Richard Wagner op een foto van de Victoriaanse fotostudio Elliott & Fry.

Richard Wagner zou niet alleen een tot op heden geliefd en omstreden componist worden, zijn werk zou ook grote invloed hebben op de cultuur en veel mensen diep raken. Door de jaren heen is er heel veel tekst óver Wagner geschreven. Deze keer richten de verjaardagssprekers het woord rechtstreeks tot de componist.

John Bröcheler
De eerste spreker is John Bröcheler (1945). De zanger, geboren in Vaals, leek voorbestemd voor het lied, maar ontwikkelde zich later tot een wereldvermaard operasolist. Hij zong verschillende rollen in opera’s van Wagner, zoals Amfortas in Parsifal en Kurvenal in Tristan und Isolde.

In Amsterdam zong John Bröcheler de rol van Wotan in de eerste serie uitvoeringen van de Ring des Nibelungen, geregisseerd door Pierre Audi bij De Nederlandse Opera. Die versie is ook te zien op de dvd-uitgave. Zijn Wotan in Adelaide, Australië, verscheen op cd.

Bröcheler zingt nog altijd en heeft samen met zijn vrouw Leny een Bed & Breakfast, Huize Bröcheler, in Eperheide.

John Bröcheler.

Beste jarige Richard,

“Als junger Liebe Lust mir verblich, verlangte nach Macht mein Mut!” (tweede akte Die Walküre, tweede scène). “Mutig” was ik zéér zeker, toen ik de uitnodiging van professor Hartmut Haenchen aanvaardde om als oppergod Wotan in jouw Ring te participeren.

Tijdens mijn eigen “junger Liebe Lust periode” aan het Maastrichts conservatorium werd ik als gepredestineerd liedzanger “gepostzegeld”. Maar na jaren van zoeken via onder andere Vrienden van het Lied, oratoria en vooral ook belangrijke avant-garde-uitvoeringen, “gewann ich mir die Opernwelt!”

Wolfram von Eschenbach, Kurvenal en Amfortas namen plaats door niet te stuiten aanbiedingen in mijn eigen meer baritonale Wagner-bibliotheek. “Für diese schöne Ansichtskarten, Richard Wilhelm, vielen Dank!”

Hierna “verlockte mich listig” Generalmusikdirektor Hartmut Haenchen om tijdens de gigantische “Liebe und Macht-trilogie” in Amsterdam “Pierre Audistisch mit zu wandern”! Bij het aaneensmeden van uw “Hoher Bas-aanduiding” voor Wotans Stimmlage en mijn eigen bas-baritonale mogelijkheden, opereerde Hartmut Haenchen als ideaal ploeterend bemiddelaar.

“Trüber Verträge” en “trügende Bande zu blindem Gehorsam wir uns gebunden…” stond echter ook metaforisch voor mijn angst, twijfel en onzekerheid in deze fase van mijn carrière. “Den freundlichen Feind, wie fände ich ihn?”

Eindconclusie: “Was ich liebte musz ich verlassen.” Du, lieber Richard, gingst hoffentlich mit nach Australiën?! (Ring Adelaide). Amsterdam Ring II… passé!!!

“Auf gab ich also mein Werk; nur eines wollte ich noch: das Ende!” Trotzdem, lieber Richard, zum Geburtstag viel Glück!

Zoals een goede compositie contrapunten verdient, zo verdient een echte carrière ups en downs. “Das Ende” werd nog even uitgesteld met een prachtige Lear-productie (Aribert Reimann), waar wederom een ultiem enthousiasmerende professor Hartmut Haenchen en mijn Wozzeck-regisseur Willy Decker mijn “thuisbaritonring” in de Randstad vervolmaakten.

“…zum letzten Mal letz’ es mich heut’ mit des Lebewohles letztem Kuss! Dem glücklicherm Manne glänze sein Stern: dem unseligen ewigen muss es scheidend sich schliessen.” HABE DANK!

John Bröcheler

Yourai Mol
De tweede spreker is Yourai Mol (1991), violist, filosoof en cultureel ondernemer. Met zes andere jongeren organiseert hij in juli 2013 het Wagner-project Rheingold op de Rijn. Na de zomer studeert hij filosofie aan de universiteit van Oxford.

Yourai Mol.

Beste jarige Richard,

Enkele jaren geleden, volgens mij was ik 19, ging ik voor het eerst naar jouw werk luisteren. Het was de Fliegende Holländer. Ik werd geraakt zoals nog nooit bij een opera was gebeurd en zat met tranen te luisteren.

Nu, een paar jaar later, wordt mij als nieuwkomer en jonge liefhebber nog vaak gevraagd wat ik nu zo mooi aan je muziek vind. De afgelopen tijd heb ik met uitzonderlijk veel verschillende mensen hierover mogen praten en zo’n liefhebberij vergt toch vaak uitleg, zelfs rechtvaardiging. Meer dan wanneer ik van Mozart had gehouden, vermoed ik. Maar een mens kiest nu eenmaal niet wat hij mooi vindt.

