Clay en Lise super Tristan en Isolde
De wereld, of in ieder geval de operawereld, zat op 12 januari vol verwachting klaar voor de première van Richard Wagners Tristan und Isolde in het Gran Teatre del Liceu in Barcelona. Lise Davidsen keerde na de geboorte van haar tweelingen terug op het operatoneel in niets minder dan haar roldebuut in de Mount Everest van sopraanrollen, Isolde.
Historisch
Hoewel ik zelf met enige twijfels in de zaal zat, konden we na afloop concluderen dat we allemaal getuigen waren geweest van een historisch moment in de operageschiedenis van de 21ste eeuw. Davidsen was groots, geweldig en overtuigend. Dat Clay Hilley in de rol van Tristan haar gelijkwaardige partner was, verdient net zoveel aandacht en de gehele productie was een waarlijk Wagneriaanse weldaad met topzangers, een bevlogen dirigent Susanna Mälkki met aandacht voor een enorm scala aan kleuren en dynamische rijkdom en zowaar ook een regie (van Bárbara Lluch) die de opera versterkte, niet afleidde en zelfs van enkele magische momenten voorzag.
Lyrische Davidsen
Laat ik beginnen met Lise Davidsen. Al jaren roept men dat zij de nieuwe Birgit Nilsson is, een beetje een gemakzuchtige vergelijking omdat beide dames Skandinavisch zijn en niet de kleinste in statuur. Persoonlijk heb de stem van Lise altijd een forse maat lyrischer gevonden dan de werkelijk enorme dramatische sopraan van Nilsson en miste ik soms nog wat focus en volume in de lagere regionen van de stem. De hoogte is altijd stralend en prachtig geweest, maar ze is voor mij eerder een nieuwe Hildegard Behrens, als we dan toch moeten vergelijken.
Nu laat Davidsen horen dat Isolde geen geheimen meer voor haar heeft en mogelijk dus ook klaar is voor Brünhilde in de Ring, rollen die al wel aangekondigd worden.
Fantastisch
Davidsen is majestueus en toch meisjesachtig, een zeldzame kwaliteit in dit repertoire. Een Oscarwinnares is ze niet, maar ze overtuigde met haar eenvoudige en natuurlijke spel. Haar zang was vanaf de eerste noot fantastisch; ‘Wer wagt mich zu höhnen’ klonk vol autoriteit, maar toch ook met een klein vleugje jeugdige onzekerheid. ‘Zerschlag es dies trotzige Schiff, des zerschellten Trümmer verschling’s!’ vulde de zaal in Barcelona met een haast gouden siroop van klank met die fameuze spetterende hoogte en waar nodig klaroenachtig volume.
Dat Isolde gevoelens voor Tristan heeft, horen we al in de zin:’ Dort den Helden,
der meinem Blick den seinen birgt,’ daarbij ‘Helden’ door Davidsen prachtig piano gezongen, waarmee ze als een verliefde jonge vrouw klonk. Het meest opvallende was dat Davidsen er samen met dirigent Mälkki steeds voor koos waar mogelijk het piano in de partij op te zoeken en daarin voortreffelijk slaagde.
Isolde’s eerst grote vertelling:’ Wie lachend sie mir Lieder singen’ was een mini opera op zich, waarin alle aspecten van Isolde voorbijkomen. Van woede, heroïek tot zachtaardigheid, alles gezongen met precies de juiste dosering in volume en expressie. Een voorteken voor wat ons verder nog te wachten stond.
Ekaterina Gubanova was een prima Brangäne die in de eerste akte wat hectisch ageerde, maar later in de opera ook mooie rust in haar acteren en zang vond.
Luxe
De luxe van Davidsen en Hilley in de titelrollen werd aangevuld met de grote luxe van Tomasz Konieczny als Kurwenal. Zelf een grote Wotan, zorgde Konieczny voor diepgang en vocaal een ijzersterke interpretatie, die gedurende de opera alleen maar mooier werd.
Ook Clay Hilley deed dit en dat leverde magische momenten op. Geen luid, luider, luidst, maar juist subtiele zang, zoals Wagner het echt bedoeld en geschreven heeft.
Hilley en Davidsen klonken in het duet in de eerste akte prachtig samen, scenisch was het verschil in statuur wel lastig, maar de regie zorgde ervoor dat het niet voor echte belemmeringen zorgde. Hilley forceerde zijn stem nergens en had veel te bieden als Tristan; hij heeft zeker niet de grootste heldentenor stem, maar zijn opvatting van de partij zou in de hele opera van een groot begrip van de partij en bovenal van de muziek ten toon spreiden.
