Home » CD-recensies

Weinbergs eersteling Die Passagierin op dvd

5 november 2015 4 reacties

Mieczysław Weinbergs eerste opera Die Passagierin ging in 2010 in première in Bregenz. NEOS bracht de voorstelling al eens uit op dvd en nu heeft Arthaus Musik daar een uitgave aan toegevoegd. De productie en de opera zijn het meer dan waard.

Passenger ArthausWe schrijven begin jaren zestig. De oorlog is misschien nog niet vergeten, maar toch wel echt voorbij. Men mag weer vrolijk zijn en van het leven genieten.

Onder de passagiers op een oceaanstomer bevindt zich een Duitse diplomaat, die met zijn vrouw Lisa op weg is naar Brazilië, waar hij een belangrijke diplomatieke post gaat bekleden. Opeens doemt er een onbekende vrouw op, die Lisa met haar verleden confronteert. Totaal ontredderd voelt Lisa zich gedwongen om haar man haar verleden op te biechten.

Als actief lid van de SS is Lisa in Auschwitz geweest, waar ze als ‘Aufseherin’ heeft gewerkt. De onbekende vrouw doet haar aan Martha denken, een Poolse gevangene wier dood ze op haar geweten denkt te hebben. Of de vrouw daadwerkelijk Martha is, of dat Lisa zich het, geplaagd door haar schuldgevoel, gewoon inbeeldt, wordt in het midden gelaten. In haar gedachten gaat Lisa terug in de tijd naar de ‘Hölle’ en herbeleeft de gebeurtenissen van toen.

Die Passagierin (Пассажирка) was de eerste opera van Mieczysław Weinberg, een Poolse Jood die in 1939 naar de Sovjet-Unie vluchtte. Het Russische libretto van Alexander Medvedev is gebaseerd op een autobiografische novelle van de Poolse schrijfster Zofia Posmysz. Posmysz heeft haar – deels denkbeeldige – ontmoeting met haar vroegere ‘Aufseherin’ in de ik-vorm geschreven, maar dan vanuit het standpunt van de ‘Aufseherin’ gezien.

Weinberg componeerde de opera in 1968, toen het antisemitisme in Polen en Rusland alweer op zijn hoogst was. Wellicht was dat de reden dat de opera pas in 2006 voor het eerst uitgevoerd werd, en dan ook nog concertante.

De echte première vond plaats in Bregenz in 2010, in een meer dan voortreffelijke productie van David Pountney. Samen met Johan Engels (decor) ontwierp hij een enorm schip. De actie liet hij op twee niveaus afspelen. Het heden speelt zich af op het voornamelijk wit en blauw (de hemel?) geschilderde bovendek. Het donkere verleden is, als een soort onderbewustzijn, verplaatst naar de laagste regionen.

De opera werd voornamelijk in het Duits en het Russisch gezongen, maar haar twee grote aria’s zingt Martha in het Pools. Ook het Tsjechisch, Frans en Grieks komen even voorbij.

De gehele opera kan je niet koud laten, maar het absolute hoogtepunt voor mij is de uitvoering van de Chaconne in D van Bach, die in plaats van een door de kampcommandant bestelde wals wordt gespeeld. Daarmee bezegelt Tadeusz (Martha’s verloofde) zijn lot.

Teodor Currentzis is nooit mijn geliefde dirigent geweest, maar hier weet hij zichzelf te overtreffen. Nog nooit eerder heb ik hem zo voortreffelijk en betrokken horen dirigeren.

Alle rollen (en dat zijn er veel!) worden voortreffelijk gezongen. Elena Kelessidi is een zeer ontroerende Martha en als Tadeusz laat Artur Rucinski horen (en zien!) waarom hij inmiddels één van ’s werelds meestgevraagde baritons is.

Ook Svetlana Doneva (Katja) en Roberto Saccà (Walter) weten me te imponeren, maar iedereen verbleekt bij Michelle Breedt. In haar perfect gevoerde stem liggen alle menselijke gevoelens geborgen. Of het nu om liefde, angst, superioriteit of een gekrenkt ego gaat: alles weet ze voorbeeldig over te brengen. Alleen al voor haar rol als Lisa verdient ze een Oscar!

Hieronder de trailer van de productie:

door

Die Passagierin
Mieczysław Weinberg

Uitgevoerd door: Wiener Syphoniker onder leiding van Teodor Currentzis.
Solisten: Michelle Breedt, Roberto Saccà, Elena Kelessidi, Artur Rucinski, Svetlana Doneva e.a.
Regie: David Pountney.
Uitgever: Arthaus Musik (109080)

4 reacties »

  • Tom zei:

    intrigerende recensie!

  • Loesje zei:

    Ik heb deze opname recent bekeken en was zeer onder de indruk. Het is merkwaardig dat de opera sinds de première in Bregenz maar in een beperkt aantal huizen te zien is geweest. Dat kan toch nauwelijks aan het thema liggen. Oorlogsleed wordt bijna routinematig door regisseurs in ensceneringen ingebracht, ongeacht enige relevantie.
    Teatro Real wordt genoemd als coproducent. Wellicht dat de ‘Jesus Noriega connectie’ met dit huis ertoe kan leiden dat DNO het werk in de toekomst programmeert.
    Dat een oorspronkelijk slachtoffer een verhaal weet te schrijven waarin de verteller een dader is, getuigt van enige distantie en werkt zeer effectief. Voor de kijker is het oppassen geblazen: voor je het weet ga je met Aufseherin Franz nog meevoelen ook. Dat Franz zich ook slachtoffer voelt is trouwens niet geheel onbegrijpelijk. Zij was 10 toen de nazi’s aan de macht kwamen en na 12 jaar BDM en SS Helferin weet je niet beter dan dat de geliefde Führer altijd gelijk heeft. Mensen als de Geschwister Scholl waren er maar weinig. Van de generatie Franz en co wordt niet voor niets wel gezegd dat hun kompas in een bepaalde richting is vastgeroest. Het maakt de opera er alleen maar interessanter door.
    Een kwart eeuw geleden bezocht ik Auschwitz Birkenau. Het was eind augustus, een nevelige dag. Het uitgestrekte terrein was bijna leeg, er liepen hooguit nog tien andere bezoekers rond. De verkillende sfeer maakte dat ik het steeds kouder kreeg en na een paar uur stapte ik volledig verkleumd en emotioneel uitgeput mijn auto in. Met de bedoeling de barbarij zo snel mogelijk achter me te laten en met een grote sprong de beschaving te bereiken, zette ik muziek op: Bachs solosonates voor viool. Die Passagierin eindigt met dezelfde muziek. Laten we het maar op toeval houden.

  • stefan caprasse zei:

    Ik bezocht verleden jaar Auschwitz. Onder een druilregen. En inderdaad, troosteloos…

  • Leen Roetman zei:

    Het ‘Musiktheater Im Revier Gelsenkirchen’ zal volgend seizoen (jan – apr 2017) Die Passagierin gaan uitvoeren. Deze DVD moet ik ook zeker zien!

Laat uw reactie achter!

Hieronder kunt u een reactie geven op dit artikel.

Operaliefhebbers: wees aardig voor elkaar. Houd het taalgebruik netjes en blijf bij het onderwerp.