Zo’n uitleg is altijd lastig, want vertel in contemporaine, wereldlijke termen maar eens wat de Ring magistraal maakt. Zo’n uitleg gaat dan al snel over het universalisme van thema’s, hoe we onszelf kunnen spiegelen aan Wotan en Brünnhilde, of in meer muzikale zin over de harmonische variaties in de leidmotieven en hoe ze aan het libretto gekoppeld zijn. Maar geen uitleg heeft ooit iemand overtuigd.

Misschien dat muziek zich gewoon slecht in woorden laat vatten. Al is er volgens mij iets fundamentelers aan de hand.

Het is mij opgevallen dat mensen die, circa anderhalve eeuw na dato, daadwerkelijk luisteren naar jouw werk en zich er daadwerkelijk voor openstellen, praten over ‘Wagner’ als een bijna religieuze ervaring. Dit is ook mijn ervaring: als filosoof heb ik al meermaals in theoretische zin over je geschreven en veel over je gelezen (wist je dat je hier één van de meest beschreven kunstenaars van de geschiedenis bent?).

Allemaal bijzonder de moeite waard, maar meer dan bij welke kunst ook is het allesomvattende en fundamentele genie van je opera’s nauwelijks uit te leggen. Het is niet slechts emotioneel of intellectueel, maar overstijgt deze kunstmatige scheiding. Je kunt er jarenlang over lezen en discussiëren, maar het kan ook, zoals bij mijn Fliegende Holländer, bij de eerste ervaring meteen raak zijn.

De zakelijke, nuchtere maatschappij waarin we 200 jaar na jouw geboorte leven, vraagt om een evenzo zakelijke en nuchtere uitleg van kunst. Maar eigenlijk is schoonheid een doel op zich en dat behoeft geen uitleg met verwijzing naar andere maatschappelijke doelen of argumentatie. Alleen als we dat realiseren kunnen we jouw genie, twee eeuwen later, nog begrijpen.

Vandaar dat ik pleit voor een maatschappij waar schoonheid centraler staat, en vandaar dat ik de poging heb opgegeven om ‘Wagner’ naar voldoening uit te leggen aan mijn vrienden. In plaats daarvan nodig ik ze nu uit om zelf te komen luisteren. Waar zou jij ze aanraden te beginnen? Misschien bij de Fliegende Holländer?

Yourai Mol

Tania Kross speelt een belangrijke rol in OperaGala (foto: Reijnders Music Management).

OperaGala gaat op 1 juni in het Wilminktheater in Enschede in première en is daarna in zeven andere steden te zien, waaronder tijdens de Operadagen Rotterdam (2 juni).

De voorstelling is bedoeld om het publiek kennis te laten maken met de ‘nieuwe Nationale Reisopera’. Het programma bevat vocale en instrumentale fragmenten uit opera’s en werken van onder andere Wagner, Rossini, Bach, Bizet en Mozart.

Het Nederlands Blazers Ensemble (NBE) zorgt voor nieuwe arrangementen van de operafragmenten (allemaal toekomstig repertoire van de Reisopera) en begeleidt in de voorstelling een ensemble van jonge zangers die dit najaar een ontwikkelings- en ervaringsprogramma van twee tot vier jaar zullen beginnen bij de Reisopera. Hun namen: Johane Ansell, Iris van Wijnen, Bernadeta Astari, Anna Traub, Bassem Alkhouri, Bora Balci, Nicholas Crawley en Arman Isleker.

Mezzosopraan Tania Kross is de speciale gast van het Gala en verzorgt ook de presentatie. De regie is in handen van Xander Straat.

“Het woord ‘gala’ roept bij mensen verwachtingen op en daar ga ik mee spelen”, vertelt Straat. “Ik ben een regisseur die van het theatrale houdt, dus het wordt een feestje, maar dat gaat op een bepaald moment uit de hand lopen. Bij een gala horen feestjurken en vlinderdassen. Nou, daar zorgen wij ook voor! Maar dan komt er iets onverwachts tussen.”

“Het NBE is een fantastisch ensemble dat van alle markten thuis is”, vervolgt hij. “We werken met jonge zangers, en ik heb er alle vertrouwen in! Zonder jonge mensen kunnen we naar de continuïteit fluiten. Vandaar dat het zo belangrijk is dat we voor ‘het vervolg’ zorgen, en vandaar dat het zo belangrijk is dat we behalve het nieuwe publiek ook het nieuwe talent een kans geven.”

“Opera: het moet altijd over authenticiteit en schoonheid gaan, vind ik. En mensen moeten zich in de thema’s kunnen herkennen. De ramen en deuren moeten wijd open, er moet afgestoft worden en we hebben een frisse wind nodig. Je mag dat symbolisch als de herstart van de Reisopera zien.”

Mansfield

Nicolas Mansfield.

OperaGala is de feestelijke omlijsting van die herstart, zegt directeur Nicolas Mansfield, de man die sinds begin dit jaar de verantwoordelijkheid heeft over de reorganisatie van de Reisopera. “Na het gala openen we ons nieuwe seizoen op 22 september, met een nieuwe productie van Tristan und Isolde, in een regie van Jakob Peters-Messer en gedirigeerd door Antony Hermus.”

