Parsifal in Düsseldorf van hoge kwaliteit
Annett Andriesen zag in Düsseldorf Richard Wagners opera, of eigenlijk in de bewoording van de componist Bühnenweihfestspiel, Parsifal in de regie van Michael Thalheimer en onder leiding van Christoph Gedschold. Hier volgt haar enthousiaste verslag. (Het betrof een herinstudering van de originele productie uit 2023, die in samenwerking met het Grand Théâtre de Genève tot stand is gekomen. )
Parsifal zonder
“Parsifal, ohne Überwaltigungspathos, ohne sich türmende Symbolik, ohne politische Aktualisierung, ohne apokalyptische Prophezeihung. Es ist möglich, ein Wunder des Weglassens”.
“Parsifal, zonder pathos, zonder opstapeling van symbolen, zonder politieke actualisering, zonder apocalyptische voorspellingen. Het is mogelijk…. een wonder van het weglaten…”
Zo werd de opera aanbevolen in Düsseldorf op de site van de Deutsche Oper am Rhein.
Regie en Bühnenbeeld zien inderdaad af van heftige symbolen en laten rituelen zien met sterke licht/donker effecten en bewegingen van de protagonisten die niet altijd even duidelijk zijn. Er is veel geloop tijdens de Ouvertüre door Parsifal (die in zijn lange onderbroek leek te staan) en ik vraag me af of dat nu nodig is. Ik kon het dramaturgisch niet volgen. Het leidt af van de muziek en er is later nog genoeg te zien.
Sublieme musici
Muzikaal is deze Parsifal helemaal hoe het moet zijn in mijn beleving. Het orkest, de Düsseldorf Symphoniker, speelt o.l.v. Christoph Gedschold uitstekend. Prachtig genuanceerd met sublieme musici. Wat heerlijk dat alles te verstaan is en dat de boventiteling in het Duits voor mij niet echt nodig was.
In mijn tijd (jaren ‘70/80) was ik in Antwerpen een bloemenmeisje en ook de Stem uit de Hoogte aan het eind van de 1e akte. Ik kwam dan op Goede Vrijdag aan het begin van de Ouvertüre het gebouw binnen en hoorde de muziek. Ik had dan direct het “Heile Welt” gevoel. Dat gevoel kreeg ik nu ook weer en ik was tot tranen geroerd. Ik heb veel verschillende uitvoeringen van Parsifal gezien, in Bayreuth, in München, in Wenen, in Amsterdam, en bij de Nederlands Reis Opera en deze Parsifal scoort heel hoog bij mij.
Streng en abstract
De eerste akte geeft een ruimte te zien waarin de figuren met gebaren en bewegingen acteren. Een streng en abstract beeld van de decorontwerper (Henrik Ahr) en zo onderging ik ook de regie, die zich vooral leek te richten op de rituelen en psychologische ontwikkelingen. De kostuumontwerpen (van Michaela Barth) geven inzicht in de diverse personele rangen en standen binnen de graalgemeenschap, leerde ik bij navraag.
Top cast
De opkomst van Hans-Peter König, die met zijn diepe bas een perfecte Gurnemanz liet horen, greep mij onmiddellijk bij de strot. Woord voor woord te verstaan. Dan Kundry, een gedroomde vertolking door Sarah Ferede die de Arabische balsem brengt voor Amfortas. Heftig rokend.
Een intens zingende Amfortas (Bogdan Baciu). Zijn eerste aria is aangrijpend. Zijn “Erbarmen” een klacht die door merg en been gaat. Vervolgens een verrassend energieke Parsifal (Euardo Aladrén ) (op de foto’s zien we Daniel Frank* die in 2023 de titelrol zong). Tijdens de overgang naar de scene waarin Titurel ( Luke Stoker) Amfortas oproept om de Graal te onthullen, zit Parsifal bewegingsloos op de rand van het toneel, waar Gurnemanz hem heeft neergezet. Alsof alles langs hem heen gaat. Het kan ook zijn dat hij een visioen heeft. Aan het eind van de derde akte zit Parsifal in dezelfde houding leunend op zijn speer. Tot het moment “Nur diese Waffe taugt”.
