Naäma Adriaans is een zesde klasser van het van Oldenbarnevelt college in Amersfoort, die voor haar profielwerkstuk zelf een opera(atje) schrijft. Ze schreef een synopsis en werkte één scene uit; zowel tekst, muziek als mis-en-scene en decor.  Ze kent Holland Opera goed: als kind ging ze er al heen, ze zong mee in Het zwanenmeer in 2021. Samen met haar docent en Holland Opera is ze bereid gevonden voor ons een recensie van Feest te schrijven.  Hier is haar eerste recensie voor Place de l’Opera.

Feest! Anna den Doolaerd komt thuis en dat moet gevierd worden. Zonder dat haar familie dat weet komt ze thuis met Ben. Daarnaast hebben ze ook een verrassing: morgen gaan ze trouwen. Dat nieuws wordt niet door iedereen met open armen ontvangen. Terwijl het feest verdergaat komen allerlei gedachten, gevoelens en gebeurtenissen uit het verleden van de familie naar boven. Waar een bruiloft normaal gesproken een moment van geluk is, worden hier juist oude familieproblemen zichtbaar.

Je loopt de zaal binnen en geeft je meteen over aan het stuk. Als publiek ga je niet direct zitten en afwachten wat er gebeurt. Je wordt direct betrokken bij het feest en voelt je daardoor niet alleen toeschouwer, maar ook onderdeel van de situatie. Het stuk begint met dansen, precies wat je verwacht als je denkt aan een feest. Er is vrolijke muziek en de mensen zijn goed gekleed. Alles lijkt erop te wijzen dat het een leuke en feestelijke avond gaat worden. Juist daarom is de omslag naar een totaal andere sfeer zo opvallend. Je gaat merken dat achter de feestelijkheid iets veel donkerders zit. De vrolijkheid maakt plaats voor ongemak en spanning en langzaam word je steeds verder het familieconflict ingetrokken. Het feest is uiteindelijk één groot drama en de emoties lopen steeds hoger op.

Midden in de actie

Als publiek zit je zeker niet in het theater waarbij je alleen maar naar voren kijkt: in deze voorstelling is iedere kant van de ruimte van belang. Je wordt regelmatig aangesproken om ergens anders naar te kijken en het speelveld breidt zich steeds verder uit rondom het publiek. Hierdoor kijk je veel actiever dan bij een voorstelling waarbij alles zich op één podium voor je afspeelt. Je moet soms bewust kiezen waar je je aandacht op richt, waardoor je het gevoel krijgt dat je midden in de gebeurtenissen zit.

Tegelijkertijd heeft deze vorm ook een duidelijke keerzijde. Juist doordat er overal iets gebeurt, is het onmogelijk om alles te zien. Wanneer je je aandacht op de ene scène richt, mis je onvermijdelijk iets wat zich ergens anders afspeelt. Dat kan soms verwarrend en zelfs enigszins frustrerend zijn: je vraagt je af of je iets belangrijks hebt gemist en of je de voorstelling daardoor wel volledig begrijpt. Toch maakt juist die beperking de ervaring uiteindelijk interessant. Iedere toeschouwer creëert namelijk als het ware zijn eigen perspectief op de voorstelling. Iedereen in de zaal kan iets anders hebben gezien of een andere kant van een scène hebben meegemaakt.

Daarmee sluit de ruimtelijke vorm bovendien aan bij de inhoud van de voorstelling. Ook binnen de familie heeft iedereen een eigen perspectief en krijgt niemand het volledige verhaal mee. Wat je als toeschouwer ervaart, weerspiegelt daardoor wat de personages meemaken: ook zij kunnen niet alles overzien en kennen niet automatisch alle kanten van het verhaal. Hoewel ik het in eerste instantie soms storend en verwarrend vond dat ik niet alles kon volgen, bleek deze beperking daardoor juist een interessante diepere laag van de voorstelling te vormen.

Het inventieve decor met intrigerende zwart-witbeelden benadrukt de grimmige sfeer en spanning tijdens het feest en versterkt de overdracht van de gevoelens die de familieleden ervaren naar het publiek. Het decor voelt daardoor niet alleen als de plek waar het verhaal zich afspeelt, maar het wordt echt onderdeel van de voorstelling. De camerabeelden dragen bij aan het gevoel dat er voortdurend iets op de achtergrond speelt. Dit zorgt voor een beklemmend en ongemakkelijk gevoel dat de toon van het stuk passend zet.