Antony Hermus is één van de jonge Nederlandse artiesten die Mansfield heeft geëngageerd, want hij wil bewust oog hebben voor talent binnen de landsgrenzen. “Maar we moeten ook internationaal blijven. We zijn nu eenmaal ‘Europa’ en je kan je moeilijk alleen maar op je ‘eigen’ richten.”

Het ontwikkelings- en ervaringsprogramma voor het ensemble van jonge zangers vindt Mansfield een ‘spannend project’. “Ze zullen zich in Enschede vestigen en zullen gecoacht worden door zangers en regisseurs met internationale ervaring. En ze zullen kleinere rollen in reguliere producties of grotere rollen in kleinere producties voor hun rekening nemen.”

Katibu di Shon

Een belangrijke rol in OperaGala speelt mezzosopraan Tania Kross. Zij zal onder meer een aria zingen uit de nieuwe, door haar geïnitieerde Antilliaanse opera Katibu di Shon (Papiamento voor ‘Slaaf en Meester’).

“Katibu di Shon gaat op 1 juli in het kader van de Nationale Herdenking van 150 jaar afschaffing van de slavernij in de Amsterdamse Stadsschouwburg in première”, vertelt Kross. “In het seizoen 2014/2015 gaan we op reis door Nederland en, bij het vinden van extra geld, gaan we ook naar Curaçao. Carel de Haseth heeft het libretto geschreven en de muziek is van de hand van Randal Corsen. Monique Wagemakers regisseert. Wij worden begeleid door het Matangi kwartet, uitgebreid tot twaalf musici.”

Over het nieuwe programma van de Reisopera voor jonge zangers is Kross lovend. “Het wordt steeds moeilijker voor jonge zangers om aan de bak te komen. Ze denken dat als ze klaar zijn met hun opleiding, ze de volgende dag gebeld gaan worden door het Concertgebouworkest. Maar zo werkt dat niet. Je moet eerst ergens ervaring opdoen en repertoire leren kennen. Dat kan je het beste in Duitsland doen. Daar hebben ze nog repertoiretheater, daar kan je het leren. Met onze ‘stagione’ lukt het niet.”

“Wat ook enorm helpt, is als je naast ervaren collega’s gaat staan. Daar leer je nog veel meer van dan van je leraar! Het probleem is nu helaas zo nijpend dat er zelfs bij kleine gezelschappen beroemde en bekende zangers optreden, wat eigenlijk niet echt de bedoeling is.”

“Auditeren is een andere ramp. Je moet er zelf voor betalen en je krijgt niet eens feedback achteraf! ‘Ja’, zeggen ze, ‘mooi gezongen, wellicht hebben we iets voor u.’ Waarna ze je, na een tijd stilte, doodleuk vertellen: ‘Sorry, iemand anders werd aangenomen.’ Fijn dus dat Enschede met dit project gaat starten!”

Bravissimo!

Tegelijkertijd met OperaGala gaat op 1 juni in Enschede de tentoonstelling Bravissimo! in ‘première’. De expositie in museum TwentseWelle laat de geschiedenis van de Reisopera zien, van de oprichting als Opera Forum in 1955 tot nu. De tentoonstelling belooft een ‘kennismaking met de boeiende wereld van de opera achter de schermen, toen en nu’.

Bravissimo! wordt op 1 juni om 16.00 uur geopend door Antony McDonald (regisseur van de Ring-cyclus in Enschede) en is tot 28 augustus te bezoeken.

Zie voor meer informatie over OperaGala en Bravissimo! de website van de Nationale Reisopera.

Wie ik het ook vroeg, niemand had ooit van Valentina Levko (1926) gehoord. Waren de opnamen, YouTube-filmpjes en recensies er niet geweest, dan zou je haast gaan twijfelen of ze überhaupt bestond. Gelukkig is er nu een cd-box; 11 cd’s, ingepakt in een eenvoudig doosje.

Als Russische werd Levko in het Bolshoi Theater voornamelijk in het Russische standaardrepertoire gecast. Ze had echter veel meer in haar mars! Op haar ‘eigen’ concertjes zong zij dan ook de hele ‘wereldliteratuur’ aan muziek: opera’s, maar ook liederen, oude muziek, volksmuziek en populaire liedjes. En dat alles meestal in de originele taal.

“Het liefst zing ik Bach”, schijnt ze ooit gezegd te hebben. Bach ontbreekt dan ook niet in deze box. Haar ‘Erbarme dich’ wordt ongekend mooi op de viool begeleid door Mark Lubotsky. Ouderwets? Ja. Dus?

Levko was een operazangeres en dat hoor je, zeker in de zwaar aangezette Schubert. Maar het heeft wat, want ook nostalgie is niet meer wat het geweest is.

Op haar best is zij als Dalila en Carmen, en ook het Spaanse lied ligt haar goed. Waar ik echter het meest door getroffen werd, is ‘O Mensch, gib acht’ uit de derde symfonie van Mahler. In het Russisch. Het werd in 1961 opgenomen onder leiding van Kirill Kondrashin.

