Shani verlaat RPhO met briljante Mahler
Mooi dat Lahav Shani zijn afscheid als chefdirigent van het Rotterdams Phiharmonisch afgelopen weekeinde inkleurde met muziek waar hij ook tien jaar geleden zijn debuut in maakte: met Mozart.
Met de toepasselijke concertaria ‘Ch’io mi scrodi di te?‘ (Zal ik je vergeten?) opende hij drie uitvoeringen waarvan twee in zijn thuisbasis De Doelen in Rotterdam en een in het Amsterdams Concertgebouw tijdens de NTR Zaterdagmatinee. Met Chen Reiss als sopraansoliste, hijzelf aan de vleugel en omspeeld door een kamerorkestformatie werd het een zaligmakend feestje met gaaf afgewerkte, stralende zanglijnen, en heerlijke roulades die Mozart verwerkte in de pianopartij, die door Shani, een begenadigd pianist, virtuoos klonken.
Het hartstuk van het concert was echter de vierde symfonie van Gustav Mahler. Vanuit de zeer licht aangeslagen belletjes die het eerste deel zo verrassend inzetten, bouwde Shani een subtiele weergave van Mahlers fantasie over hemels geluk. Soms loopt dat gevoel stuk in de krochten van waanzinsbeelden, waarin het orkest met grommende kleuren reageerde. Met de aanduidingen ‘bedächtig’, ‘in gemächlicher Bewegung’, ‘Ruhevoll’ en uiteindelijk voor het vierde deel ‘Sehr behaglich’ ging Shani omzichtig om. Eén mooie lange stroom van kleurrijke symfonische vergezichten door landschappen als ware het een ‘rail away’ reis.
Speelcultuur
Hij kon dit voor elkaar krijgen dankzij de fantastisch mooie speelcultuur van de Rotterdammers. Het strijkorkest ontwikkelde een volle en stralende klank onder aanvoering van de nieuwe concertmeester Vlad Stanculeasa. Dat leverde fraai uitgesponnen lijnen op in het derde deel. En wat een weelde aan expressie kwam er uit de groepen houtblazers, koperblazers en hoorns ook in dat prachtige derde deel. Uitblinkend in de ensemble klank was de solo-hoorn van Felipe Santos Freitas da Silva, een jonge en recente aanwinst in het orkest.
Niet te vergeten de souvereine bijdrage van Chen Reiss in het afsluitende lied ‘Das himmlische Leben’. Voorbeeldig in de voordracht en kleuring van het wonderlijke verhaal. Met hier en daar felle uithalen in het orkest, zoals het begin van het tweede couplet: een fel ritmische uitbarsting, effectvol gerealiseerd. Voorstelbare aankondiging van een nogal wrede scène waarin ‘ein liebliches Lämmlein’ wordt gedood en ‘ohn’ einig’s Bedenken’ de heilige Lucas een os slacht. Dierenactivisten zouden geschokt zijn van zulke ‘hemels leven’. Maar het klonk prachtig.
Wagenaar
Eigenlijk kwam de briljante kwaliteit van het Rotterdams Orkest nog het sterkst aan het licht in de concertouverture ‘Cyrano de Bergerac’ van Johan Wagenaar. Van de Nederlandse componisten die een naambordje kregen in de randen van de balcons in de concertzaal hoor je zelden iets: Cornelis Dopper, Julius Röntgen, Bernard Zweers, Alphons Diepenbrock. En dus Johan Wagenaar (1862 – 1941). Hij schreef zijn virtuoze ouverture in 1905 over de ridder met de lange neus. Het spetterende begin werd door het orkest met elan de zaal in gegooid. Virtuoos reageerden de strijkers op de stuwende, kordate directiegebaren van Shani. Hij gaf de kleurrijke fantasie alle kans zich te ontplooien tot in de smachtende scène waarin Cyrano zijn geliefde Roxane ontmoet.
Kenmerkend voor Shani dat hij tijdens zijn acht seizoenen durende chefschap niet alleen aandacht schonk aan Nederlandse componisten, maar ook eigentijdse creaties een kans gaf. Zoals in dit concert het als ‘symfonisch gedicht’ aangekondigde zeventien minuten durende werk voor groot bezet orkest van de pas 16 jarige Georgische componist Tsotne Zedginidze. Een werk met stevige kleuring van vooral koperblazers, in dichte lijnen zich vermengend met andere groepen, waardoor de samenklank nogal eens in wringende combinaties werd samengeperst. Nogal somber ‘gedicht’ zonder literaire grond. Shani ziet in hem een grote toekomst. Ik heb het nog niet gehoord.
Ware briljant
Lahav Shani verlaat een ensemble dat mede door zijn toedoen uitgegroeid is tot een ware briljant. Er is tientallen jaren hard aan gewerkt door ambitieuze chefdirigenten bij het R.Ph.O. Zij kwamen jong binnen en na een succesvol dirigentschap vertrokken zij naar meer prestigieuze posten. Zoals de Amerikaan James Conlon (1983 – 1991) die naar de opera van Keulen overstapte. Daarna de Rus Valery Gergjev, (chef van 1995 tot 2008) die tussen 1988 en 2022 regelmatig het orkest leidde en er een eigen, succesvol festival opbouwde en al in1988 chef, en in 1996 ook artistiek en algemeen directeur werd van het Mariinsky Theater in Sint Petersburg. En dan de uitbundige Canadees Yannick Nézet-Séguin. Hij maakte zijn debuut in 2005 en werd tot chef aangesteld in 2008. Hij bouwde met spectaculaire concerten het R.Ph.O. verder uit. Hij vertrok om chef te worden van de Metropolitan Opera in New York .
Naar München
Voor Shani lonkt de gelauwerde Münchner Philharmoniker Hij begint er meteen komende september met onder andere Stravinky’s ‘Le sacre du printemps’. Echter, bij zijn afscheid zondagmiddag in de Doelen kreeg hij de titel ‘eredirigent’ toebedeeld. De tweede van die rang, want Yannick Nézet-Séguin ging hem voor. En hij blijft als gastdirigent terugkeren. Voorlopig heeft het R.Ph.O. geen nieuwe chef, wel een vaste gastdirigent, de Fin Tarmo Peltokosky, een jonge, zeer talentvolle orkestleider. Het lijkt er op dat orkesten niet meer zo’n haast maken met het benoemen van een chef. Ook het Nederlands Philharmonisch Orkest liet vorig jaar de post open toen Lorenzo Viotti opstapte. Maar hij bleef wel vaste gastdirigent met opvallend veel optredens. Afgelopen weekeinde sloot hij zijn seizoen af met prachtige concerten in Utrecht en Amsterdam**. Orkesten gedijen ook zonder chef!
Verder kijken, luisteren en lezen
Het afscheidsconcert met Shani is terug te luisteren op NPO Klassiek*, evenals het concert door het NedPhO met Viotti**.
Afscheidsinterview door Lahav Shani.
De auteur
