Home » Featured, Operarecensie

Symfonie Jeths enthousiast ontvangen

Amsterdam15 april 2013 7 reacties

Met een glansrijke wereldpremière van een symfonie van Willem Jeths en wonderschone werken van Sibelius, Strauss en Wagner creëerde Edo de Waart op 13 april een ZaterdagMatinee van het allerhoogste niveau. Karin Strobos en Karita Mattila schitterden in solorollen.

Karita Mattila (foto: Lauri Eriksson).

Benjamin Britten in 1970: ‘My real worry about some of today’s young is their denial of the past. Whether we like it or not, we are all children of our fathers and I’m not going to dislike Mozart or Schubert or Bach for anyone.’

Zo. Die staat. Een waarheid als een koe, de bittere waarheid, maar nog meer een noodkreet, want: hoe kan je aan de toekomst werken als je je voorvaderen niet alleen ontkent, maar zelfs niet kent? Hoe (en waarom?) was het mogelijk dat de klassieke muziek bijna om zeep werd geholpen door de jonge ‘revolutionairen’ die het belangrijkste ingrediënt van muziek – het woord zegt het al, de melodie – hebben ontkend?

Maar het tij keert, en zo kon het gebeuren dat het publiek dat de NTR ZaterdagMatinee op 13 april bezocht van zijn stoelen sprong voor een hedendaags werk, een wereldpremière, een pas een paar weken geleden voltooid werk van Willem Jeths.

De Symfonie 2012 voor mezzosopraan en orkest werd meer dan enthousiast ontvangen, waarmee het publiek duidelijk een statement maakte. Ze hebben het gehad met ‘piep kras knor’. Ze willen herkenbare melodieën horen, ze willen ontroerd worden en ze willen herkennen – iets wat Britten zo mooi verwoord heeft.

Bij Jeths was dat voornamelijk Mahler. In de twee eerste delen, ‘Unbegrenzt’ en ‘Wie ein Kondukt’, hoorde ik flarden van ‘Um Middernacht’ en ook bimbam was zeer aanwezig. Maar ik hoorde meer: ik moest ook aan Der Cornet van Frank Martin denken. En aan The Unanswered Question van Ives, het gevoel dat door de prachtige trompetsolo versterkt werd.

Karin Strobos (foto: Keke Keukelaar).

Karin Strobos, voor wie de twee gezongen delen zijn geschreven, was mooier dan mooi, ook letterlijk. Haar van nature warme stem heeft een extra glans gekregen en ze hield zich goed overeind in de heftigste passages, waarin ze goed hoorbaar bleef.

Maar mijn twijfel – mezzo of toch een sopraan? – bleef. Haar hoogte bloeide zoals nooit eerder, maar aan de laagte leek het haar aan kracht te ontbreken. Maar zolang zij zo mooi, zo intens betrokken en zo gevoelig blijft zingen, maakt het eigenlijk niet uit.

In een gesprek met Thea Derks zei Willem Jeths over Strobos: “De hoekdelen zijn geïnspireerd op de stem van Karin Strobos, met wie ik eerder werkte in Monument to a Universal Marriage en Hotel de Pékin. Haar mezzosopraan is breekbaar en intiem en ik heb het middenregister veelvuldig gebruikt, waardoor haar stem nog meer nobiliteit krijgt.”

Na de pauze, die gebruikt werd om de opname van Hotel du Pékin (Etcetera KTC 1456) feestelijk te presenteren, kwam een andere diva voor het voetlicht: de wereldberoemde Finse sopraan Karita Mattila.

Ze begon met een fantastische vertolking van Luonnotar van Sibelius, een scheppingsverhaal gebaseerd op het Finse nationale epos Kalevala. Het stuk is kort (amper 10 minuten) maar is zeer berucht onder de sopranen vanwege de moeilijkheidsgraad. Het gaat hoger dan hoog en Sibelius gebruikt intervallen (soms in één enkel woord!) van bijna een octaaf. Nou, ga daar maar aan staan!

Applaus voor Willem Jeths, Karin Strobos, Edo de Waart en het Radio Filharmonisch Orkest (foto: Jan Swinkels).

Mattila wist er raad mee. Haar stem is misschien niet zo stabiel meer, maar het deerde niet. Alle noten waren er en haar zeer intense vertolking maakte dat je je met de dolende Luonnatar kon identificeren en het ontstaan van het heelal zowat aan den lijve ondervond. De prachtige muziek van Sibelius mag van mij vaker uitgevoerd worden!

In de slotscène van Capriccio stelde Mattila mij enigszins teleur. Ik miste het ‘romige’ dat bij deze muziek hoort. Het hoeft niet meteen Lisa della Casa zijn, maar Renée Fleming deed het toch duizend keer mooier. Wat mij ook opviel, was dat zij op de klank zong – de woorden waren amper te verstaan. Maar zij is een echte charmeur en bespeelde de zaal met handgebaren en – zoals het bij een diva hoort – prachtige jurken.