Dat zij een Russische mezzo was, staat buiten kijf. Zeven van de elf cd’s bevatten dan ook het Russisch repertoire: Russische opera-aria’s, liederen van Tsjaikovski en Rachmaninoff en twintigste-eeuwse Russische liederen. Nou moet u die laatste benaming niet al te letterlijk opvatten; op Prokofjev na klinken de liederen bijna allemaal als gewone Russische liedjes. Zeer melodieus, met een (voor wie de teksten verstaan) hoog ‘Sovjet-gehalte’. Zelf heb ik er niets op tegen, ik vind ze gewoon mooi.

Levko’s manier van zingen is zeer bescheiden en het ontbreekt haar aan de lelijke borsttonen die menig slavische mezzo ontsierde. Haar interpretaties zijn ingetogen en sierlijk, nergens brullerig en heel erg ontroerend. Af en toe doet zij mij zelfs aan Fiorenza Cossotto denken.

Ze is onweerstaanbaar in de Russische volksliederen. Onvoorstelbaar hoe ze de jas van haar klassieke opleiding weet af te leggen en in alle eenvoud – nou ja, eenvoud… – weet te ontroeren. De oude romance ‘The Old Lemon Tree’ zingt ze, zoals de Russen zeggen. ‘dusjostjipatjelno’. Zielsknijpend. Daar krijg je vanzelf tranen in je ogen van.

Naast studio-opnamen bevat de box ook live-opnamen, afkomstig van onder meer DRA (Deutsches Rundfunkarchiv). Daar zit een mij onbekende cyclus van Sviridov bij, naar de teksten van Avetik Isaakyan. Fascinerend.

Ongekend prachtig vind ik verder hoe ze Marfa’s aria uit Khovavnshchin’ van Moessorgski vertolkt (opname uit 1976). Zeer visionair, de dreiging is voelbaar. Het geluid is een beetje dof en pover, maar dat vergeet je gauw, mede door het fantastische spel van het Radio-Sinfonie-Orchester Berlin onder leiding van Kurt Masur.

Deze box ga ik koesteren als een allergrootste schat.

Grote operasterren vullen sinds de première van vrijdag 17 mei het podium van het Royal Opera House in Londen. Joyce DiDonato, Daniela Barcellona en Juan Diego Flórez zingen de hoofdrollen in de opera, naast Michael Spyres. De opera is gebaseerd op een verhaal van Sir Walter Scott, schepper van onder andere de romanfiguur Ivanhoe.

La donna del lago ging in 1829 in Napels in première en beleefde al in 1829 een Amerikaanse opvoering, in New Orleans. De opera wordt niet heel vaak uitgevoerd. Komende zomer staat hij op het programma van het Rossini Festival van Pesaro. Ook in die concertante versie zal Michael Spyres de rol van Rodrigo zingen.

De Londense versie wordt geregisseerd door John Fulljames, het orkest van het Royal Opera House staat onder leiding van Michele Mariotti. Volgens de recensent van Place de l’Opera was het een vocaal festijn.

De vertoning van de rechtstreekse beelden uit Londen is op maandag 27 mei te zien in een aantal bioscopen in Nederland. De avond begint om 19.45 uur. De deelnemende bioscopen staan op de website van het Royal Opera House.

Scène uit Tragedy of a Friendship (foto: Wonge Bergmann).

Jan Fabre is al lang gefascineerd door het werk van Richard Wagner. In 2004 regisseerde hij Tannhäuser en in zijn eigen producties nam hij nogal eens fragmenten van Wagner op. Voor het Wagner-jaar 2013 nodigde de Vlaamse Opera de theatermaker uit om een voorstelling te maken. Het werd Tragedy of a Friendship, waarin de uiterst complexe vriendschap/vijandschap tussen de componist Richard Wagner en de filosoof Friedrich Nietzsche de rode draad vormt.

Librettist Stefan Hertmans schreef de teksten en Moritz Eggert componeerde muziek naast de gebruikte fragmenten uit het operawerk van Wagner. Tussen de scènes met Nietzsche en Wagner zijn er dertien ‘staties’: tableaus gebaseerd op de dertien opera’s van Wagner.

De voorstelling wordt gespeeld door een ensemble van acteurs/dansers en door twee klassieke operazangers, Hans Peter Janssens en Lies Vandewege. Zij zingen fragmenten, maar doen dat a capella.

Tragedy of a Friendship is nadrukkelijk geen opera; niet zo bedoeld en niet zo gemaakt. Fabre werkte met zijn cast aan muziektheater, waar beelden, indrukken en associaties een veel grotere rol innemen dan een lopend verhaal en de verbeelding daarvan in muziek en spel. Symbolen uit Wagners opera’s – zoals de zwaan van Lohengrin, de zee uit Der fliegende Holländer en Tristan und Isolde en het bijna universele zwaard – krijgen een context waarin fysieke elementen, seksualiteit, dood en lust het beeld bepalen.

