Home » Featured, Operarecensie

Vierde keer Elektra: beter dan ooit

Amsterdam7 oktober 2011 11 reacties

Sommige dingen vervelen nooit. Het doet er niet toe hoe vaak je ze hebt gezien, gehoord of gelezen: goed is goed. Neem Willy Deckers Elektra bij De Nederlandse Opera. De productie staat voor de vierde en laatste keer op het toneel. Mooier en beter dan ooit tevoren.

Scène uit Elektra (foto: Hans van den Bogaard).

Een goed geschreven boek dat ook nog eens ergens over gaat, wordt een klassieker. Zodoende lezen we nog steeds Tsjechov, Proust, Homerus en Oscar Wilde, om er een paar te noemen. Denkt u dat er na twintig jaar, laat staan na honderd, iemand nog weet wie Kluun of Heleen van Rooyen waren?

De opera’s van Mozart, Puccini, Wagner of Strauss hebben een eeuwigheidswaarde, maar denkt u dat alle producties die ooit van hun werken werden gemaakt ook de eeuwigheid mee in kunnen gaan?

De meeste niet, nee en alle conceptualisten en hun aanhang ten spijt – sommige van hun ‘scheppingen’ zijn al verouderd op het moment dat ze in première gaan. Dat heb je als je te veel wilt actualiseren en op het dagnieuws in wil te spelen.

Gelukkig waren er – en zijn er nog steeds – regisseurs die werkelijk dat beetje ‘extra’ aan een opera kunnen toevoegen. Zij weten er hun stempel op te drukken zonder het werk te willen veranderen en blijven trouw aan het libretto en zeer zeker aan de muziek. Ongeacht of ze traditioneel of modern te werk gaan.

Willy Decker is zo’n regisseur. Natuurlijk, niet alles van hem is geniaal (ook Mozart heeft niet alleen maar meesterwerken gecomponeerd), maar hij werkt nooit tegen de muziek in en in alles wat hij doet, blijft hij logisch en consequent.

Zijn Elektra ging bij De Nederlandse Opera (DNO) voor het eerst in 1996 in première en is sindsdien nog twee keer herhaald, in 2000 en 2006. In het kader van het ‘Oresteia – jaar’ werd de productie voor de derde (maar wel de allerlaatste!) keer teruggehaald.

Voor mij was het de vierde keer dat ik de productie in Amsterdam zag. Ik heb het altijd fantastisch gevonden. Het orkest was soms beter, soms minder, ook de solisten hadden niet altijd hetzelfde hoge niveau, maar het was altijd zeer spannend en het liet je nooit onberoerd achter.

Maar nu, alsof het inderdaad een ware zwanenzang betrof, heeft iedereen zichzelf overtroffen. Zo goed en zo mooi heb ik het nog nooit eerder gehoord. Voor het eerst in mijn leven (en ik heb Elektra, één van mijn meest geliefde opera’s, heel wat keren meegemaakt) hoorde ik er dingen in die ik nooit eerder heb gehoord.

Weemoedige Weense walsjes bijvoorbeeld. Momenten van stilte en bezinning. Ongekende lyriek. En dat alles met zo ontzettend veel liefde en betrokkenheid gespeeld! Voor het eerst in mijn leven hoorde ik een orkest dat niet zichzelf, maar de zangers de hoofdrol gunde en ze zo veel mogelijk ondersteunde. Dankzij onze nieuwe chef-dirigent, Marc Albrecht. Bravo, maestro!

Orkestleden met wie ik na afloop van de voorstelling heb gesproken, hebben allemaal mijn indruk bevestigd. Zo lyrisch, zo ingetogen hebben ze de partituur inderdaad nog nooit eerder gespeeld. En Albrecht kunnen ze inmiddels op handen dragen.

Slot van de opera (foto: Hans van den Bogaard).

Evelyn Herlitzius is geen onbekende in Amsterdam. In 2008 zong zij hier een zeer indrukwekkende Farberin in Die Frau ohne Schatten – overigens ook onder de baton van Marc Albrecht, die hiermee zijn visitekaartje bij DNO afgaf.