Correcte regie
Op wat onnodige toevoegingen in de openingsscène van ‘vader en moeder Isolde’ en soldaten aan een ronde tafel met het hoofd van Morald in het midden, was de regie van Barbara Lluch effectief, geen overbodige decorstukken, geen actualisering, gewoon een stilistisch correcte uitvoering.
In de tweede akte was er een groot bed, waarop Isolde verlangend lag te wachten op Tristan. De ontmoeting, het misschien wel mooiste duet ‘O sink hernieder, Nacht der Liebe’ bood magische muzikale minuten, waarbij Davidsen en Hilley elkaar geloofwaardig vonden; samen ademend, samen fraserend en bovenal samen lyrisch zingend. Gubanova zorgde als Brangäne voor een mooi aanvulling met haar ‘Einsam wachend in der Nacht’.
Door merg en been
De ruimte van het toneel die in de eerste akte nog open was, was nu besloten door een houten wand, die echter aan het eind van de akte, voor de opkomst van Koning Marke, omhoog werd gehaald en het toch al zo dramatische moment dat Tristan en Isolde betrapt worden, visueel nog eens versterkte. Marke werd als een werkelijk volledig geslagen man neergezet door Brindley Sherratt. Zijn monoloog ‘Tatest du’s wirklich? Wähnst du das? Sieh ihn dort, den treuesten aller Treuen’ ging door merg en been; de pijn om het bedrog van Tristan was bijna fysiek voelbaar. Sherratt kon Tristan nauwelijks aankijken en zong bijna de hele scène met gebogen hoofd. Indrukwekkend en diep ontroerend.
In sterk contrast stond de opgewonden agressie van Melot, met venijn gezongen door Roger Padullés. Zijn woede om het verraad van Tristan was zo groot dat ik me afvroeg of deze Melot eigenlijk zelf misschien wel verliefd op zijn held Tristan was.
In de derde akte, na het meest trieste, uitmuntend gespeelde voorspel voor een opera akte, zong Clay Hilley een werkelijk voortreffelijke delirium-scène om daarna extatisch te sterven. Hilley forceerde ook hier nergens en zong eerlijk, met zijn eigen stem, met een makkelijke hoogte en natuurlijkheid. Je zou denken dat hij deze akte nog wel een keer had kunnen zingen, zo makkelijk leek het hem af te gaan. Boven het ziekbed van Tristan hing een grote ronde spiegel, die voor een prachtig beeld van de lijdende Tristan zorgde, He deed wel erg sterk denken aan het beeld at Anish Kapoor en Pierre Audi hadden gecreëerd voor Parisfal in Amsterdam.
Fabelachtig
En toen kon Lise Davidsen nog één keer schitteren en deed dat in een prachtige ‘Liebestod’, waarin ze alles wat ze op dit moment als artieste te bieden heeft presenteerde. Wederom zong ze met een geweldige piano cultuur, stralende hoge noten, ontroering genererend ook en, als kers op de rijke roomtaart, een fabelachtige pianissimo uitgesponnen F op ‘Lust’.
Toen het de hele avond geweldig musicerende orkest van het Liceu de echte oplossing van het beroemde Tristan akkoord liet uitklinken, brak er een orkaan aan applaus los die ik in dit theater sinds de hoogtijdagen van Montserrat Caballé niet meer gehoord had. En terecht. Lise Davidsen en Clay Hilley hadden een avond van grote schoonheid gebracht, waarbij in de rest van de luxe cast geen zwakke schakel zat.
Dirigent Mälkki en het hele artistieke team hadden de eerste Isolde van Lise Davidsen niet beter kunnen helpen creëren. Het was een avond die geschiedenis maakte.
Lise Davidsen zal haar terugkeer aan de Met ook luister bijzetten als Isolde, vanaf 9 maart tm 2 april. Michael Spyres zingt Tristan en zowel Ekaterina Gubanova als Thomas Konieczny herhalen hun rollen asl Brangäne en Kurwenal. Ryan Speedo Green zingt Koning Marke en Yannick Nézet-Séguin dirigeert. In New York is de regie in handen van Yuval Sharon, die daarmee zijn debuut aan de Met maakt. Tristan und Isolde zal ook live in HD te zien in bioscopen over de hele wereld en in Nederland in Pathé zalen op 21 maart.
Bij De Nationale Opera gaat de productie van Tristan und Isolde van Pierre Audi in reprise met Malin Byström en Michael Weinius in de titelrollen op 8 februari in Amsterdam.
Verder kijken, luisteren en lezen
Scène uit de tweede akte van Tristan und Isolde in het Liceu in Barcelona.
Franz Straatman noemde Clay Hilley een superieure Siegfried in de NTR ZaterdagMatinee.
De auteur