Waar in de opera pijn, liefde, verdriet en dood vooral in de muziek en de vormgeving worden verbeeld, maakt Fabre – zoals hij altijd doet in zijn voorstellingen – de thema’s fysiek op een aangrijpende, verontrustende manier die weinig esthetiek kent en die soms door merg en been gaat. Relativering en humor staan nauwelijks op het palet van de Vlaamse theatermaker, al is het einde van de voorstelling zeer ironisch en is de scène in Nibelheim geestig en geheel Wagner-conform: ‘echte’ dwergen bevolken de smidse van Alberich.

De confrontaties tussen Nietzsche en Wagner zijn vooral symbolisch. Er zijn geen dialogen die licht werpen op de vaak beschreven ontwikkeling in de vriendschap tussen de filosoof, de denker, en de componist, de doener. In de eerste minuten klinken de namen van de hoofdfiguren, al valt die van de bewonderde Wagner oneindig veel vaker dan die van zijn aanvankelijke bewonderaar Nietzsche. Die parafraseert veelzeggend: ‘in de naam van de vader, de zoon en de heilige Meester’.

Wat de voorstelling interessant maar soms ook afstotend maakt, is de onverkorte focus op de grote begrippen uit het werk van Wagner: liefde, lust, dood en verlossing. Waar opera die thema’s stileert, is daar bij Fabre geen enkele sprake van. Rauw en indringend toont hij wat onder het werk van Wagner zit. Er is dood, er is seks en de wond uit Parsifal is zo bloederig dat hij me even deed wegkijken.

Fabre maakt in samenwerking met zijn spelers fysiek theater, waar pijn soms ook heel dicht bij echte pijn komt en waar geweld bijna letterlijk wordt getoond. De verkrachtingsscène in de voorstelling behoort tot het gruwelijkste dat ik ooit op een theaterpodium zag, en dat er mensen wegliepen, begrijp ik wel. Met klamme handen keek ik naar zulke onderdelen van de voorstelling, maar ook met bewondering voor de moed van Fabre en zijn spelers om psychisch en fysiek de grenzen op te zoeken van wat je acteurs en publiek kan aandoen.

Scène uit Tragedy of a Friendship (foto: Wonge Bergmann).

De voorstelling duurt drie uur zonder pauze en dat is wel een slijtageslag. Voor wie het werk van Wagner kent, is het een wonderlijk avontuur van herkenning van muzikale en inhoudelijke thema’s, waarbij de makers steeds kozen voor de meest rauwe en ongemakkelijke benadering ervan. Daar moet je van houden. Inlezen is aan te raden. In Antwerpen gaf dramaturg Bart Boone een uitstekende inleiding op de voorstelling.

Tragedy of a Friendship is nadrukkelijk muziektheater en hoort eigenlijk niet thuis in het operapaleis aan de Antwerpse Frankrijklei. De directie van de Vlaamse opera, wat nerveus geworden na de reacties op de première van afgelopen woensdag, stuurde haar bezoekers een email waarin werd gewaarschuwd voor “nietsontziende, soms aggressieve, expliciet sexuele en schockerende beelden”. Het citaat is letterlijk.

De voorstelling verdient als bijdrage vanuit het hedendaagse muziektheater een plaats als ontregelende, confronterende benadering van het werk van Wagner, naast de stromen van Wagner-herdenking, -adoratie en -gezelligheid.

De productie gaat op tournee naar Parijs, Genève, Montclair (New Jersey), Lille en Brugge. Op 15 en 16 juni is Tragedy of a Friendship te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam als onderdeel van het Holland Festival.

Joyce DiDonato en Juan Diego Flórez (foto: Bill Cooper / Royal Opera House).

Parijs, Milaan en Londen sloegen de handen in elkaar voor een coproductie van Rossini’s La donna del lago (1819) in een regie van Lluis Pasqual. De productie was in juni 2010 voor het eerst te bekijken in de Opéra Garnier en was niet om aan te zien. Milaan bracht hem nog wel, maar het Royal Opera House verzaakte en deed een beroep op John Fulljames om een geheel nieuwe enscenering te maken. Overweldigend is die niet, maar alles is beter dan de draak van Pasqual. En de regie laat volop ruimte voor Rossiniaans belcanto.

Het verhaaltje is gebaseerd op een gedicht van Sir Walter Scott en speelt in een ver verleden in de Schotse Highlands. Bij aanvang bevinden we ons in een museum, waar mannen in ‘hedendaagse’ kledij uit Rossini’s tijd rondlopen. Er staan enkele vitrinekasten en uit één van die kasten komt Elena tevoorschijn. De Schotse geschiedenis herleeft als het ware. Aan het eind van de voorstelling kruipen de voornaamste personages terug in hun vitrinekasten.

Het decor voor de eigenlijke geschiedenis is beperkt tot een wenteltrap die op allerlei manieren kan opgesteld worden en nu eens de hut van Elena voorstelt en dan weer het paleis van de koning. Schotse ruiten ontbreken uiteraard niet.

