Een dag nadat hij als Keizer indruk had gemaakt in ‘Die Frau ohne Schatten’,* verruilde Michael Spyres het Grote Theater in Aix-en-Provence voor de intimiteit van een recital. In het Darius Milhaud Conservatorium stond hij niet tegenover een orkest, maar naast pianist Mathieu Pordoy.

Het programma was zorgvuldig opgebouwd: Wagners Wesendonck-Lieder, Mahlers Lieder eines fahrenden Gesellen. Strauss’ Vier Lieder op. 27 en Korngolds Unvergänglichkeit. Het tamelijk zware programma vormde een reis van verlangen en verlies, naar liefde en onvergankelijkheid.

Michael Spyres is een uitzonderlijk begaafd zanger, met een indrukwekkend bereik tussen bariton en tenor en een opvallend heldere dictie. Deze avond viel voor mij vooral zijn talent als verteller op. In een interview op Arte vertelde hij hoe hij opgroeide in een muzikaal gezin in Missouri, waar muziek en theater vanzelfsprekend samengingen. Die achtergrond hoor je terug: hij zingt verhalen.

Pianist en zanger zijn beiden in het zwart gekleed, Michael heeft witte zacht schoenen aan en Mathieu zijn zwarte broek heeft de snit van een hoge hippe Japanse werkmansbroek. Beide heren hebben een met strass stenen bezet vergelijkbaar sieraad opgespeld. Na aanvang van het concert beweegt Michael Spyres nauwelijk, geen handgebaren, zeer weinig mimiek, Mathieu zijn hele lichaam daarentegen lijkt piano te spelen, heerlijk om te zien.

Het recital ving aan met de Wesendonck-Lieder, teksten van Mathilde Wesendonck en door Richard Wagner op muziek gezet, oorspronkelijk voor vrouwenstem geschreven. Gaandeweg kwamen ze beter tot hun recht. De eerste twee liederen klonken nog wat zoekend; vanaf Im Treibhaus ontstond een overtuigende spanningsboog. Spyres zijn gerekte tedere ‘Steiget aufwärts, süsser Duft’ was in een hele mooie vertolking van oprijzende lucht. Aan het einde van ‘sich in Schweigens Dunkel ein.’ waren de zachts mogelijke trillers ooit in de piano te horen van Mathieu Pordoy, wat een techniek en hoe mooi. Toch bleef ik hier verlangen naar de specifieke glans en kleur van een vrouwenstem.

Mahlers Lieder eines fahrenden Gesellen gaat over een jonge reiziger die na een verloren liefde de wereld intrekt. Hij werd bij Spyres geen romantische held, maar een herkenbaar mens van vlees en bloed. Zijn voordracht werd vrijer, zijn dictie vanzelfsprekender en zijn frasering won aan natuurlijkheid. Vooral de doorleefde spanningsopbouw in ‘Ich hab’ ein glühend Messer’ en de verstilling van ‘Die zwei blauen Augen’ maakten grote indruk.

Dan volgen Richard Strauss‘ ‘Vier Lieder’ op. 27. Deze liederen componeerde Strauss in 1894 als huwelijksgeschenk voor zijn vrouw, de sopraan Pauline de Ahna. De sopraan-oorsprong is voelbaar, al bestaan er legitieme versies voor lagere stemmen. De vier liederen tonen verschillende gezichten van de liefde. Spyres koos ook hier niet voor uiterste verfijning, maar voor de grote lijn. In ‘Cäcilie’ klonk een onstuimige liefdesverklaring, in ‘Ruhe meine Seele’ juist een introspectieve verstilling.

Spyres benaderde de liederen als kleine drama’s en doet dat mooi. Maar ik mis de emotie, de sprankeling, de transparantie die een vrouwenstem bijvoorbeeld in ‘Morgen!’ kan geven.

Met Erich Korngolds ‘Unvergänglichkeit’ eindigde het programma. De vaak onderschatte Korngold, nog te dikwijls uitsluitend geassocieerd met zijn Hollywoodjaren, bleek hier de logische erfgenaam van Wagner, Mahler en Strauss. Hier kwamen zijn techniek, tekstbegrip en expressie volledig samen. Dramaturgisch was dit een sterke afsluiting van het officiële programma: de gedachte dat liefde en kunst de vergankelijkheid kunnen overstijgen.

Volwaardig

Een recital van deze kwaliteit vraagt om een pianist die meer doet dan begeleiden. Mathieu Pordoy bewees opnieuw dat hij een volwaardige recitalpartner is. Zijn spel was transparant, kleurrijk en ademend met de zang. Hij luisterde, anticipeerde en gaf richting zonder ooit de aandacht op zichzelf te vestigen.

Als toegift klonk Hector Berlioz‘ Le Spectre de la Rose, verzorgd en stijlvol gezongen. Spyres sprak de Franse poëzie van Théophile Gautier uit met een onberispelijk heldere en vloeiende dictie. Voor zijn werk in Frankrijk heeft de Franse regering Spyres vorig jaar benoemd tot Chevalier des Arts et des Lettres.  Voor mij ook zeker een hoogtepunt van de avond. Maar onwillekeurig moet ik denken aan de vertolking van Janet Baker. Haar meeslepende verteltrant en de uitzonderlijke doorvoeling van elke regel maken die uitvoering voor mij onovertroffen. De avond eindigde met de tweede toegift in de vorm van Schuberts ‘An die Musik’, een verstilde lofzang die de liedkunst zelf in het middelpunt plaatste.

Epiloog

In een recent Arte-interview vertelde Michael Spyres dat hij is vernoemd naar een oom die zelf operazanger had willen worden, maar jong overleed. Zonder daar psychologische conclusies aan te willen verbinden, werpt het wel een interessant licht op zijn nadruk op het vertellende karakter van muziek. Niet iedere interpretatieve keuze sprak mij in gelijke mate aan en soms bleef mijn voorkeur uitgaan naar een andere stemkleur. Maar naarmate de avond vorderde, werd steeds duidelijker dat Spyres en Pordoy iets anders nastreefden dan vocale perfectie alleen. Zij maakten van vier ogenschijnlijk verschillende liedcycli één doorlopende muzikale gedachte. Juist daarin school de ware kracht van deze avond. Het was niet één afzonderlijk lied dat bleef hangen, maar de reis die beide musici hun publiek hadden laten maken. Een overtuigend verhaal werd verteld, dat van begin tot eind wist te boeien.

Verder kijken, luisteren en lezen

Michael Spyres zingt de Wesendoncklieder met orkest.

Volledig recital van Michael Spyres en Mathieu Pordoy uit 2024 .

*Die Frau ohne Schatten met Michael Spyres als Der Kaiser.