Makropoulus de reis naar Lille waard
Al in 2016 bracht Opera Ballet Vlaanderen de productie van de Hongaarse film-theater regisseur Kornél Mundruczó van De Zaak Makropolus (Věc Makropulos)* van Leoš Janáček, die op 5 februari in reprise ging. Niet in Antwerpen of Gent, waar normaal gesproken de opera’s van OBV te zien zijn, maar in de Opéra de Lille. De Michelin Gids geeft voor een restaurant met één ster aan ‘Vaut le détour,’ het is de omweg waard. Dat geldt zeker voor deze productie.
Zelf had ik destijds de productie niet gezien, waarin Zwitserse sopraan Rachel Harnisch als Emilia Marty, bariton Michael Kraus als Jaroslav en tenor Michael Laurenz als Albert Gregor te zien waren. Dit keer werd Emilia, de mysterieuze opera diva, die dankzij een levenselixer van haar vader al meer dan 300 jaar leeft, gezongen door de Litouwse sopraan Ausrine Stundyte. Jaroslav werd door bariton Robin Adams vertolkt en Denys Pivnitskyi was Albert. De muzikale leiding was in handen van Janáček expert Dennis Russell Davies en de herinstudering was tot stand gebracht door Marcos Darbyshire.
Levenselixer
Het bizarre verhaal van Emilia Marty, dat Janácek toonzette op het toneelstuk met dezelfde naam van Karel Čapek, vertelt hoe Emilia betrokken raakt bij een slepende erfenisstrijd (de “zaak”) tussen Albert Gregor en Jaroslav Prus. Ze blijkt echter Elina Makropulos te zijn, de dochter van een 16e-eeuwse alchemist die een levenselixer voor Keizer Rudolf II testte. Gedurende het verhaal blijkt telkens dat Emilia allerlei details van de zaak kent, die al meer dan honderd jaar loopt, dit tot grote vebazing van alle betrokkenen. De zaak draait om een erfenis en Emilia beweert dat er wel degelijk een testament zou zijn. Dat wordt ook gevonden op de door Emilia aangegeven plek.
In de rest van het verhaal komen verschillende vorige identiteiten van Emilia boven, zoals die van de operazangeres Ellian MacGregor, een Spaanse Roma vrouw, Eugenia Montez en ene Ekaterina Myshkin en wordt Emilia de spil in de rechtszaak. Gelardeerd met (vermeende) affaires van Emilia, c.q. Eugenia en Elian, draait de opera eigenlijk om het verlangen van Elina Makropulos te mogen sterven omdat haar lange leven haar vermogen tot empathie heeft aangetast.
Science fiction
De productie van Kornél Mundruczó plaatst de handeling in een niet nader bepaald heden, hier en daar aanhakend bij de science fiction-trekjes van het verhaal. In Lille werd de oper in drie bedrijven zonder pauzes gespeeld. Mede door de pittige tempi van dirigent Russell Davies, was de opera een kleine tien minuten korter dan de gemiddelde uitvoeringstijden.
De prachtige decors en kostuums van Monika Pormale zorgen voor een enorme rijkdom aan kleuren en een fascinerende combinatie van realisme en fantasie. Die rijkdom wordt muzikaal bijna perfect muzikaal ondersteunt door het voortreffelijke Orchestre national de Lille, maar soms lijkt de hoeveelheid van details en dynamiek haast overdadig. De partituur is al enorm rijk van zichzelf en af en toe zou een tandje minder ook meer kunnen zijn. Het theater is in Lille is vrij klein en de enorme klank van het orkest was in de climaxen soms wat aan de luide kant.
Top cast
Niet dat sopraan Ausrine Stundyte daar erg onder te lijden had. Haar grote stem, vol dramatiek, heeft een metalen randje dat in de meeste gevallen glanzend, maar heel soms een tikje scherp door de partij snijdt. Stundyte is een fenomenale zingende actrice, precies wat deze gecompliceerde rol nodig heeft. Het knappe aan haar vertolking is dat ze in staat is om het schemer gebied tussen een levend wezen en een haast robotachtig personage, wonderbaarlijk realistisch weet weer te geven.
De mannen om haar heen in de opera, een zelfs de adorerende fan Krista ( meer dan veelbelovend gezongen door Marie-Andrée Bouchard-Lesieur) zijn volledig in de ban van Emilia, terwijl zij zelf weinig echte passie voelt. Zij kan de onderkoeling van Emilia zo vormgeven dat we toch begrijpen waarom iedereen voor haar valt. Voorop bariton Robert Adams, in de rol van Jaruslav. Hij heeft een gulle stem en een sterke toneelpersoonlijkheid. Hij zingt met grote ritmische precisie en zijn gefocuste bariton zeilt moeiteloos door de partij. Nederlandse operabezoekers zullen dit ook gehoord hebben in zijn titelrol vertolking in de NTR ZaterdagMatinee van Nixon in China en het vorig jaar was hij een indrukwekkende Wozzeck bij OBV**.
Tenor Denys Pivnitsky heeft een krachtige stem, die over de hele linie mooi klonk, met af en toe een wat scherpe toon in de extremiteiten van de rol, maar net als alle solisten in deze zeer goede bezette voorstelling, zong hij met grote aandacht voor de muzikale lijnen en details. Ook Pivnitsky is een begenadigd acteur en wist te overtuigen als de haast dwaas verliefde Albert.
Jan Hnyk , zeer indrukwekkend als Dr.Kolenaty, Paul Kaufmann als Vítek en Florian Panzieri in de rol van Janek waren prima en het was een groot genoegen om de inmiddels toch haast wel legendarische Franse tenor Jean-Paul Fouchécourt in de rol van Haukl-Schendorf te zien en te horen.
Cynische ondertoon
De levendige, speelse regie van Kornél Mundruczó heeft een macabere en cynische ondertoon en onderstreept op een subtiele manier het absurdisme van het verhaal. Toch weet hij er ook door een zeer sterke personenregie voor te zorgen dat we als toeschouwer volledig in het ongeloofwaardige verhaal van De Zaak Makropulos worden meegenomen. Neem daarbij de rijkdom van de enscenering en de prachtig tot klinken gebrachte partituur van Janáček en je hebt een fantastische avond in het theater. Opera, voor mij, op zijn best en aan het eindeloos ritmische applaus af te meten, was het publiek in de Opéra de Lille het met mij eens. Deze voorstelling is de reis naar Lille meer dan waard en die reis is met de bus of trein prima te doen!
Verder kijken, luisteren en lezen
Trailer De zaak Makropoulus in Opera de Lille
*De Zaak Makropoulos in 2016 door Opera Ballet Vlaanderen
***Wozzeck door Opera Ballet Vlaanderen met Robin Adams.
De auteur