Elena, ‘the lady of the lake’, dobbert in haar bootje rond op het meer en ontmoet er de koning, die zich voordoet als de herder Uberto. Hij staat meteen in vuur en vlam voor haar. Zij is echter smoorverliefd op Malcolm, maar moet om politieke redenen van haar vader trouwen met Rodrigo. Kortom, te veel mannen voor een enkele vrouw…

Rodrigo sterft tijdens een duel met de koning. Elena’s vader en Malcolm worden gevangengenomen. Aan het eind komt Elena achter de ware identiteit van Uberto, die de gevangenen hun vrijheid teruggeeft en de weg opent voor een huwelijk van Elena en Malcolm.

Niet in Malmo maar hier in Londen moest men zijn voor het echte songfestival. Daniela Barcellona, die nu pas debuteerde in Covent Garden, zette met haar warme mezzo de zaal in lichterlaaie. Zeker in Malcolm’s entree-aria ‘Mura felice’. Twelve points/douze points.

Ook Michael Spyres maakte zijn Londense debuut, in de aartsmoeilijke rol van Rodrigo. Hij is een ‘baritenor’ met een enorm bereik. Je moet het horen om te geloven hoe hij van hoog naar laag glijdt.

In het tweede bedrijf zong hij een terzet met Elena en Uberto, hier gezongen door Juan Diego Flérez. Bij het begin van dat terzet leek het wel een zangwedstrijd tussen beide tenoren: Flórez heeft de lichtste stem van de twee en haalde schijnbaar zonder moeite de hoogste noten; Spyres heeft de grootste en krachtigste stem. Ik zou niet weten wie te kiezen, dus ex aequo allebei twelve points/douze points.

En dan was er de Elena van Joyce DiDonato! Vooral haar slotaria ‘Tanti affetti in tal momento’ (‘zoveel emoties bij elkaar maken me sprakeloos’) was zonder weerga. Haar pianissimo’s kluisterden je ‘sprakeloos’ aan je stoel. En maestro Michele Mariotti – nog een debuut – liet het orkest daar in perfecte harmonie in meegaan, met amper hoorbare strijkers en blazers die voor kleur zorgden. In Malmo kan het niet, maar hier wel: voor Joyce del lago thirteen points/treize points!

(Foto: Koichi Miura)

De laatste twee jaar stonden voor dirigent James Levine in het teken van problemen met zijn gezondheid. Hij was herstellende van enkele operaties nadat hij door een val voor langere tijd arbeidsongeschikt werd. Althans, voor het dirigeren, want zijn werk als coach van musici en zangers zette hij de laatste tijd achter de schermen van de Met voort.

Levines eerste optreden sinds lange tijd zal niet plaatsvinden in het operahuis aan Lincoln Centre Plaza, maar in Carnegie Hall. Het Met-orkest concerteert daar komende zondag op Schubert, Beethoven en Wagner. Solist is pianist Evgeny Kissin. Van Wagner speelt het orkest de Prelude tot de eerste akte van Lohengrin.

Levine stond al eerder in Carnegie Hall en staat gepland voor nog enkele optredens in het komende seizoen. Hij weet dus de weg, zodat hem de klassieke New Yorkse ‘grap’ bespaard blijft. Op de vraag van verdwaalde toeristen “how do I get to Carnegie Hall”, luidt het klassieke antwoord: “Practice.” De zaal telt ruim 2800 plaatsen.

Levine is sinds 1971 aan de Metropolitan Opera verbonden. Hij leidde het orkest in zo’n 2500 uitvoeringen van 85 opera’s. Zijn terugkeer in Lincoln Centre staat gepland voor komend seizoen, als hij Falstaff, Così fan tutte en Wozzeck zal dirigeren.

Het concert in Carnegie Hall wordt zondag 19 mei via de website van de Metropolitan Opera gestreamd. Het begint om 20.55 uur (Nederlandse tijd).

Op Slipped Disc, een blog van Norman Lebrecht, is de volledige brief van Cantori Professionisti d’Italia aan de Italiaanse president Napolitano gepubliceerd. De aanleiding van de noodoproep is de zware situatie waarin het Teatro del Maggio Musicale Fiorentino verkeert. Het theater loopt zelfs kans gesloten te worden, aldus de zangers.

In de brief roepen de artiesten Napolitano op om met zijn ‘gezaghebbende stem’ de politieke partijen aan te zetten tot actie, zodat het theater kan voortbestaan. Want zoals Parijs niet zonder het Louvre kan en Berlijn niet zonder de Philharmonie, kan Florence niet zonder de Maggio Musicale, is hun redenering.

In het kader van de situatie in Florence vragen de zangers ook aandacht voor de vele andere opera-instellingen in Italië die vechten voor hun voortbestaan. “Het is noodzakelijk dat in de politieke wereld het besef groeit dat (…) cultuur betekent: educatie, groei en daardoor de toekomst van ons land. (…) In Italië is cultuur de echte kaart om te spelen.”

Als concrete actie hebben de verenigde zangers het initiatief genomen om de Italiaanse opera kandidaat te stellen om als immaterieel UNESCO-werelderfgoed beschermd te worden, “om te onderstrepen dat opera niet alleen de belangrijkste erfenis van ons land in de geschiedenis van de westerse muziek is, maar ook deel van de grondstructuur van de westerse beschaving”.

Cantori Professionisti d’Italia hoopt dat de president hun initiatief kracht bij zal zetten.

