd uit bekend maar zeker ook minder bekend repertoire. Zo zijn er fragmenten uit Maria Desislava van Hadjilev, Dimitrij van Dvořák en Hitar Petar van Stoyanov te horen.

De meeste aria’s zijn zwaarmoedig, vaak dramatische hoogtepunten in de opera’s waar ze uit komen. Precies goed voor het rijpe instrument van Stoyanova. Zo maakt ze schitterend drama in een aria van Xenia uit Pikovaya Dama van Tsjaikovski en in het gebed van Maria Desislava uit de gelijknamige opera van Hadjiev.

Het bekendste nummer op de cd is het ‘Lied aan de Maan’ uit Rusalka. Daarin vind ik Stoyanova’s zang wat minder gepast. Ze zingt uitmuntend, maar het is mij te sterk en te zwaar om de jeugdige onschuld van de waternimf te verklanken. Rusalka’s treurzang in de derde akte komt daarentegen wel prachtig uit de verf. Er klinkt zoveel pijn en eenzaamheid in haar stem door: ijzersterk.

In lichtere aria’s uit Iolanta en Snegurochka laat Stoyanova zich van een andere kant horen. Flexibeler en luchtiger. En ook dat klinkt formidabel in de oren.

Stoyanova is de komende jaren volgens haar website niet meer in Amsterdam te zien. Jammer. Wel is ze veelvuldig in Wenen en verder in steden als Berlijn, München en Londen te zien. Ga vooral naar haar luisteren. En als een trip er niet in zit: koop dat album!