Spinoza de musical spettert en ontroert
Is er plaats voor musical op Place de l’Opera? Het antwoord is ja, zeker de komende weken. Op 13 en 14 juni spelen en zingen leden van De Nationale Operastudio Opera Studio goes Broadway met songs van Stephen Sondheim in Studio Boekman en in het Amsterdamse Bos vond op 5 juni de première plaats van Spinoza, de Mokum musical.
De musical is een grootst opgezet spektakel van NITE en Club Guy & Roni, in samenwerking met HIIIT en Het Muziek. Er spelen, zingen en dansen 19 artiesten, aangevoerd door Malou Gorter als Madame X. Zij is de prima sprekende en verrassend goed zingende verteller en tevens een hoerenmadame in het 17de eeuwse Mokum. Daar is de familie Spinoza vanuit Portugal als joodse groep politieke vluchtelingen aangekomen; moeder (mooi en haast etherisch neergezet door Karima el Fillali), Barouch (Bento) indringend gespeeld en gezongen door Olaf Ait Tami en twee zusjes, Rebecca en Mirjam, sterk en ook ontroerend gespeeld door Sarah Janneh( Rebecca) en Nimuë Walraven (Mirjam).
Al snel na aankomst in Amsterdam overlijdt moeder en krijgt Barouch de opdracht het gezin bijeen te houden. Dit blijkt een zware, zo niet onmogelijke taak. Mirjam is driftig opzoek naar vrijheid, maar Rebecca zoekt juist veiligheid binnen de orthodoxe Portugees Joodse gemeenschap van Amsterdam. Bien de Moor en Adam Kissequel zijn twee orthodoxe rabbijnen die het Barouch extreem lastig maken. Barouch stort zich op zijn werk. Hij wil een methode ontwikkelen om in echte vrijheid te kunnen leven en niet alleen als individu, maar juist als samenleving. Het wordt een obsessie.
Olaf Ait Tami heeft als Spinoza een gedrevenheid, een passie en energie die aanstekelijk is. Hij heeft een enorme theaterpersoonlijkheid, is prefect te verstaan en weet van Spinoza een echt zoekend mens te maken. Zijn interactie met zowel zijn zusjes, alsook met vriend en uiteindelijk liefdespartner Simon (Joes Brauers), is intens, onhandig, een tikje egoïstisch en vooral gecompliceerd. Deze Spinoza zoekt dan wel naar de ultieme vrijheid voor de mens, hij stuit op tegenwerking van buitenaf en wordt toch ook in de weg gezeten door zijn eigen beprekende, soms zelfs dwingende persoonlijke visie.
Grote thema’s
Het knappe en mooie van deze productie is dat we vanuit een intiem familiedrama ook toekomen aan de grote thema’s die Spinoza beschrijft en die hem onsterfelijk hebben gemaakt als een van allereerste écht liberale denkers.Het libretto van de musical gaat de soms moeilijke teksten van Spinoza niet uit de weg. In Nederlands gesproken scenes en Engels gezongen passages, komt verrassend veel van het gedachtengoed van Spinoza voorbij en het wordt door de makers zelfs goed begrijpbaar en toegankelijk gemaakt.
Bijzonder aan deze musical is dat we een 17de eeuwse filosoof zien en en horen die werkelijk een één op één het verhaal van vandaag de dag vertelt. Vluchtelingen, democratie, vreemdelingenhaat, religie en politiek worden tegen de achtergrond van het 17de eeuwse Amsterdam actueel, relevant en ik zou willen zeggen belangrijk.
Mooie Mix
De muziek van David Dramm en Pink Oculus, spetterend uitgevoerd door leden van HIIT (voormalig Slagwerk Den Haag) en Het Muziek (voormalig Asko/Schönberg ensemble) is een mooie mix van stevige elektronische rock en pop, Joodse, maar ook Arabisch muziek, met een klassiek randje.
Dit mozaïek van muziek en de zeer diverse cast zorgen voor een heerlijk multiculturele ervaring, uitbundig, maar toch stijlvol vormgegeven en neergezet door regisseur Guy Weizman en choreograaf Roni Haver. De musical bruist vol van opgewonden energie, maar er zijn uitstekend getimde momenten van rust, kalmte en ruimte voor bezinning. Alle elementen van een typische musical zitten in de voorstelling met showstoppers, een perfect ‘pauze nummer’ en visueel spektakel, maar het knappe van deze musical is dat je volledig inhoudelijk wordt meegesleept. Malou Gorter als Madame X. deelt in haar vertelling in de wijsheden en vraagtekens van Spinoza, met name over seksuele moraal en de samenleving. De teksten dwingen je tot nadenken, de visie van Spinoza, weliswaar in hapklare brokken, zetten je aan in zijn werk te duiken. De enigszins vrije hand in de feitelijke historie zet je aan tot het hernieuwen van je eigen kennis over Amsterdam, de Lage Landen en Europa in de 17de eeuw.
Magisch
De rijkdom aan muziek, teksten, schitterende kostuums (ontworpen door Benji Nijenhuis), de abstracte zeer efficiënte decors van Ascon de Nijs en het door Maarten van Rossem mooie belichte openluchttheater het Amsterdamse Bos, zorgen samen voor een magische, intense en toch ook blijmakende ervaring. Het geluidsontwerp van Peter Zwart en Sander van der Werff is zo goed, dat alle zang en gesproken teksten verstaanbaar zijn. De luide en stevig versterkte rock- en popscenes worden nooit te hard en de intieme melancholische muziek uit het Midden Oosten en Zuid Europa, komt volledig tot zijn recht. De dansers, zangers en acteurs nemen je mee in hun gelaagde personages, op zich al een grote verdienste voor een musical, maar doen dat in deze regie zo overtuigend, dat er bij de bezoeker plaats is voor emoties, betrokkenheid en bewondering.
De voorstelling is een must voor theaterliefhebbers. Wagners Ring is het niet, maar totaaltheater is het net zo goed. Wagner heeft dan misschien wel het grote theater op de “Groene Heuvel’ in Bayreuth, Spinoza heeft het hele Amsterdamse Bos.
Spinoza, de Mokumse musical, is nog te zien tot en met 11 juli.
Verder kijken en luisteren
De auteur