Lees de volledige brief op de blog Slipped Disc.

Cecilia Bartoli waagde zich in de zomer van 2010 voor het eerst aan Bellini’s Norma in twee concertante opvoeringen in Dortmund. Dit jaar pakt de diva groter uit met de rol. Tijdens de Pfingstfestspiele in Salzburg, waar ze de artistiek directeur van is, geeft ze twee voorstellingen in een regie van Moshe Leiser en Patrice Caurier en in het zomerfestival in Salzburg volgen nog vijf voorstellingen.

Perfect getimed verschijnt vandaag – de dag van haar eerste Norma op het Salzburgse toneel – de studio-opname van de opera bij Decca. Het is, zoals altijd bij Bartoli, een tot in de puntjes verzorgd product.

In dit geval uit zich dat bijvoorbeeld in de voortreffelijke casting. John Osborn (Pollione) is in topvorm. Hij zingt gepolijster dan ooit en gaat met veel zwier door zijn melodieën. Een ware belcantomeester. Bovendien krijgt hij het bevelvoerende karakter van Pollione goed te pakken in zijn zang.

Michele Pertusi levert als Oroveso eveneens een formidabele vertolking, met zijn machtige, gezaghebbende stem. En Sumi Jo is een bewonderenswaardige Adalgisa. Voor een sopraan van boven de 50 klinkt ze nog heel meisjesachtig. Ze heeft zelfs iets verlegens, vertederends. Prachtig hoe ze tot in de kleinste finesses de controle over haar stem heeft.

Deze sterke casting is echter niet wat deze opname onderscheidt. Goede Norma’s zijn er immers zat. Nee, het is de volstrekt unieke orkestklank die deze Norma in het oor doet springen. Zodra de periode-instrumenten van La Scintilla de openingsakkoorden van de ouverture inzetten, keek ik verschrikt op: wat is dit?

De ‘sound’ van het orkest is totaal anders dan alle andere Norma’s die ik in de kast heb staan. Het klinkt zeer ‘barokkig’: transparant, scherp in de articulatie en verbazingwekkend fijnmazig. Verrassend hoeveel orkestrale details je te horen krijgt.

Maestro Giovanni Antonini weet daarbij van wanten. Hij leidt zijn formatie op felle wijze door Bellini’s hemelse partituur. Ik dacht vooraf dat de authentieke instrumenten wellicht minder uit zouden kunnen pakken in het heetst van de strijd, maar dat blijkt – in elk geval in deze studiosetting – niet waar te zijn. La Scintilla zit bovenop het drama. Gepassioneerd, meeslepend. En in de rustiger passages beeldschoon.

En dan Bartoli zelf. Ik hink op twee gedachten bij haar optreden. Aan de ene kant hoor ik veel liever diva’s met grotere stemmen en meer dramatische mogelijkheden in deze rol, niet de kleine, bibberende stem van Bartoli (zou ze het redden in een geënsceneerde productie?). Bovendien strooit ze in deze opname met rollende r’en – mijn vocale irritatie nummer één.

Aan de andere kant heeft de Italiaanse ontegenzeggelijk persoonlijkheid. Ook vocaal. De expressie spat er, op haar eigen manier, altijd van af. Haar coloraturen zijn uiteraard feilloos, haar bereik is geweldig en haar interpretatie is eigenzinnig als altijd. Hoewel het mijn oren niet streelt, kan ik niet ontkennen dat de pijn en moeite van Norma gedurende de opname treffend hoorbaar worden.

Zoals een lezer liet weten, is dit niet de eerste keer dat Norma op authentieke wijze wordt uitgevoerd. June Anderson was Bartoli voor. Dit zal echter wel de eerste opname in authentieke setting zijn en dat maakt het unieke plaat. Voor de nieuwsgierige ziel zeker een hebbeding.

Mijn nieuwsgierigheid heeft het in elk geval opgewekt. Wat mij betreft tekent La Scintilla voor een volgend Bellini-project.

James Levine (foto: Jörg Meyer).

De New Yorkse Ring op Mezzo
Een complete Ring des Nibelungen vanuit de huiskamer, dat biedt Mezzo zijn kijkers vanaf zaterdag. De New Yorkse Ring-cyclus van regisseur Robert Lepage en dirigent James Levine (die de eerste twee delen dirigeerde) en Fabio Luisi (die hem later verving), is afgelopen week afgesloten met een laatste uitvoering van Götterdämmerung. Op Twitter meldde sopraan Deborah Voigt net voor haar laatste avond als Brünnhilde ‘‏@debvoigt Last day of the Ring Cycles. It’s been quite a ride’ en kondigde in de pauze vast het einde der goden aan met ‏@debvoigt ‘Come on baby, light that fire!!’

De hele cyclus, van Das Rheingold met Bryn Terfel als Wotan en Eric Owens als Alberich tot Götterdämmerung met Jay Hunter Morris als Siegfried en Hans Peter König als Hagen is bij Mezzo te zien.
Mezzo: van 18 – 21 mei steeds om 20.30 u.

