Soms mag je als redacteur van een operawebsite best uitstapjes maken naar andere theatervormen; modern muziektheater, oratorium, liedrecitals en zoals nu naar een balletvoorstelling.

Bij Het Nationale Ballet ging op 10 september de voorstelling Legacies in première. Een van de uitgevoerde balletten was de wereldpremière van Monumento, een choreografie van Kirsten Wicklund, op muziek van Willem Jeths. Daarbij waren twee zangeressen van De Nationale Opera Studio volledig geïntegreerd in het concept en ook inhoudelijk was het werk aanleiding voor een bezoek én bespreking hier op Place de l’Opera.

Het programma Legacies had als ondertitel: In de voetsporen van morgen, waarmee gerefereerd wordt aan het idee van het verrijken van de bestaande legacy van het gezelschap met steeds nieuwe creaties. Directeur van Het Nationale Ballet, Ernst Meisner, benadrukte dit nog eens in zijn toespraak waarin hij het gezelschap roemde om zijn drang naar vernieuwing met behoud van de grote traditie die in vijfenzestig jaar is opgebouwd.

Symphony in C

Daarom vormden twee grote klassiekers de boekensteunen voor twee premières voor het gezelschap. George Balanchine’s meesterwerk uit 1947 Symphony in C werd in 1957 voor het eerst in Nederland opgevoerd (nog voor de oprichting van Het Nationale Ballet) en een van de dansers destijds was Hans van Manen.

Deborah Wingert nam de instudering voor haar rekening voor dit grote witte ballet, in kostuums ontworpen door Netty de Swart en in het prachtige licht van Jan Hofstra. In het ballet op de muziek van Georges Bizet danst het gehele gezelschap. Het corps de ballet toonde enorme precisie en groot vakmanschap, terwijl de eerste solisten, Maia Makhateli, Anna Ol, Riho Sakamoto, Salome Leverashvili, Timothy van Poucke, Constantine Allen, Young Gyu Choi en Semyon Velichko ieder hun grote status waarmaakten met virtuositeit, danstechnische perfectie en grote persoonlijkheden. Zowel in de lyrische als in de virtuoze passages zagen we dansers van de allerhoogste orde aan het werk en de opening was op zich al een ode aan de legacy en de status van de huidige generatie dansers van Het Nationale Ballet.

Simple Things

Na Balanchine kwam een werk van de Hans van Manen die, zoals gezegd, zelf als solist in Symphony in C had gedanst. Hij was meteen in de ban van Balanchine, iets wat hij op verschillende manieren in zijn eigen werk als choreograaf meenam.

Het ballet Simple Things maakte van Manen voor het Nederlandse Theater (NDT2) in 2001. Voor velen, waaronder Hans van Manen zelf, was Simple Things een van zijn allerbeste werken. Bijzonder was dan ook dat van Manen de wens had uitgesproken dat Simple Things, na zijn overlijden (op 17 december 2025) bij zijn herdenking in De Nationale Opera& Ballet getoond zou worden; dat gebeurde, zij het op het grote scherm in de uitvoering door het NDT2.

Nu was het de echte postume première door de dansers van Het Nationale Ballet. Het ballet is een combinatie van haast speelse onbevangenheid door de twee dansers in het openingsduet (Timothy van Poucke en Young Gyu Choi) die begeleid door twee accordeons (Scarlatti Fever van Guy Klucevsek en Alan Bern) er letterlijk lustig op los dansen. De twee vrouwen komen er bij en de stemming verandert. Salome Leverashvili, Maia Makhateli zetten, begeleid door romantische tijdloze pianomuziek van Pēteris Vasks, Weise Landschaft, en het Allegretto uit het Pianotrio nr. 28 van Joseph Haydn, een flirterig kwartet in gang, waarin niet zozeer de bij van Manen zo vaak aanwezige erotische spanning de boventoon voert, maar veel eerder een haast onschuldige poging tot contact. De meesterzet van van Manen was dat hij voor het slotdeel het openingsdeel herhaalt. De twee dansers nemen daarin waarschijnlijk de ervaring van het leven mee, opgedaan in de tussendelen. Zoals altijd bij werk van van Manen is de visualisering van de ideeën bijna net zo belangrijk als de dans zelf. De belichting van Joop Caboort en het kostuum- en het décorontwerp van Keso Dekker geven die extra dimensie aan dit blijmakende ballet, waarbij de kijker zijn of haar eigen invulling volledig kwijt kan. Feline van Dijken zorgde voor de instudering waar Hans van Manen trost op zou zijn geweest.

