Het is wel even geleden dat het publiek na afloop van een première in De Nationale Opera zo massaal aan het juichen sloeg, geen solist werd overgeslagen en ook dirigent Francesco Corti en het Nederlands Kamerorkest mochten in de vreugde delen. Bij opkomst van het regieteam onder aanvoering van Kirill Serebrennikov waren er wel de nodige boe’s te horen, maar het applaus overheerste. Het zegt iets over de waardering voor de muzikale component van de productie, een overname van de Komische Oper Berlin, die nog het beste gekarakteriseerd kan worden als een hybride van ADHD-gedrag en de serene rust van een exploderende matrassenfabriek.

Klassenstrijd

In zijn oorspronkelijke vorm staat in de opera de tegenstelling tussen adel en lagere klassen centraal. De een heeft alle rechten, de andere dient het hoofd te buigen en te gehoorzamen. Hoewel die formele indeling al sinds lang is verdwenen en de voormalige ‘derde stand’ nu de dienst uitmaakt in de westerse wereld is er van sociale gelijkheid nog immer geen sprake. Nu loopt de scheidslijn langs puissant rijk en minvermogend of gewoon arm. En de macht die bezit met zich meebrengt wordt feitelijk op dezelfde wijze gebruikt als de rechten van de adel voorheen. Het tonen van die scheidslijn is duidelijk een uitgangspunt geweest voor Kirill Serebrennikov in deze Nozze en conform het beginsel ‘als ge het niet hebt begrepen dan laat ik het u nog eens zien’ krijgt graaf Almaviva een personal assistent die zozeer door zijn meester wordt vernederd dat hij tegen het einde dierlijk gedrag gaat vertonen.

Overhoop gehaald

Serebrennikov laat het daar niet bij natuurlijk: er is meer dat overhoop kan worden gehaald. De rol van de jonge tiener Cherubino die achter alle vrouwen aanloopt en elk feromonenspoor direct opsnuift wilde hij laten vertolken door een man. Naar verluidt ging dat niet door omdat de Komische Oper al een mezzosopraan had geëngageerd voor deze rol. Of hij een countertenor op het oog had vertelt het verhaal niet, maar we mogen ons gelukkig prijzen dat de regisseur op dit punt zijn zin niet heeft gekregen. Althans niet volledig.

In plaats van een man die Cherubino zingt komt Serebrennikov met een danser die met gebarentaal communiceert en permanent het meisje Cherubina in zijn kielzog heeft. Zij vertaalt zijn gebarentaal en zingt zijn smachtende teksten terwijl ze zelf duidelijk verliefd op hem is. Het wekte bij mij zoveel verwarring, mede door de sterk overdreven gebarentaal en het rond stuiteren van Cherubino, dat ik me na afloop afvroeg of Cherubina nu wel of niet haar eerste aria (Non so più cosa son) had gezongen. Wel dus, maar het is me kennelijk ontgaan. Deze ingreep heeft in mijn beleving geen meerwaarde en maakt de handeling nog chaotischer dan hij al is.

Overigens gaf deze dubbeling wel aanleiding tot een hilarisch moment. Cherubina heeft veel moeite haar alter ego ervan te weerhouden zich uit te kleden en de gravin en Susanna te bespringen. Als Cherubino uit het boudoir van de gravin moet verdwijnen  slaagt hij erin ook zijn boxershort uit te trekken en springt naakt naar buiten. Wat nu? Het orkest geeft het juiste teken als de klarinet het begin van ‘E lucevan le stelle’ laat horen. Cherubina neemt een aanloop en duikt als een volleerde Tosca haar Cherubino achterna.

Boven en onder

Het toneel (ontworpen door Kirill Serebrennikov  samen met Olga Pavlyuk)  is gesplitst in twee delen: boven een ruimte die oogt als een galerie maar ook dienst doet als slaapkamer van de gravin. We zien beelden, steeds meer naarmate de voorstelling vordert, die vermoedelijk zijn gemaakt door AI een opdracht te geven iets te ontwerpen in de trant van Henry Moore met een toefje Jeff Koons. Ze zijn zilverkleurig en helder glimmend, komt goed van pas in de laatste akte waar ze als spiegels worden gebruikt om het verlies van oriëntatie van de spelers in een donkere tuin te verbeelden. Beneden is een rij wasmachines opgesteld die worden bediend door een figurerende oudere vrouw. Het personeel kleedt zich daar om, er zijn lockers. Het beoogde slaapvertrek van Figaro en Susanna bestaat uit niet meer dan een groot matras. Later wordt dit rechtop gezet en dient als projectiescherm voor appjes die worden verstuurd, bijvoorbeeld door Cherubino als die opgesloten zit en zich verborgen moet houden voor de graaf. Het leidde tot enige hilariteit in de zaal. Soms kwamen ze pas later aan, het bereik in de kelder is slecht.

Overvloed

We zien Marcellina als hoofd van de huishouding die zich vooral lijkt te bekommeren om de kunstwerken. De graaf draagt handschoenen en laat zijn handen voortdurend ontsmetten door zijn ‘bitch’. Die schoffeert waar mogelijk het lagere personeel: ongewenst gedrag is beter te verdragen als je het kan doorgeven. Opmerkelijk is de vernissage waarin een levend beeld, een grijs geschilderde naakte jongeman, van zijn sokkel komt en alle bezoekers neersteekt. Of hier uiting gegeven werd aan het getoonde motto ‘Capitalism kills love’ bleef onduidelijk.