Susanna bij Melchior
Iris van Wijnen, die de afgelopen maanden in Nederland te zien was in Il segreto di Susanna, is te gast bij Melchior Huurdeman in Vrije Geluiden. Ze treedt op ter promotie van de Operadagen Rotterdam. Dirigent Ivan Fischer komt praten over Beethoven.
Nederland 1: zondag 19 mei om 10.30 u.

Wagner en de Joden
Arte belicht een kant van het leven en werken van Richard Wagner die nog altijd pijnlijk en actueel is: zijn antisemitisme. In de documentaire Richard Wagner und die Juden reist maker Hilan Warshaw in het voetspoor van de componist naar Italië, Duitsland en Zwitserland. Wetenschappers komen aan het woord, maar ook dirigent Zubin Mehta.
Arte: zondag 19 mei om 17.35 u.

Wagners jonge fans
Er hoeft maar een staatssecretaris te vallen of het gaat niet door, maar vooralsnog staan op maandag de organisatoren van Rheingold op de Rijn gepland in Pauw & Witteman voor een gesprek (met muziek) over hun Rheingold-productie in een rijnaak.
Nederland 1: maandag 20 mei om 23.00 u.

Arte met Wagner
Op Wagner-dag, 22 mei, is op Arte de nieuwe documentaire Wagnerwahn te zien, waarin onder andere de dirigenten Philippe Jordan en Simone Young en Cosima-biograaf Oliver Hilmes aan het woord komen.

Arte schakelt ook met Bayreuth, waar in het Festspielhaus een concert wordt gegeven door het orkest van de Bayreuther Festspiele onder leiding van Christian Thielemann. Voor de vocale delen zijn sopraan Eva-Maria-Westbroek, Johan Botha en Kwangchul Youn uitgenodigd.

Arte eindigt de avond met de historische film uit 1913 van Carl Froelich, waarin hij scènes uit bekende opera’s van de componist in beweging zette.
Arte: woensdag 22 mei om 20.15 u.

Christian Thielemann (foto: Astrid Ackermann).

Brava brengt Wagner
Brava, dat afgelopen week zijn huisstijl en de website vernieuwde, programmeert rond het Wagner-feest drie opera’s: Die Walküre, Die Meistersinger von Nürnberg en Tristan und Isolde. De opnamen zijn afkomstig van de Bayreuther Festspiele en dateren van 2009 en 2010.

Op dinsdagavond staat Die Walküre geprogrammeerd, met Christian Thielemann als dirigent en Tankred Dorst als regisseur. Solisten zijn onder andere Johan Botha, Albert Dohmen, Linda Watson en Wilke te Brummelstroete als één van de Walküren, Siegrune.
Dinsdag 21 mei om 19.30 u.

Die Meistersinger von Nürnberg werd gedirigeerd door Sebastian Weigle en gezongen door onder andere Franz Hawlata, Michael Volle en Klaus Florian Vogt.
Woensdag 22 mei om 19.05 u.

De opera Tristan und Isolde uit 1865 werd in Bayreuth geregisseerd door Christoph Marthaler en gedirigeerd door Peter Schneider. In de hoofdrollen zongen Robert Dean Smith en Iréne Theorin. Twee Nederlandse zangers maakten deel uit van de cast: Robert Holl en Arnold Bezuyen.
Donderdag 23 mei om 19.30 u.

Sarah Connolly (foto: Peter Warren).

Medea bij de BBC
Bij de BBC is de barokopera Medea van Marc-Antoine Charpentier te horen. De uivoering door de English National Opera werd opgenomen in het London Coliseum. Sarah Connolly zingt de hoofdrol.
BBC Radio 3: zaterdag 18 mei om 19.00 u.

L’Olimpiade van Mysliveček
Een vrij onbekende opera van Josef Mysliveček in NTR Opera Live. De uitvoering werd opgenomen op 2 mei in Praag.
Radio 4: zaterdag 18 mei om 19.00 u.

Banse in Wigmore Hall
Sopraan Juliane Banse geeft op 23 mei een recital in het Muziekgebouw aan het IJ in Amsterdam. Twee dagen eerder staat ze met haar Wolf/Schubert-programma in de Londense Wigmore Hall. De BBC-radio zendt dat optreden rechtstreeks uit.
BBC Radio 3: dinsdag 21 mei om 20.30 u.

Weekcomponist
De BBC-radio benoemt Wagner tot ‘composer of the week’ en belicht in de dagelijkse delen de invloeden op Wagner van onder andere Beethoven, Weber en Bellini.
BBC Radio 3: iedere dag om 19.30 u.

Nicolas bij Podium
Reisopera-directeur Nicolas Mansfield is een uur te gast bij Mark Brouwers in Podium op zaterdag. Hij praat over zijn werk en brengt muziek mee. Opera natuurlijk, maar ook Tony Bennett klinkt tijdens het programma.
Radio 4: zaterdag 18 mei om 18.00 u.

Weektip

Traviata uit Aix
Wie de documentaire Becoming Traviata in de bioscoop heeft gezien, wordt wellicht nieuwsgierig naar de echte uitvoering van de productie uit Aix-en-Provence van 2011. Hij staat compleet online, op Arte Live Web.