Muziek en theater

Het strijkkwartet, het vocale ensemble en de solisten werken wonderlijk als geheel. Ze spelen expressief en de muziek is karaktervol. Het vocale ensemble zorgt voor een passievolle samenzang met de solisten. De verschillende muzikale onderdelen vullen elkaar goed aan en voelen niet als losse elementen die toevallig tegelijkertijd aanwezig zijn. Muziek en theater versterken elkaar voortdurend. Daardoor voelt de muziek niet als achtergrondmuziek, maar als een belangrijk onderdeel van het verhaal. De combinatie van zang en spel maakt de gevoelens van de personages extra duidelijk en zorgt ervoor dat sommige momenten langer blijven hangen.

Elk personage krijgt het steeds weer voor elkaar om bij het publiek medelijden op te wekken. Je wordt met empathie overspoeld door de manier waarop de muziek en zang bijdragen aan de personages en hun gevoelens. De muziek verandert mee met de emoties die op het toneel ontstaan. Daardoor worden gevoelens niet alleen uitgesproken of gespeeld, maar ook hoorbaar gemaakt. Een gespannen of verdrietige scène krijgt door de muziek een extra laag, waardoor de emoties sterker bij het publiek aankomen. Soms lijkt de muziek bijna te zeggen wat een personage zelf niet kan uitspreken.

Ook de compositie zelf is interessant en zit vol mooie muzikale details. De harmonieën zijn rijk en zorgen voor een bijzondere klankkleur. Vooral de fuga is prachtig uitgewerkt. De verschillende muzikale lijnen komen steeds bij elkaar en gaan tegelijkertijd hun eigen weg, waardoor de muziek voortdurend in beweging blijft. Het ritmische en stevige slagwerk geeft de compositie daarnaast veel energie en maakt sommige momenten extra krachtig. De combinatie van het slagwerk met het strijkkwartet is verrassend en zorgt voor een interessante klank. Juist het contrast tussen de strijkinstrumenten en het karakter van het slagwerk maakt de muziek soms bijna speels en onverwacht. Het is een bijzondere combinatie, maar de verschillende klanken vullen elkaar goed aan en zorgen ervoor dat de compositie blijft verrassen.

Toegankelijke taal

Het libretto is zowel herkenbaar als poëtisch. Er worden dingen gezegd die je tijdens een familiediner aan tafel ook prima zou kunnen horen. Juist die alledaagse en herkenbare uitspraken maken de personages geloofwaardig en zorgen ervoor dat de familie en hun onderlinge verhoudingen dichtbij voelen. Tegelijkertijd wordt deze eenvoudige taal goed afgewisseld met ingewikkeldere en meer poëtische passages. Deze afwisseling werkt goed, omdat de tekst hierdoor niet voortdurend zwaar of abstract wordt. De eenvoudige taal houdt het verhaal toegankelijk, terwijl de poëtische stukken ruimte geven aan diepere gedachten. Hierdoor krijgt het libretto verschillende lagen en blijft het interessant om naar te luisteren.

Hiermee is de voorstelling niet alleen een combinatie van muziek en theater, maar ook dans, techniek en nog zoveel meer. Juist doordat al deze verschillende vormen samenkomen ontstaat er een voorstelling die moeilijk in één categorie te plaatsen is. Dans brengt dynamiek in de voorstelling, terwijl de zang en muziek de emoties onder het oppervlak voelbaar maken. De techniek en filmbeelden zorgen voor een andere manier om het verhaal en de sfeer over te brengen. Hierdoor blijft de voorstelling voortdurend veranderen en wordt het publiek steeds opnieuw geprikkeld.

Je wordt als publiek eerst het feest ingetrokken, maar naarmate de voorstelling vordert, wordt steeds duidelijker dat er weinig reden is om echt feest te vieren. Oude gevoelens, conflicten en gebeurtenissen uit het verleden krijgen steeds meer ruimte. Door de combinatie van muziek, zang, spel, dans, film en de bijzondere speelruimte wordt niet alleen het verhaal verteld, maar word je als publiek ook meegenomen in de emoties van de familie. Je kijkt niet alleen naar wat er gebeurt, maar voelt je er op sommige momenten onderdeel van. Het feest is een plek waar alles wat lange tijd verborgen is gebleven naar boven komt. Je komt de zaal binnen als gast op een feest, maar verlaat hem met een heel ander gevoel. Het feest is voorbij, maar de spanning en emoties die eronder lagen blijven nog bij je.

Feest is nog te zien tm 4 oktober in de Veerensmederij in Amersfoort.

Voor de namen van alle solisten, musici en makers verwijs ik naar de recensie van Peter Franken.

Verder lezen, kijken en luisteren

Interview van Reinout Ditters met Niek Idelenburg.

De trailer van Feest