Mannen versus vrouwen

Behalve de sociale tegenstelling benadrukt de regie ook die tussen mannen en vrouwen. De graaf als miljardair ziet al het vrouwvolk als potentieel seksobject waarbij hij zijn werkveld hier beperkt ziet tot Susanna (nieuw en spannend) en de gravin (uit gewoonte) vanwege het ontbreken van Barberina. Haar ariaatje wordt overigens met gewijzigde tekst gezongen door de gravin: ‘ik ben het kwijt’ ofwel mijn huwelijksgeluk ‘ist dahin’. Diezelfde houding zien we bij Cherubino die zich fysiek bepaald niet terughoudend opstelt, maar vreemd genoeg geen raad weet met de affecties van Cherubina. En natuurlijk bij Figaro die met flink wat geld zich in korte tijd zou kunnen ontpoppen tot net zo’n onprettig sujet als Almaviva. Uiteindelijk trekken de vrouwen aan het langste eind maar voor hoe lang? In elk geval tot het applaus is verstomd.

Naast die losgeslagen Cherubino en Almaviva’s bitch lopen ook bijfiguren als Marcellina, Bartolo, Basilio en Antonio op het toneel rond evenals een stel figurerende huisknechten. Als er boven wordt gezongen gebeurt er beneden van alles en omgekeerd. Achterin de zaal heb je daar het minste last van. Voorin wordt een deel van het boven toneel aan het zicht onttrokken. Ik had verwacht dat het zou zakken en opkomen, maar dat liet de overvloed aan bijkomende handelingen kennelijk niet toe.

Geknipt en geplakt

Er is het een en ander geknipt en geplakt in het werk, vooral in de recitatieven en in scènes waarin de handeling vrijwel stilstaat. Aardig detail is het gebruik van het klavecimbel als ringtoon als iemand gebeld wordt. Bij aanvang van de derde akte liggen Susanna, gravin en graaf in het echtelijk bed en zingen het trio uit Cosi fan tutte: ‘Soave sia il sento’. Klinkt mooi en is verrassend, maar het waarom van deze keuze blijft onduidelijk. Voordat de graaf om vergeving vraagt speelt het orkest een bewerking van een strijkkwartet van Mozart, klinkt merkwaardig dissonant in vergelijking met wat er gaat volgen en daarmee wordt een vraagteken gezet bij Almaviva’s oprechtheid. In de aria’s laten alle zangers de nodige coloraturen horen die de zang wat extra speelsheid geeft, dat zou ik vaker willen meemaken.

Sterke cast

Dan de cast, sterk over de gehele linie maar met een paar kanttekeningen.

Bariton Björn Bürger beviel mij uitstekend als een krachtige Almaviva, zij het wat minder in de lagere regionen. Acterend gaf hij uitstekend invulling aan de rol van de verveelde miljardair met een vreemde kunstverzameling. Bas-bariton Michael Nagl als Figaro deed acterend wat alfa gedrag betreft niet voor hem onder. Zijn zang had wat subtieler gekund, een bij vlagen bulderende Mozart bariton klinkt me wat vreemd in de oren. Anthony Robin Schneider probeert dat als Bartolo in zijn aria zelfs nog te overtreffen. Marcellina kende met Veronique Gens een luxe bezetting al blijf ik haar overigens fraai gezongen aria overbodig vinden.

Mezzo Cecilia Molinari had het moeilijk zingend haar stempel te drukken op de rol van Cherubina, eerder impliciet al gememoreerd. Maar wat ik er bewust van mee kreeg was zeer de moeite waard. Olga Kulchynska hoorde ik kortgeleden in een live uitzending uit de Met waarin ze Susanna zong. Als gravin wist ze minder de aandacht op zich te vestigen al waren haar twee grote aria wonderschoon; het zijn feitelijk showstoppers. Voor Susanna geldt het tegenovergestelde, die is bijna voortdurend in de actie betrokken en ‘aan het woord’ en pas tegen het einde krijgt ze haar eigen aria. Al met al was sopraan Emily Pogorelc de beste van het veld, zeer geslaagd optreden en terecht dat zij na afloop als laatste opkwam om applaus te halen.

Verder hoorden we lid van de Opera Studio Steven van der Linden als Basilio, Frederik Bergman als Antonio (hier in maatpak als rentmeester) en zagen we acteurs Georgy Kudrenko als Cherubino, Nikita Elenev als Almavina’s bitch, Rowan Kievits als het levende beeld ( en ‘jongeman’) en Marieke Reuten als de oude vrouw in de wasruimte.

Pedro Beriso bespeelde het klavecimbel. Het Nederlands Kamerorkest stond zoals reeds gememoreerd onder leiding van Francesco Corti.

Er volgen nog 8 voorstellingen op 10*, 12, 14, 18**, 20, 23, 25*, 28 mei 2026
19.00 Matinees om *14.00 uur

**18 mei is een zogenaamde Flirt XL voorstelling, alleen toegankelijk voor mensen van 16 tm 30 jaar.

Verder kijken luisteren en lezen

Video trailer van de oorspronkelijke productie in de Komische Oper Berlin.

Regisseur Kiril Serebrennikov over Le Nozze di Figaro

Le nozze di Fgaro in 202o bij De Nationale Opera

Le nozze di Figaro live in HD uit de Met.