In de drukke Passie tijd zijn er vele zangers en zangeressen die volledig opgaan in het uitvoeren van Passiemuziek. Zo ook de bas Mitchell Sandler. Monique ten Boske zocht Mitchell op en sprak met hem over zijn passie voor de Passies.

Bas Mitchell Sandler is een ervaren Amerikaanse zanger die al decennialang deel uitmaakt van het Nederlandse muziekleven. Na zijn studie aan de University of California, waar Sandler zong bij het beroemde ensemble Chanticleer en waarmee hij veel opnamen maakte, kwam hij met zijn vrouw Anne naar Nederland. Het Koninklijk Conservatorium in Den Haag staat wereldwijd bekend als dé plaats waar de kwaliteit van oude muziek en de opleiding barokzang op hoog niveau zijn.  Hij werkte freelance in het oratoriumcircuit en trad op in diverse opera’s bij De Nederlandse Opera. Memorabel was ‘Tea’ van Tan Dun, waarmee hij ook op tournee ging naar Japan. Vervolgens was hij bijna twintig jaar verbonden aan het Groot Omroepkoor. Door de Corona pandemie leek er als een nachtkaars een einde te komen aan zijn carrière. De mooie tournee waar Mitchell zich op had verheugd ging niet door, maar veel andere uitdagingen bleven.

Tai chi voor zangers

Sandler houdt zich zijn hele leven al bezig met energie gerichte bewegingskunsten. Vanaf zijn 14^e was dat aikido, later werd het tai chi. Hij volgde lessen bij vooraanstaande meesters over de hele wereld. Tijdens zijn tijd bij het Groot Omroepkoor waren er in de pauzes regelmatig korte tai chi-momenten. In Utrecht gaf hij les bij Tai Chi Centrum Well, en sinds de coronaperiode nam hij het initiatief en verzorgt dagelijks van negen tot tien uur sessies in het Tolsteegplantsoen, toegankelijk voor iedereen. De appgroep telt inmiddels bijna honderd deelnemers. en dagelijks – dat is als Mitchell niet heel vroeg moet repeteren – is hij om 9 uur op het Tai Chi veld te vinden. Daarnaast ontwikkelde hij tai chi specifiek voor zangers, onder meer tijdens muziekvakanties in Tsjechië bij de projecten van La Pellegrina. Momenteel geeft hij ook bij Opera Ballet Vlaanderen tai chi-trainingen aan zangers.

Krenten uit de pap

Sandler is nog altijd actief, al doet hij het naar eigen zeggen “wat rustiger aan” en kiest hij zijn projecten selectiever. Afgelopen jaar zong hij bij het Nederlands Kamerkoor, het Groot Omroepkoor, in een opera bij Poly Hymnia zong hij alle vier de schurkenrollen, hij speelde in ‘La Calisto’ bij Yala Opera Collective en bij de Nederlandse Bachvereniging.

Op de vraag wat hem na al die jaren nog drijft, antwoordt hij: “Ik hoef het niet voor het geld te doen. Ik ben al met pensioen. Maar ik wil niet thuiszitten terwijl anderen samen iets moois maken. Ik zing gewoon heel graag. En ik heb het gevoel dat het nog steeds groeit, dat ik nog steeds leer en dat mijn stem nog heel goed is.”

Dit paasseizoen is Mitchell Sandler te horen in de ‘Matthäus-Passion’ van de Nederlandse Bachvereniging. Hij vertolkt ditmaal in ieder geval de rol van Petrus en een Hogepriester. In ons gesprek valt op hoe sterk Sandler zich met Petrus identificeert. “Wat ik mooi vind aan de Petrus-rol”, zegt hij, ‘is de menselijkheid ervan.” Petrus is voor hem geen verrader in zwart-wit, maar iemand die oprecht gelooft in zijn eigen trouw. “Hij denkt dat hij altijd trouw zal zijn aan Jezus”, maar “als puntje bij paaltje komt is hij bang. Ik vraag me dan af hoe standvastig ik zou zijn in een situatie van angst.” En juist die omslag maakt de rol voor Sandler interessant. Bij mij is de verklanking van “Ich kenne des Menschen nicht” uitgesproken emotioneel. Heel anders ervaart hij Pilatus, die hij eerder zong. Die rol “heeft meer te zingen”, maar is ook “meer officieel”: een figuur van gezag en besluitvorming.

Een muzikale marathon

Hoe zwaar is zo’n reeks uitvoeringen?
“Het is echt een marathon. Dit jaar zing ik de Matthäus rond Pasen veertien keer. Het blijft intensief. Soms reis je laat, soms slaap je in een hotel omdat het anders midden in de nacht wordt. Dat hoort er allemaal bij. Maar het is bijzonder om te doen. Je werkt met topspelers en goede zangers, en geen enkele uitvoering is precies hetzelfde. Bovendien schept het reizen en samen zo’n project dragen een band. Het samen zingen en het sociale element zijn voor mij heel belangrijk.”

