Vrijdagavond 15 mei is het 10^e Internationaal Lied Festival Zeist geopend. Deze jubileumeditie heeft als thema Terug naar de Natuur. ´We leven in de natuur en zijn de natuur´, aldus het programmaboek. In deze programmering probeert ILFZ ons de vraag voor te spiegelen: hoe verhouden wij ons tot onszelf en onze oorsprong. De artistieke leiding – Hans Eijsackers en Henk Neven – kiest liederen die betrekking hebben op dit onderwerp.

Het Festival opent in een goed bezette zaal met het complete Italienisches Liederbuch van componist Hugo Wolf. De cyclus bestaat uit 46 liederen voor zangstem en piano. Paul Heyse stelde de teksten samen uit een verzameling gedichten van Italiaanse schrijvers, vertaald in het Duits en uitgebracht in 1860 onder de naam Italienisches Liederbuch. De cyclus bestaat uit 2 delen. Deel 1 werd uitgebracht in 1892 en deel 2 1896. Daar tussenin componeerde Hugo Wolf zijn enige opera Der Coregidor in 1895. Deze opera wordt maar zelden uitgevoerd. Wolf hield ervan om de gedichten kort samen te vatten naar het voorbeeld van de Rispetto, een kort gedicht, vaak in 8 regels van 10 of 11 lettergrepen. De liederen zijn daardoor over het algemeen kort.

Humor

Hugo Wolf schreef meer humoristische liederen dan alle andere toonaangevende componisten uit de 19^e en 20^e eeuw. In een tijd waarin interesse in ‘de psychologie van de man en vrouw’ in opkomst was, begreep hij dat humor dé manier was om emoties vorm te geven, Zijn Italienisches Liederbuch is een volmaakt portret van de menselijke natuur en een confronterende afspiegeling van onze tekortkomingen. Met een knipoog zien we onszelf terug in het kleurrijke decor van Italiaanse steden en streken.

De liederen zijn niet zwaar en schilderen de wisselende stemmingen in een relatie. Komisch, niet vrij van dweperij, jaloezie, speelse ruzies, lichtzinnigheid, pesterijtjes. Ook de wat meer ernstige liederen vinden we in deze cyclus. De meeste liederen zijn kort en puntig, bijna miniatuurtjes die vaak toewerken naar een slotopmerking, de clou van het lied.

De cyclus

De liederen zijn gecomponeerd voor stem en piano. Ze worden uitgevoerd door een man en een vrouw. Dat kan zoals in dit geval door sopraan en bas-bariton, maar kan ook door bariton en mezzosopraan worden uitgevoerd. Oorspronkelijk is het geschreven voor sopraan en tenor. De muziek is uitgegeven voor de verschillende stemsoorten.

De man idealiseert in zijn teksten zijn geliefde en roemt haar beauty terwijl de vrouw praktische ideeën over de liefde beschrijft en soms ook klachten heeft over haar liefde. Niets wordt echter zwaar gemaakt, wel een paar prachtige beschouwende liederen.

De cyclus bestaat uit 2 delen. In totaal gaat het om 46 liederen, die met een pauze na het 23^e lied, als geheel werd uitgevoerd. Persoonlijk vind ik het voor een recital vrij veel.  Uit ervaring weet ik dat je een andere volgorde kunt maken.

Uitvoering

De artistieke leiding van ILFZ  presenteert een integrale uitvoering. In plaats van geprinte teksten met vertalingen werd gekozen voor een scherm waarop de inhoud van de liederen werd samengevat. Die poëtische teksten zijn van de hand van de liederenzanger Meinard Kraak. Dat schept wel wat verwarring; je ziet de tekst, je meent dat het een vertaling is, maar dan hoor je de gezongen teksten, die niet synchroon lopen. Ik had liever gehad dat de volledige Duitse teksten waren geprojecteerd. Of de letterlijke vertaling van wat er gezongen werd. Hoe dan ook, we waren af van geritsel van papieren.

Terwijl Henk Neven en  Katharina Ruckgaber wanneer de ander zong enige rust kregen, gold dat niet voor Hans Eijsackers, die alle 46 liederen voortreffelijk begeleidde en de humor in de compositie tot uiting liet komen. Voor de pauze was er soms een probleem met de balans. Complimenten.  Het naspel van het slotlied is een prestatie van formaat.

Het is een programma dat staat of valt met duidelijke tekstbehandeling, inhoudelijk en qua verstaanbaarheid, het duidelijk maken van de humor, de ironie, het melodrama, de verwijten, de verliefdheid, de plagerijen. Invoegen in de wisselende harmonieën. Een hele opgave voor de zangers.

Het publiek toonde zich zeer enthousiast en gaf de uitvoerende artistieke leiding een hartelijk applaus voor de invulling van deze openingsavond.

Opname

Een beroemde opname is die van Dietrich Fischer-Dieskau en Elisabeth Schwarzkopf met Gerald Moore (piano).

Ook is er de bejubelde CD waar Robert Holl samen met sopraan Ellen van Lier, begeleid door de pianist David Lutz en het pro Arte Quartet het Italienisches Liederbuch uitvoert. Alle liederen zijn opYoutube maar wel een voor een… Hier ‘. om bij het thema van het fetsival te blijven ‘Gesegnet sei das grün und der es trägt‘ door ellen van Lier en David Lutz.

Anekdote:

Ik zong in de jaren ’70 met bas-bariton Ron Kalma veel concerten met een grote selectie uit het Italienisches Liederbuch.Pianist Hans Broekman zei n.a.v. het slotlied “Ich hab’ in Penna einen Liebsten wohnen’: “Als je je pianist haat, dan laat je hem dit lied spelen”.

Over het Festival

Het Internationaal Lied festival Zeist bestaat 10 jaar en mag zich in belangstelling verheugen. Robert Holl en Elly Ameling zijn nog steeds ambassadeurs. Veel hebben zij bijgedragen aan de ontwikkeling van het Festival. Het programma is een droom voor elke sponsor en subsidiënt:

Het aanbod

Raadpleeg de site en probeer een aantal presentaties bij te wonen. Zeer de moeite waard. Er is voor elk wat wils: jongeren, amateurs, profs, masterclassen, de Dag van het Lied, liedrecitals, koorconcerten.

Programma voor kinderen mmv scholen in Zeist en de Internationale Jeugdkoren.

Workshops en presentaties voor amateur liedduo’s door gerenommeerde zangers en pianisten.

Masterclasses en presentaties voor professionele liedduo’s door o.a. Olaf Bär, Robert Holl en Bernarda Fink

Young Artist Programme (YAP) Jonge duo’s presenteren zich aan een jury en kunnen recitals winnen bv in Oxford, in Zeist en tijdens Festival Wonderfeel

16 mei De Dag van het Lied: i.s.m. Vrienden van het Lied.

Recitals van bekende zangers zoals: Thomas Oliemans, Julius Pregardien, Simon Keenlyside, m.m.v pianisten als Julius Drake, Malcolm Martinou, Graham Johnson, Hans Eijsackers.

Verder kijken, luisteren en lezen

Promo video van Internationaal Lied Festival Zeist

Vooraankondiging van het Internationaal Lied Festival Zeist.