Home » CD-recensies, Featured

Kaufmanns Lohengrin: cliché tot en met

München4 september 2010 5 reacties

Tenor Jonas Kaufmann debuteerde in juli 2009 in de rol van Lohengrin, in een productie van de Bayerische Staatsoper in zijn geboorteplaats München. De productie is nu op dvd verschenen. Het is een cliché tot en met, ook al mag Kaufmanns debuut er zijn.

Sorry voor de harde woorden, maar het is zo langzamerhand een afgekloven cliché geworden. Is er in het libretto sprake van een regime, dictatuur, vervolging en/of een gebrek aan democratie? Hup, dan verplaatsen we de actie naar de jaren dertig van de vorige eeuw. Zo banaal en zo getuigend van gebrek aan inspiratie!

Dat laatste neem ik Richard Jones (één van mijn geliefde regisseurs nota bene!) het meeste kwalijk. Zijn Lohengrin is in zijn banaliteit niet alleen raar (ik zie hem al zitten: brilletje op, glaasje bij de hand, blik op oneindig en wanhopig op zoek naar ‘wat zal ik nog kunnen bedenken wat nog niet eerder werd bedacht’), maar ook voorspelbaar en ongeïnspireerd.

Althans voor mij, want er waren genoeg collega’s die het allemaal prachtig en innoverend vonden. Zo gaf het blad Luister hem vijf van de vijf mogelijke sterren. Wees daarom gewaarschuwd: de onderstaande recensie is zeer persoonlijk en zeer subjectief, want wellicht heb ik er gewoon niets van begrepen?

Meteen bij het begin is het al raak: de prachtige ouverture (zeer subliem en zeer gevoelig gespeeld door het Bayerischer Staatsorchester onder Kent Nagano) wordt totaal vernield door het beeld. Want wat zien we? Een meisje met donkere vlechten, gekleed in een groene tuinbroek. Met een tekentafel en een meetlint probeert zij ons (?) iets duidelijk te maken, want zij tekent een huis. Wie is zij? Een architecte? Een aanneemster? Een kleuter die in opdracht van haar juf een tekeningetje maakt? Mis! Het is Elsa! Oef…

En aangezien we in de opera verder doorgaan met het huisje bouwen, nu letterlijk, is er maar één conclusie mogelijk: Elsa droomt van ‘huisje, boompje, beestje’. Origineel, nietwaar? Dat het allemaal niet strookt met de gezongen tekst? Ach, daar kijken we toch niet van op?

Eén vraag dringt zich wel op: neemt Richard Jones de opera überhaupt serieus? Neem alleen maar de komst van Lohengrin, een in spijkerbroek gestoken hippie. Onder zijn arm een grote, witte plastic zwaan, die niet alleen zeer realistisch is, maar ook nog eens mechanisch gestuurd wordt: hij pikt in de rondte en in zijn veren. Ik vind het smakeloos. Goed, ik vertel verder niets, je moet het gezien hebben. Of niet, maar dan heeft u ook niets aan mijn beschrijvingen.

De productie (München, juli 2009) markeerde Kaufmanns debuut in de rol van Lohengrin. Is hij er in geslaagd? Ja en nee. Zijn stem is van nature krachtvol en lyrisch tegelijk en zijn volume is groot. Hij hoeft nergens te forceren en zijn hoge en lage tonen zijn prachtig in balans. Zijn timbre is zeer Italiaans, maar zijn kracht en uiteraard de beheersing van de taal (voor wie het niet mocht weten: Kaufmann is een Duitser) maken hem bijzonder geschikt voor de wat meer lyrische rollen uit het Duitse ‘Fach’.

Zelf zou ik meer in de richting van Siegmund denken, maar ook Lohengrin is beslist geen verkeerde keuze. Toch mis ik iets in zijn optreden, dat kleine ‘etwas’… Het kan natuurlijk met de ‘eerste keer’ te maken hebben, maar op mij maakt hij een niet al te happy indruk. Ik kan dan ook niet wachten om hem nog een keer in de rol te kunnen zien.

Anja Harteros is een hartroerende Elsa. Zij zet der rol zeer imponerend neer en weet het meisjesachtige met de ontluikende vrouwelijkheid goed te combineren. Ongelofelijk eigenlijk hoe snel ze de weg van Violetta naar Wagner heeft gevonden.

Michaela Schuster is, wat mij betreft, behoorlijk miscast als Ortrud. Als u ooit Waltraud Meier, Eva Marton of Elisabeth Connell in die rol hebt gezien, om maar een paar grote namen te noemen, dan weet u wat ik bedoel. Christof Fischesser (Heinrich) en Evgeny Nikitin (Heerrufer) daarentegen zijn in hun kleine rollen bijzonder overtuigend.

