Dutch National Opera Academy komt dit seizoen met de Europese première van Benjamin Perry Wenzelbergs opera Nighttown uit 2022. Ik bezocht opzettelijk de tweede voorstelling om de mij inmiddels bekende studenten Aimee Kearney en Jaap van der Wel als Molly respectievelijk Leopold Bloom nog eens aan het werk te zien.  Ook Salvador Simão die de rol van Stephen Dedalus vertolkte had ik al eerder gehoord, evenals Milan de Korte, hier in de rol van Bello Cohen.

Wenzelberg schreef zowel het libretto als de muziek van dit nieuwe werk en hanteerde daarbij als uitgangspunt de roman Ulysses van James Joyce uit 1924. Hierin wordt de protagonist Leopold Bloom een klein etmaal gevolgd gedurende 16 juni 1904. Het verhaal eindigt in de vroege uren van 17 juni. De roman besluit echter met een op zichzelf staande monoloog van Molly Bloom, een hoofdstuk dat bestaat uit 8 zinnen zonder interpunctie. Daarin laat ze haar gedachten en fantasieën de vrije loop. Molly’s huwelijk met Leopold en haar affaire met Boylan zijn aanleiding om zich een beeld te vormen waar haar echtgenoot deze nacht nu weer uithangt en vooral wat hij doet en met wie. Wenzelberg grijpt dit aan door terug te grijpen op een eerdere episode die zich afspeelt in Nighttown dat staat voor ‘The Monto’, Dublins hoerenbuurt waar wel zo’n duizend prostituees werkzaam waren. Het grootste deel van de handeling voltrekt zich vervolgens in een bordeel dat (in de versie van Joyce) wordt gerund door Bella Cohen, een personage met onbestemde gender zoals bijvoorbeeld Baba The Turk.

Ulysses

De roman Ulysses ontleent zijn titel aan de Odyssee van Homerus en de gebeurtenissen op ‘Bloomsday’ parafraseren ten dele de inhoud van dit epos. Dat blijkt direct al uit de namen van de hoofdfiguren en de hoofdstuktitels. Bij nadere beschouwing bevat Joyces tekst echter ook veel parallellen met die van zijn illustere voorganger. Wenzelberg baseert zich voor een groot deel op Episode 15 die de titel ‘Circe’ draagt en waarin wordt verhaald hoe Odysseus jarenlang door een nimf tot seksslaaf is gemaakt, al zullen docenten Oude Talen daar maar liefst een andere interpretatie van hebben gegeven. Bloom volgt zijn vermeende zoon Stephen, de Telemachus naast zijn Odysseus, in het bordeel van Bella Cohen en onmiddellijk verandert Bella in Bell Cohen. Wat volgt is een scène waarin Bloom wordt gefeminiseerd en aangerand door Bell. Joyce doet voorkomen dat dit slechts een kortdurende hallucinatie van Bloom is, de tweede of derde die hij al heeft ervaren vanaf dat hij Stephen volgde naar dat bordeel. Voor Wenzelberg is het een unieke kans om genderfluïditeit in zijn stuk te betrekken.

Uiteindelijk doet het er natuurlijk nauwelijks toe aangezien het sowieso allemaal behoort tot de fantasieën van Molly. Zelf is ze ook in dat bordeel aanwezig, waar ze voor het oog van Bloom seks heeft met haar minnaar Boyle en later met de Nymph, de verpersoonlijking van een vrouw waarvan Bloom een plaatje op zak had. In een nevenplot lamenteert Stephen Dedalus over zijn overleden moeder waarvan hij plotseling de schim ziet opduiken.

Insnoeren

De opera duurt maar liefst een kleine twee uur en dat blijkt wat lang gelet op het toch wel wat herhalende karakter van de handeling. Joyces tekst is overvol met personen en feiten en die hallucinaties zijn goed beschouwd vooral aanleiding om nog eens flink uit te weiden. Iets minder spelers op het toneel die vaak nauwelijks iets te doen hebben en wat staan te heupwiegen zou het geheel wat kunnen insnoeren. Dat bijfiguren zich soms terugtrekken achter het doorschijnende gordijn dat het speelvlak scheidt van het orkest doet weinig af aan deze constatering.