De tweede akte is een hoogtepunt. Eerst een zeer goede vertolking van Klingsor (Joachim Goltz, sinds 2014 hoort hij bij het ensemble). Heel sterk in zijn confrontatie met Kundry. Duivels.
De bloemenmeisjes – in een wat vreemde gestileerde kostuums- waren goed bezet. Een van de meisjes is Anna Harvey, die ik goed ken uit mijn tijd als IVC-directeur in ’s-Hertogenbosch. Zij zong ook een gave Stimme aus der Höhe. Grote indruk maakt het duet Parsifal-Kundry. Geheel aan elkaar gewaagd, prachtige personenregie. En wat een zangers. Een fantastisch cast. Allemaal topzangers die ook nog eens kunnen acteren.
Koor en orkest
Er daalde een weldadige rust neer in de derde akte. Gurnemanz die zo beschouwend en berustend zijn verhaal doet. Parsifal keert terug met de speer. De “Karfreitagszauber”heeft mij diep ontroerd. Dan komen de graalridders weer bijeen. Het koor van de Deutsche Oper am Rhein (ingestudeerd door Albert Horne) klinkt prachtig. Zoals in bv Holländer, Tannhäuser en Lohengrin ook hier grote koorscenes. Veelal in de sfeer van koralen. Plechtig en veelstemmig. Ook maakt Wagner gebruik van de diverse rangen in het theater. De koorzang komt van verschillende hoogtes van het theater.
En dan het orkest. Wagner wist heel goed waar de instrumenten het best tot hun recht komen in de orkestbak van Bayreuth. Zelden speelt een instrument de melodielijn van een zanger mee. Dirigent Axel Kober, die in 2023 de productie dirigeerde, vertelt dat Wagner zich voorstelde dat de Graalsklokken een diepe sonore klank zouden hebben. Om dat te bereiken zouden het reusachtig grote klokken moeten zijn. Veel te zwaar ook. Er moest naar andere oplossingen worden gezocht. Zo werd er een zgn. “Gralsglockenklavier” gemaakt. Maar daar kwam niet genoeg geluid uit. Geen enkele andere oplossing kon overtuigen. Nu maakt men gebruik van digitaal geconstrueerde klokken. Die ook eenvoudig hoger of lager gestemd kunnen worden.
Even wennen
De regie is van Michael Thalheimer. Ik moest eraan wennen in de eerste akte, maar verzoende mij er later mee. “We leven in een tijd waar veel op ons afkomt (economisch, wereldgezondheid, oorlogen). Het is duidelijk dat er nieuwe wegen moeten worden gevonden voor de wereld, voor de mensheid en dat is een zware last voor ons.” zegt de regisseur. “Parsifal is voorbestemd om een verlosser te worden en dat is zwaar voor hem en dreigt hem te verstikken. Hoe moet men alleen de wereld redden?” Thalheimer probeert de handeling zo eenvoudig mogelijk te houden alsof hij het verhaal aan een kind vertelt. Hij gaat uit van een sober toneelbeeld en duidelijke betrokkenheid van het zangers team. De wereld wordt overstroomd met beelden. De eenvoud maakt dat de toeschouwer weer actief zijn eigen interpretatie maakt.
Een voorstelling van een hoge kwaliteit. Nog te zien in Düsseldorf op 15 maart en 3 april. Het is de reis waard. Wij hadden een prachtig hotel: Medici Hotel op loopafstand van de Opera aan de Rijn.
*Een aantal foto’s toont Daniel Frank in de titelrol. Hij zong de rol in de oorspronkelijke productie in 2023.
Verder kijken, luisteren en lezen
Video repetitieopnames en interview met regisseur Michael Thalmeier.
De Nederlandse regisseur Jetske Mijnsen regisserde in 2025 Parsifal in Glyndebourne.
De auteur
