Dat Johann Strauss’ Die Fledermaus zich uitstekend leent voor maatschappelijke satire is bekend. De ‘Pink Edition’ van de Volksoper Wien geeft een verrassende en effectieve nieuwe draai aan de operette. Tijdens de roze maand in Wenen is deze speciale editie driemaal gepland en in een mum van tijd uitverkocht. Lotte de Beer, artistiek directeur van de Volksoper Wien, zegt mij te onderzoeken of dit bijvoorbeeld vijfmaal per jaar herhaald kan worden omdat het nu al zo’n succes is.

Al tijdens de ouverture wordt het uitgangspunt ons geopenbaard. Voor het gesloten doek zien we Gabriel von Eisenstein en Dr. Falke elkaar kussen. Daarmee krijgt de beroemde wraak van Dr. Falke, in de oorspronkelijke versie dronken verkleed als vleermuis achtergelaten door Gabriel in een steeg, onmiddellijk een andere betekenis. In deze versie zijn Falke en Gabriel voormalige geliefden. Gabriel heeft uiteindelijk gekozen voor een maatschappelijk geaccepteerd bestaan en trouwde met Rosalinde. Niet alleen uit liefde, maar ook om zijn homoseksualiteit te verbergen.

Betrokken zaal

Jürgen Bauer en Moritz Franz Beichl hebben een aangepaste versie van de tekst geschreven die zeer komisch is, aldoor bij de muziek aansluit en eigenlijk het verhaal veel logischer maakt. Regelmatig wordt er heel veel gelachen in de zaal, mensen joelen en roepen bij scènes instemmend. Nog nooit eerder heb ik zo’n betrokkenheid in de zaal meegemaakt.

Als Alfred Rosalinde het hof komt maken, verklapt zij de huishoudster meteen dat haar man al lang niet meer bij haar ‘komt’ en de vraag is of het huwelijk werkelijk geconsumeerd is. Daardoor wordt Alfred, Rosalindes voormalige minnaar, niet alleen een komische stoorzender, maar ook een logische en door haar zeer gewenste minnaar. Dat echtgenoot Gabriel vanwege een ‘aanvaring’ met een man in een openbaar toilet een paar dagen naar de gevangenis moet, lijkt ineens ook super logisch. Vriend Dr. Falke wil Gabriel helpen om uit de kast te komen en eerlijk te zijn over zijn gevoelens, het maakt een plan om dat te bewerkstelligen meer dan nu nog wraak te nemen over vroeger. Hij adviseert dan Rosalinde als man verkleed te komen naar het bal van Orlovski, wat ook eigenlijk weer heel erg voor de hand ligt.

Queer energie

De operette bruist ondertussen van queer energie zonder platvloers te worden, maar ook vooral met heerlijk muziek en humor. Adele, de hulp in de huishouding, wil koste wat kost naar het bal en verschijnt daar uiteraard in een jurk van Rosalinde. Haar ‘broer’ Ida (Ryta Tale/Michael Postmann) verschijnt als haar zuster in een spectaculaire witte baljurk. Maar sowieso zijn de kostuums(Matthias Dielacher en Doris Engl) en is het Bühnebeeld (van de in 2025 overleden Pantelis Dessyllas) zeer stijlvol en verzorgd. Na de pauze is er een prachtig zwart-wit tableau vivant waar hartelijk voor geapplaudisseerd wordt. In de zwart-witte art-decostijl-omgeving zijn de gasten in verschillende kleuren paars gehuld, een lust voor het oog. We zijn op het bal van Prins Orlofsky. Katja Ledoux maakt van hem een fascinerende figuur. Met een fraaie snor, omgeven door witte zwanenveren en vergezeld van een man aan een leiband ontstaat een speelse bondage-SM-esthetiek die tegelijkertijd liefdevol en humoristisch blijft. Niet onderwerping, maar vrijwillige rolwisseling staat centraal. Orlofsky lijkt de enige figuur die volledig zichzelf durft te zijn. Zijn repliek op iemand die zegt monogaam te zijn is: ‘Ach zo, hoe pervers van u.’ Als Gabriel von Eisenstein op zijn schoot belandt merkt hij op: ‘Is dat een fles wodka tussen uw benen of bent u blij mij te zien?’ Het is de fles wodka en Dr. Falke moedigt Gabriel nadrukkelijk aan om gewoon zichzelf eens te zijn.