Haar eerste Elektra zong zij in januari 2010 in Brussel (met Eva-Maria Westbroek als Chrysothemis) en de rol behoort inmiddels tot haar paradepaardjes. Waar ze de kracht vandaan haalt om de hele avond op bühne te staan en onafgebroken de meest heftige muziek te zingen, zonder zichtbare vermoeidheid en zonder dat haar stem het zelfs even opgeeft – het is mij een raadsel.

Haar Elektra was verrassend lyrisch, maar dan wel met een windkracht 10! Zij overschreeuwde zich nergens en toch kwam ze mooi boven het orkest uit. Haar prachtige topnoten waren zuiver en gewoon mooi. Men zei dat zij op de generale nog beter op dreef was, iets, wat ik mij eigenlijk niet eens kan voorstellen!

Ook Gerd Grochowski (Orestes) hebben wij in Amsterdam al eerder gehoord: als een zowat volmaakte Kurwenal in Tristan und Isolde, maar ook in Elektra vijf jaar geleden. Zoals altijd wist hij met zijn diepe klaroengeluid te imponeren, om van zijn présence niet te spreken!

Zijn Orest was veel meer dan een ‘wraakinstrument’ in de handen van zijn zus, hij was verbeten en vastberaden en ook zonder haar had hij zijn ‘plicht” vervuld. Aan het eind werd hij, gestoken in de bebloede jas van zijn vader, getooid met de glinsterende kroon van zijn moeder.

Nu zijn zus ook dood is (anders dan bij Strauss/von Hoffmanstal danst zij zichzelf niet dood, maar pleegt zelfmoord door tegen het mes van Orestes te lopen – goed bedacht en zeer logisch), gaat hij regeren en ik denk niet dat het een prettige periode gaat worden. Nee, geen held om compassie mee te hebben.

Het was de eerste keer dat Camilla Nylund de rol van Chrysothemis zong en zij deed het voorbeeldig. Menig sopraan verkijkt zich op die rol, die veel zwaarder is dan men denkt. Met haar Marylin Monroe outfit en haar eeuwige tasje was zij echt meelijwekkend. Maar was zij werkelijk zo onschuldig zoals wij dachten? Stof tot nadenken.

Scène uit Elektra (foto: Hans van den Bogaard).

Men vond haar stem aan de koude en afstandelijke kant, maar dat vond ik bij de rol, zoals Decker haar ziet, juist voortreffelijk passen. Ik denk dat ze er nog in gaat groeien, maar al bij de première vond ik haar prestatie werkelijk bijzonder.

In de rol van Klytämnestra was nou eens niet een uitgezongen zangeres te horen. Michaela Schuster had niet alleen alle noten paraat – zij wist ze ook als een kameleon naar haar hand te zetten en schakelde tussen het zingen en het sprechgesang alsof het niets was. Fenomenaal. Ook als actrice wist zij mij voor 100 procent te overtuigen. Haar vertolking was ontroerend in haar wanhoop en wellicht de meest meelijwekkende van allemaal.

Hubert Delamboye was een bijzonder goede Aegisth en wist in zijn korte scène een heel drama te stoppen, dat zelfs in een film niet zou misstaan.

Deze keer was Decker er zelf niet bij. De productie werd heringestudeerd door Wim Trompert, tussen 1992 en 2004 voornamelijk werkzaam als assistent-regisseur bij DNO, maar inmiddels zelf een regisseur van naam.

Mensen, ga dat zien, het is uw laatste kans!

door

Elektra
Richard Strauss

Uitgevoerd door: Nederlands Philharmonisch Orkest onder leiding van Marc Albrecht.
Solisten: Evelyn Herlituis, Michaela Schuster, Camilla Nylund, Hubert Delamboye, Gerd Grochowski e.a.
Regie: Willy Decker (instudering: Wim Trompert).
Bezocht op 6 oktober 2011 in Het Muziektheater - Amsterdam.

11 reacties »

  • jantien buisman zei:

    Na het lezen van de eerste zin na de intro, riep ik door de kamer: dat moet basia jaworski hebben geschreven om daarna snel naar beneden te scrollen, want ik wil graag gelijk hebben. Het lezen van haar stukken geeft, zelfs aan een niet-naar-de-opera-gaand-persoon een groot plezier door haar zeer persoonlijke en makkelijke schrijfstijl en haar buitengewoon grote kennis, ook buiten de muziekwereld. Hartelijk dank, mevrouw Jaworski!