Monumento

De echte wereldpremière kwam in het midden van het programma. Kirsten Wicklund maakte een briljante interpretatie van het werk Monument to a Universal Marriage uit 2011. Dit jaar wordt de legalisering van het huwelijk voor iedereen, vaak tekortgedaan door de term ‘homohuwelijk’, op vele wijzen herdacht. Het was jurist Jan Wolter Wabeke die de mazen in de wet vond om het juridisch mogelijk te maken, en bestookte dertien jaar lang drie verschillende kabinetten, waarna uiteindelijk de weg vrij werd gemaakt voor het huwelijk voor iedereen. Gaykrant hoofdredacteur Henk Krol, als publicitair aanjager en politicus Boris Dietrich waren medeverantwoordelijk voor ‘De Wet Openstelling Huwelijk’. Op 1 april 2001, in het Stadhuis van Amsterdam konden voor het eerst mensen van gelijk geslacht elkaar het ja-woord geven.

Tien jaar later werd er voor deze historische gebeurtenis om een monument gevraagd door de Gemeente Best, de gemeente waarin Jan Wolter Wabeke en diens echtgenoot Jan Swinkels wonen. De kunstcommissie van de Gemeente Best, waarin Jan Swinkels zitting had, kwam met het idee een compositieopdracht te geven aan de toenmalig Componist des Vaderlands, Willem Jeths als niet fysiek, maar muzikaal monument, dat ook de wereld over zou kunnen reizen.  Nu, weer 15 later, creëerde Kirsten Wicklund haar ballet.

Vanzelfsprekend zou je haast zeggen staan gender en gender-rollen centraal in het werk voor vijf dansers. In ingenieuze lichamelijke composities wisselen de dansers van partner, maar ook van de traditionele opvatting over gender in ballet. Stiekem had ik gehoopt dat een van de ballerina’s daadwerkelijk een danser boven haar hoofd zou liften, of dat er een trans-of non-binaire gastsolist mee zou doen, maar dat was voor nu nog een stapje te ver. De speelse vormen, de prachtige muzikaliteit van de choreografie was een ware ode aan de liefde, aan de vrijheid geluk te zoeken bij de partner van je eigen keuze, ongeacht gender of seksualiteit.

De twee prachtige zangeressen van De Nationale Opera Studio, (sopraan Eva Rae Martinez en mezzosopraan Aaike Nortier), zorgden niet voor een muzikale ondersteuning, maar vormden een theatraal onderdeel van het ballet. Opgesteld aan beiden zijkanten van het toneel, net als de vijf dansers prachtig belicht door Wijnand van der Horst, zongen zij een oude Egyptische tekst, tussen 1910 en 1920 in een gedicht omgezet door Arthur Weigall. Daarbij waren hun schaarse, maar intense blikken naar elkaar en naar de zaal des te opvallender en volledig op hun plaats.

Een fragment:

“I breathe your sweet breath

which comes forth from your mouth;

when I am reborn each day;

I behold your beauty every day.

[every new day I behold your beauty.]