De echte held van de middag was voor mij Edo de Waart. Zijn zeer lyrisch gehouden lezing van de Siegfried-Idyll van Wagner was zowat de mooiste dat ik ooit hoorde en in Capriccio wist hij duizenden kleuren tevoorschijn te halen. Voor het eerst hoorde ik er ook het ‘prijslied’ uit Meistersinger in. Over de voorvaderen gesproken…

Zijn pleidooi voor de symfonie van Jeths was van een allerhoogst niveau en ik kan alleen maar hopen dat het ooit op cd verschijnt. De muziek verdient het. De uitvoering verdient het. En wij, het publiek, verdienen het om het thuis te kunnen beluisteren.

door

NTR ZaterdagMatinee
Jeths, Sibelius, Wagner en Strauss

Uitgevoerd door: Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Edo de Waart.
Solisten: Karita Mattila (sopraan) en Karin Strobos (mezzosopraan).
Bezocht op 13 april 2013 in Het Concertgebouw - Amsterdam.

7 reacties »

  • lalala zei:

    strobos is een sopraan, of zoals jard van nes het zegt: een luie sopraan die dan maar het mezzo-vak kiest. haar techniek kraakt aan alle kanten, logisch dat margreet honig nu eindelijk aan haar mag sleutelen, ze kwam namelijk geen stap verder met wat ze tot nu toe kon. lucky for her verandert dat nu.

  • Antonio zei:

    Wat een zure reactie, lalala!
    Het zou je sieren als je het onder je eigen naam durfde te zeggen, maar dat is natuurlijk te veel gevraagd.
    bah!

  • Hans van Verseveld zei:

    Basia heeft het zeer bij het rechte eind als ze zegt, dat het publiek herkenbare melodieën wil horen. Bij een wereldpremiere, in dit geval Symfonie 2012 van Willem Jeths, hou je altijd een beetje je hart vast. Is het om aan te horen?. Of is het uitsluitend gepiep en gekraak, om dan na afloop tegen elkaar te zeggen “héél bijzonder”
    (bijzonder lelijk, of bijzonder mooi?)
    Zaterdagmiddag was de samenwerking tussen het RFO, Karin Strobos en Edo de Waart, dankzij de uiterst fraaie compositie van Willem Jeths wel zeer gelukkig. Meer van deze meneer graag!

    Om Karita Mattila op een doodgewone zaterdagmiddag in Amsterdam te kunnen horen én zien moet je toch echt bij de onvolprezen Zaterdamatinee zijn. Wat een grote klasse in dat in alle opzichten hondsmoeilijke stuk ‘Luonnotar’ van Sibelius.
    In de slotscène van Capriccio vond ik haar weergaloos. Nee, niet romig, maar ergens tussen Elisabeth Schwarzkopf en Gundula Janowitz in. Om in eregalerij te eindigen moet je wel een hele grote zijn.

  • Shmulik zei:

    Wat een fantastische middag. De symfonie van Jeths was prachtig, herkenbare Mahler, mooi gezongen (gelukkig hoorde ik niet het kraken aan alle kanten). Hij zag er tegenop vertelde hij tijden de inleiding om een symfonie te schrijven. Tenonrechte zo blijkt.

    En, inderdaad, daarna ook nog Mattila op een ‘gewone’ zaterdag te horen … fantastisch concert.

  • Gerard zei:

    herkenbare melodieën? Wat zijn dat precies, je moet het kunnen nafluiten? Beetje kort door de bocht, vind ik. Er bestaat ook nog zoiets als verrassend. Eigenlijk is dat nog het belangrijkste waarom ik naar een live concert ga, ik wil vooral verrast worden, de mooiste en beste muziek heeft dat element van verrassing in zich. Muziek die niet verrast is doorgaans saai, zo zijn er duizenden symfonieen van goeie kwaliteit geschreven, die om aan te horen zijn, maar die absoluut niets verrassends hebben en dan ben je het al snel vergeten, hoe herkenbaar de melodie ook is. Lees dit artikel maar eens: It might seem surprising that people should enjoy having their expectations contradicted. But these results only reveal the physical basis for something we’ve known about for centuries. In the ancient world, teachers of rhetoric knew that one way to hold people’s attention was to set up expectations and then deny them.

    http://www.telegraph.co.uk/culture/music/music-news/9989446/Why-your-brain-loves-music.html

  • Antonio zei:

    Beste Gerard – wil je een filosofisch gesprek houden of wil je een recensie van een concert lezen? De twee gaan namelijk niet echt samen.
    Ik heb de Matinee niet meegemaakt dus ik kan niet oordelen. Jij?

  • Thea Derks zei:

    Goed te lezen dat de Symfonie van Willem Jeths zo in de smaak viel. Jammer dat ik er zelf niet bij kon zijn. Ik hoop ook op uitgave op cd. In ieder geval verscheen zijn opera Hotel de Pékin diezelfde middag al op cd, kopen dus!

Laat uw reactie achter!

Hieronder kunt u een reactie geven op dit artikel.

Operaliefhebbers: wees aardig voor elkaar. Houd het taalgebruik netjes en blijf bij het onderwerp.