  • Hans van Verseveld zei:

    Normaal gesproken heb ik wel wat te zeuren, maar deze recensie over Elektra geeft precies aan hoe grandioos de voorstelling was. Als je deze prachtproduktie en hogeschool zang afzet tegen de “zusteropera” Salomé van enige tijd geleden, dan kunnen we alleen maar smeken bij DNO om deze Elektra gewoon te bewaren en die afschuwelijke Salomé in het IJ te dumpen. Samen met de FROSCH o.l.v. Marc Albrecht behoort Elektra in alle opzichten tot een wereldsucces en waarom zou je dat weg doen?
    Als we dan toch moeten bezuinigen, dan zou ik hiermee beginnen!

  • Pieter K. de Haan zei:

    Kleinigheidje: bij mijn weten betreft het de vierde VOORSTELLINGENREEKS en dus de DERDE reprise.

  • J. van Minderhout zei:

    Op 6-10 heb ik ook genoten van deze opera, en ben het meer dan eens met de recensie van Basia. Ik was zeer onder de indruk van de muziek; ik ben niet een groot kenner, maar ik had het gevoel dat ik iets heel bijzonders hoorde, en zag. Geweldig de muziek, geweldig ook de hoofdroolspeelster,wat een stem en een beheersing; en de hoofdrol lijkt gespeeld en gezongen te worden met een groot gemak: kortom: wordt gespeeld door een natuurtalent. Bravo.

  • Pieter K. de Haan zei:

    Ik heb deze Elektra-produktie alle vorige voorstellingsreeksen gezien en ben altijd zeer onder de indruk geweest. Nu zit deze voorstelling niet in het vriendenabonnement maar ik overweeg sterk om te proberen alsnog losse kaarten te krijgen. Bij mijn weten is deze schitterende produktie, i.t.t. bv. de vreselijke “Les vêpres Siciliennes”, (nog?) niet op DVD/BD verschenen. De wegen van de commercie zijn nog altijd ondoorgrondelijk.

  • martin zei:

    Pieter, in Trouw las ik gisteren dat vanwege het hoge muzikale niveau besloten is een cd-uitgave te produceren. Ik had liever een dvd/bd gezien maar iets is beter dan niets… Op één of andere manier heb ik, toch een trouw bezoeker van DNO, deze productie bij eerdere reeksen gemist. Maar ik hoop zondag de schade in te halen.:-)

  • Theo Bührs zei:

    Gehoorgevend aan Basia’s oproep ga ik vanavond (12/10) naar Elektra. Ik hoop haar loftuitingen te kunnen beamen.

  • Henk zei:

    @ Pieter: volgens mij zijn er nog volop kaarten verkrijgbaar, want er waren bij de voorstelling van zondag jl. nogal wat lege plekken. Maar haast je, want de kritieken waren lovend, en terecht.

  • Theo Bührs zei:

    Inderdaad gisteravond genoten van deze compacte, diep dramatische eenakter. Een prachtige enscenering die de zang en het acteren een intense beklemming gaven. Zang en acteerwerk was van wereldniveau. Dus Basia had helemaal gelijk. Ook wat betreft de ingetogenheid van het orkest. Slechts een enkele maal washet een tikje te hard bij het zingen.

  • Remko zei:

    Linda Watson zat gisteren in de zaal, en ik vraag me af wat er door haar hoofd ging. Wat Herlitzius liet zien en horen was zo exceptioneel, een completere Elektra heb ik in ieder geval nooit gehoord, en ik ben lang geleden begonnen met Pauline Tinsley.

    Ricarda Merbeth vond ik fantastisch – ze oogde een beetje groot in vergelijking met Herlitzius, maar vocaal was ze een wonder – stralend, en met precies de juiste mengeling van lyrisch en hysterisch. Zelfs Albrecht moest lachen toen ze met alle gemak over het orkest heenging in het eindduet. Michaela Schuster was al net zo ideaal. Een onvergetelijke avond.

  • Maria zei:

    Gisteravond Elektra gezien en gehoord met Linda Watson. Geweldig! Voor wie nog niet geweest is: ga en laat je overrompelen!

Laat uw reactie achter!

Hieronder kunt u een reactie geven op dit artikel.

Operaliefhebbers: wees aardig voor elkaar. Houd het taalgebruik netjes en blijf bij het onderwerp.