Sterke cast

De humor is puik, maar de productie kan ook rekenen op een sterke cast. Johanna Arrouas heeft precies de stem die een Rosalinde tot een succes maakt: voldoende laag en met body, maar voorzien van lichtheid en het vibrato waarmee je zo lekker door de bocht kan scheuren. Een genoegen om deze vrouw te horen. Adele, gezongen door Jaye Simmons, behoort met haar sprankelende zang en komische talent tot een van de grote publieksfavorieten van de avond. Ook Katja Ledoux kon rekenen op veel bijval. Ze geeft Orlofsky charme, humor en vocale allure. Ze beschikt over een warme, rijke mezzoklank en maakt van het personage veel meer dan een karikatuur of een griezel. Daniel Schmitzhard zette een Gabriel von Eisenstein neer die duidelijk flink met zichzelf in de knoop lag en gaandeweg de voorstelling misschien wel tot zelfinzicht kwam. Thomas Oliemans was in Nederland al in Die Fledermaus van Barrie Kosky te horen als Dr. Falke, maar hier komt hij nog meer tot zijn recht. Zijn heerlijke baritonale geluid klinkt fris en stevig en ook zijn spel is formidabel.

Vooral omdat nu zijn personage ook echt iets menselijks toegevoegd heeft gekregen. Nog steeds houdt hij van Gabriel von Eisenstein, een gegeven wat hij zeer overtuigend brengt en de operette meer logica en diepgang geeft. Adele blijft zorgen voor de ‘klasseverschil’-component en als thema van jezelf mogen zijn en keuzes durven en kunnen maken past ook dit prachtig in de voorstelling. Martin Winkler geeft gevangenisdirecteur Frank een aangename aanwezigheid en is vocaal fraai. Zijn scènes met Gabriel zijn erg vermakelijk. Bijzonder geslaagd is het trio ‘O wie rührt mich dies’, waarin Rosalinde, Gabriel en Dr. Falke elkaar muzikaal en emotioneel treffen. Hier komt de nieuwe interpretatie van de productie volledig tot bloei. Waar de muziek traditioneel vooral elegant en geestig klinkt, ontstaat nu ook een onderstroom van verlies, verlangen en onverwerkte liefde.

Een grote verrassing voor het publiek deze avond is Tom Neuwirth, wereldwijd bekend als Conchita Wurst, ooit winnaar van het songfestival voor Oostenrijk, maar hier in de rol van Frosch. Zijn bijdrage in de derde akte is grotendeels gesproken, maar hij beheerst de balans tussen serieus acteerwerk en droge operettehumor. Als hij een pianist uit de kast haalt (Eric Machanic) met de tekst: ‘altijd handig om een pianist in de kast te hebben’ zingt hij met microfoon omdat Neuwirth geen operazanger is. Dat past uitstekend binnen de cabareteske sfeer van deze akte. Eén van de nummers groeide uit tot een collectief meezingmoment waarbij een groot deel van de zaal enthousiast de bekende “oeh’s” en “aah’s” voor zijn rekening nam.

Transparant en dansant

Dirigent Tobias Wögerer houdt het geheel licht, transparant en dansant. Meteen bij de ouverture is al duidelijk dat dit orkest deze muziek graag speelt. Dat blijft gedurende de avond zo. De beroemde walsen en ensembles behouden hun Weense elegantie, het orkest ondersteunt de zangers voorbeeldig en laat Strauss’ partituur sprankelen.

Wat deze Pink Edition uiteindelijk zo overtuigend maakt, is dat de queer invalshoek nooit als een opgelegd concept voelt. Integendeel: zij maakt zichtbaar wat altijd al in Die Fledermaus verborgen zat. Iedereen speelt een rol, iedereen draagt een masker en vrijwel niemand durft volledig zichzelf te zijn. Door van Gabriel von Eisenstein een man in de kast te maken en van Falke een voormalige geliefde krijgt de operette een verrassende emotionele kern. De beroemde grap van de vleermuis wordt niet langer alleen een verhaal over vernedering en wraak, maar ook over vrijheid en verdraagzaamheid, rollen die we spelen en zelfacceptatie.

Wat mij betreft kan het woord ‘pink editie’ bij deze Fledermaus weg en zouden operahuizen in Europa deze productie aan moeten kopen.

Die Fledermaus is nog te zien op 24 en 30 juni 2026, maar beide voorstellingen zijn uitverkocht. Er staan al twee data voor 2027 in de kalender, 30 mei en 2 juni!

Verder kijken, luisteren en lezen

Video introductie Die Fledermaus.

Premiere video Die Fledermaus

Die Fledermaus bij De Nationale Opera in 2024