Uiteindelijk liggen Molly en Bloom weer in bed maar tot toenadering, afgezien van door Molly gefantaseerd, komt het niet. Het einde is open en daarin volgt Wenzelberg natuurlijk Joyce; het is slechts een dag in het leven van de hoofdpersonen. De lezers, en hier de toeschouwers, mogen zelf hun conclusies trekken.

Twee sopranen

Robert Chevara was verantwoordelijk voor de regie en het ontwerp in algemene zin. Afgezien van een paar kussens die samen een bed kunnen vormen en een paar stoelen is het toneel leeg. De kostumering van Lidewij Merckx maakt in dit opzicht veel goed. Mooi contrast tussen bijvoorbeeld Bloom die toont als een vertegenwoordiger en Bello Cohen die zo weggelopen lijkt uit een SM act. De Nymph is in haar eenvoud het meest sexy personage op het toneel, haar kostuum past Mathilde Guedj als een handschoen. Zingend leverde ze een enorme prestatie waardoor ze veel aandacht wist weg te halen bij Molly Bloom die overigens uitstekend werd vertolkt door Aimee Kearney. Samen vormden deze twee sopranen de muzikale ruggengraat van de productie.

Bariton Jaap van der Wel hoorde ik kortgeleden in La Serva Padrona waarin hij een soort Don Pasquale rol zong. In Wenzelbergs muziek bleek hij zich ook prima te kunnen weren, goede rolinvulling al kent zijn bewegingstechniek nog enige ruimte voor verbetering.

Choreografie en personen regie

Sara Europaeus was verantwoordelijk voor de choreografie en daarmee legde ze veel eer in. Voortdurend beweegt alles en iedereen door elkaar en sommige zangers weten zelfs te ogen als volleerde balletdansers en in het geval van Salvador Simão is dat ook zo. Chevara heeft daarnaast enorm veel aandacht besteed aan de personenregie en weet zodoende zelfs hallucinatoire ervaringen goed vorm te geven. Salvador Simão als Stephen Dedalus beviel vooral door zijn zang, mooie tenor. Tenor Milan de Korte kon zich helemaal uitleven als theaterdier in een rol met wat bizarre kantjes: uitstekend geacteerd en goed gezongen. De rest van de cast deze avond bestond uit Cathal McCabe, Pavel Zelenev, Kasia Mandla en Maura Wesseling.

Wenzelberg dirigeerde zelf een orkest dat is samengesteld uit conservatoriumstudenten. Het stond opgesteld achter een half doorzichtig gordijn dat geen enkele belemmering vormde voor het geluid. De muziek volgt een 12-toons stramien zonder nadrukkelijke atonaliteit. Elk personage krijgt zijn eigen reeks. De componist heeft duidelijk gekozen voor fraaie klankbeelden die voor rekening komen van een beperkt aantal instrumenten tegelijkertijd. Nergens is er sprake van enorm aanzwellende orkestmuziek: het blijft speels en luchtig en de zangers worden nergens overspoeld. Soms is er sprake van ironisch commentaar als het duet van Don Giovanni en Zerlina wordt geciteerd.

Met Nighttown heeft DNOA opnieuw een geslaagde productie afgeleverd. Er volgen nog twee voorstellingen, op 6 en 7 februari in de Conservatoriumzaal van Amare in Den Haag.

Op 6 februari zingen Madeline Lee (Molly), Clarisse Planchais (The Nymph) enn Román Bordón (Leopold) en dirigeert Buğra Yüzügüldü.

Verder kijken, luisteren en lezen

De video trailer van Nighttown

Benjamin Wenzelberg en Robert Chevara vertellen uitgebreid over deze productie van Nighttown.