I long for the sweetness of your voice,

like a taste of the northern breeze”

De vijf dansers, Yuanyuan Zhang, Koko Bamford, Martin ten Kortenaar, Siphesihle November en Conor Walmsley, gaven invulling aan deze tekst en de muziek van Willem Jeths voor strijkkwartet en klarinet (, op een manier die op mij overkwam als een viering van de zoektocht naar liefde en vrijheid. Alle dansers waren gelijkwaardig, dansten ongeacht gender met elkaar, vonden elkaar, maar lieten elkaar ook weer gaan om, mogelijk, het geluk elders te vinden. De aankleding verdient nog een speciale vermelding. Tatyana van Welsum creëerde een kostumering die leek op brons-koperachtige een mengeling van bodypaint en skinpakken. Daardoor werden de dansers als het ware bewegende beeldhouwwerken in een soort niet nader bepaald materiaal. Marmer, brons, metaal, tijdloze materialen, die in een tijdloos monument werden gegoten.

Requiem

De afsluiting van de avond was voor Requiem, een ballet van Toer van Schayk, de grote choreograaf die deze maand zijn 90ste verjaardag hoopt te vieren. Hij maakte Requiem in 1990 en het ballet werd als een waar meesterwerk onthaald door de pers, maar ook door dansers en collega’s. Gezet op Mozarts Requiem liet van Schayk toen en ook nu in deze instudering door Eleonora Demichelis,Caroline Sayo Iura, Michelle Jimenez en Sandrine Leroy , zien hoe de mens niet alleen zelf sterft, want iedereen moet een keer sterven, maar vooral wat mensen aan schade aanrichten en hoe zij (wij) de wereld ombrengen.

Veel van de dans is nog even mooi als altijd en werd op deze avond prachtig uitgevoerd, maar ik kon helaas toch niet aan een zeker gevoel van datering ontkomen. De verschijning van drie engelen met aluminium vleugels hielp daar niet bij. Toch overheerst het gevoel van een ballet voor een groot gezelschap vol geweldige individuen. De solisten sprongen er soms letterlijk uit, maar het corps deed in niets onder voor de emotionele en technische uitvoering van van Schayks choreografie. Er danste eigenlijk vooral een gezelschap, een hechte groep die de mensheid, en daarmee ook ons vertegenwoordigde.

Koen Kessels leidde om begrijpelijke redenen in tempi die voor pure muziekliefhebbers wat aan de langzame kant waren. Een historisch geïnformeerde, vaak met hoge tempi, uitvoering van iemand als Philip Herreweghe, zou een dansuitvoering onmogelijk maken. Kessels begeleidde de dansers gevoelig en het ontbrak zeker niet aan expressie in koor (Cappella Amsterdam) en orkest (Het Balletorkest). Het solistenkwartet in Mozarts Requiemmis was niet van het niveau van de danssolisten, maar was adequaat. Wat me verbaasde was dat voor het kwartet er geen beroep gedaan was op de jonge zangers uit De Nationale Operastudio.

Alexandra Radius Prijs

Ook werd soliste Riho Sakamoto deze avond geëerd met de Alexandra Radius Prijs. De legendarische danseres was er zelf om de prijs, die door de Vrienden van Het Nationale Ballet is ingestelt, toe te lichten en uit te reiken. Riho Sakamoto gaf een eerlijk, wel gemeend en mooi dankwoord waarin zij de hoop uitsprak dat haar zo geliefde danskunst, en alle kunstvormen, toch een kleine positieve bijdrage kunnen leveren aan een wereld vol haat en geweld. De schoonheid van het vak, dat zij met zoveel liefde en heel erg hard werken uitoefent, kan de mensheid voor enkele uren wegrukken uit de lelijke harde wereld.

De historische avond die de legacy van Het Nationaal Ballet vierde, werd besloten met een ontroerende opkomst van Toer van Schayk die het warme applaus van zowel het publiek als de uitvoerden in ontvangst mocht nemen.

Balanchine, van Manen, het Huwelijk voor iedereen en Toer van Schayk, wat een legendes en als de avond mogelijk wat anders geprogrammeerd was geweest, had ook Rudi van Dantzig daarin de plek die hem toekomt kunnen krijgen!

Legacy is nog te zien tm 27 september in De Nationale Opera&Ballet in Amsterdam.

Verder lezen

De Nationale Opera Studio in Les enfants terribles.