Maar de grootste verrassing is, voor mij althans, Wolfgang Koch als Telramund. Wat een prachtige stem! Diep, groots, soepel, lenig, majestueus en autoritair. En ook als acteur weet hij bijzonder te imponeren.

Voor mij was het: ogen dicht en genieten, maar wellicht weet Richard Jones zijn weg naar uw hart te vinden? Het is aan u.

door

Lohengrin
Richard Wagner

Uitgevoerd door: Bayerisches Staatsorchester onder leiding van Kent Nagano.
Solisten: Jonas Kaufmann, Anja Harteros, Wolfgang Koch, Michaela Schuster, Christof Fischesser en Evgeny Nikitin.
Regie: Richard Jones.
Uitgever: Decca (0743387)

5 reacties »

  • Kevin zei:

    Ja, ja… die Banalität des Regietheaters. Das mit dem Wandergesellen Lohengrin klingt eher nach VETTER AUS DINGSDA, denn nach Wagner. Übrigens: so ‘groß’ ist die Stimme von Kaufmann nicht, zumindest nicht, als ich ihn als Cavaradossi live hörte. Eine schlanke, lyrische Stimme. Siegmund – à la 2010 gesungen – ist da sicher eine deutliche Grenzüberschreitung. Und laut Kritiken aus Bayreuth dieses Jahr, hat die Stimme Kaufmanns von solchen Grenzgängen schon arg gelitten. Ob das stimmt? (Hoffentlich nicht.)

  • bea zei:

    Kaufmann is ongetwijfeld de beste Lohengrin op dit moment. Hij weet van de graalserzählung een uniek meesterwerk van vokale kunst te maken. Waarom men steeds kritiek moet uitoefenen op een van de veelzijdigste tenoren van dit ogenblik begrijp ik niet. Dat men kritiek heeft op de regie is heel begrijpelijk. Huizen metsen in Bayern is nou niet bepaald Antwerpen aan de oevers van de Schelde.
    Vernieuwing moet er zijn maar er zijn grenzen. ( we spreken dan nog niet van de rattenplaag in Bayreuth )
    ik hoop nog lang te mogen genieten van de prachtige en unieke stem van Jonas Kaufmann.

  • Anna K. zei:

    Beste Bea,
    Kaufmann is een ongetwijfeld fantastische en veelzijdige zanger.
    Daar is geen twijfel over mogelijk.
    Maar de beste Lohengrin op dit moment? Is het niet een beetje voorbarig?
    Hij heeft die rol maar twee (TWEE!) keer gezongen: in Munchen en in Bayreuth. Dat laatste heeft hij na de premiere wegens ziekte afgezegd.
    Dus om van _de beste Lohengrin_ te kunnen spreken moeten we wellicht nog even wachten?
    Zelf heb ik hem in die rol alleen maar op de radio gehoord, live uit Bayreuth. Het was heel erg mooi, zonder meer.
    Maar vooralsnog prefereer ik in die rol Klaus Florian Vogt, te horen op 11 december in het CGB.

  • philip zei:

    beste Anna

    ik heb de vertolking van Vogt vorige week gezien op Arte (2006 ).
    het was mooi maar ik miste de intensiteit ,de stemnuance,de stralende
    hoogte van Kaufmann. Ik vond het te vlak gezongen.
    Vogt zingt noten, Kaufmann vertelt het verhaal.
    het is natuurlijk een zaak van persoonlijke appreciatie maar
    het voornaamste is dat we kunnen genieten van de mooie stem van
    beide heren.

  • Anna K. zei:

    Beste Philip,
    ik ben een grote Kaufmann fan, van het eerste uur, toen er nog bijna niemand (behalve een handjevol Zwitsers)van hem gehoord heeft. Vanaf zijn allereerste studioopname (toen nog op HM) met de liederen van Strauss en de Koningskinder van Humperdinck (op Accoord). Zijn Lohengrin heb ik alleen via de radio (live uit Bayreuth) gehoord. Ik vond het zeer zeker mooi, maar je kan hem VOORALSNOG onmogelijk _de beste_ Lohengrin van onze tijd noemen? Het komt wellicht wel, maar hij heeft die rol nog maar twee keer gezongen.
    Wat Vogt betreft ….. De gustibus?
    Ik heb hem heel wat keren live gehoord (ook als Lohengrin, ja) en ben behoorlijk onder de indruk. De productie uit Bonn in de regie van Lehnhoff (die bedoelt u toch?) is ook nog eens heel erg fraai om te zien.

Laat uw reactie achter!

Hieronder kunt u een reactie geven op dit artikel.

Operaliefhebbers: wees aardig voor elkaar. Houd het taalgebruik netjes en blijf bij het onderwerp.