Door ziekte en last-minute wijzigingen verandert de bezetting voortdurend.
“Iedere dag is anders. Soms vallen mensen in zonder alles met ons te hebben gerepeteerd. Dan moet je flexibel blijven.” Ook de ruimte speelt een rol: “Een kerk heeft meer sfeer, meer licht, meer nabijheid. Zeker overdag kan dat heel bijzonder zijn. Maar een zaal als het Concertgebouw heeft weer andere akoestische voordelen. De dirigent kijkt telkens opnieuw waar iedereen het beste kan staan. Soms moet je letterlijk een stukje opschuiven om beter hoorbaar te zijn.”

Niet één visie klopt

Twee jaar geleden hoorde ik Mitchell in Naarden zingen bij de Nederlandse Bachvereniging en spraken we over de interpretatie van dirigent Johanna Soller, die inmiddels sinds 1 mei 2025 artistiek leider van de Nederlandse Bachvereniging: de zevende in die functie in 104 jaar en de eerste vrouw. De huidige dirigent van de ‘Matthäus-Passion’ bij de Nederlandse Bachvereniging is Masaaki Suzuki, oprichter van het Bach Collegium Japan. Over hem en Johanna Soller zegt Sandler: “Ze denken allebei heel erg vanuit het continuo, maar hun aanpak verschilt. Soller, vanuit de Zuid-Duitse traditie, zoekt volgens hem meer naar een innerlijke benadering van de tekst:’ wat is de betekenis van deze tekst voor mij’.” Haar lezing ervaart hij als meer gericht op de innerlijke reis.

Suzuki noemt hij daarentegen dramatischer, meer gericht op het uiterlijk. Sandler: ”In de turbae (red; de koorpassages waarin de menigte spreekt) vraagt Suzuki expliciet om meer expressie: ‘Nu moet je echt je gekte laten horen’ en hij vraagt om het ‘niet te mooi’ te laten klinken. Daarbij gebruikt Suzuki ook plotselinge tempowisselingen om de dramatische spanning te vergroten. Het is niet zo dat de ene visie meer klopt dan de andere, voor mij maakt juist het verschil het werken interessant.”

“Oude verhalen blijven niet vanzelf neutraal. Je kunt niet doen alsof die geschiedenis er niet is. In de traditie van de passiemuziek is lang op een manier met schuld en menigte omgegaan die problematisch is geweest. Daar moet je je wel bewust van zijn. Juist daarom is de manier waarop je de tekst en de koren benadert belangrijk en zou niet statisch moeten zijn. Dat gaat dan meer over politiek en religie, maar elke tijd kijkt opnieuw. Dat geldt wat mij betreft voor religie, voor macht, voor gender, voor hoe lichamen op toneel verschijnen. Ik vind het logisch dat je daar nu andere vragen bij stelt dan vroeger.”

Dat brengt ons bij hedendaagse ensceneringen. U vertelde dat u in het koor van de Nederlandse Bachvereniging gaat meewerken aan een geënsceneerde Johannes-Passion in coproductie met Nationale Opera en Ballet in november 2026. Die voorstelling vangt aan met veel naakt op toneel. Hoe kijkt u daartegenaan?

“Ik heb daar op zichzelf niet per se moeite mee, als het een duidelijke artistieke functie heeft. Als eenenzeventigjarige man dacht ik wel; ‘wij hoeven gelukkig niet naakt, kan ik die sportschool toch achterwege laten’, haha.”

En volgend jaar weer de Matthäus-Passion?

“Ja. het is een bijzonder stuk, ik denk dat ik dan wel aan de honderd uitvoeringen zit. Soms denk je halverwege wel eens; nog best een eind van Groningen strak terug en we zijn er nog niet. Maar het blijft prachtig, ook het samen met je collega’s doen. Het is muziek die je blijft uitdagen. En tegen het eind weet je oké, nog twee bas aria’s en dat alt ariaatje het eind koraal en we kunnen weer naar huis, maar dan de volgende dag is het toch weer anders en heb ik er weer zin in.”

Mitchell Sandler roemt orkest en koor als “topspelers en zangers” en benadrukt de sterke collegiale band die ontstaat tijdens de intensieve tour. Mitchell: ”Als ik Benny Aghassi op fagot, Johanna Bartz op traverso of Cecilia Bernardini op viool hoor spelen, dan wordt ik altijd verrast door hoe fantastisch ze spelen en hoe complex dit stuk is. Het is dan duizendkeer beter dan het had moeten zijn om zijn functie te vervullen. Ik bof toch maar als bas in de Passietijd.”

Tip van Mitchell:

Op Goede Vrijdag en vroeg op Stille Zaterdag is er een extra concert met lamentaties van William Byrd, Cristóbal de Morales en Thomas Morley. Een klein project met zes zangers. Het gaat om; Lamentaties in Grote Kerk Naarden op Goede Vrijdag 3 april 2026 en Stille Zaterdag 4 april 2026, telkens om 09.15 uur, als opmaat naar de ‘Matthäus-Passion’.

Verder kijken. luisteren en lezen

Canticleer zingt Galbally Farmer and Byker Hill, in een arrangement van Mitchell Sandler. 

Meer Passie verhalen.