Is het een opera of een oratorium? Die vraag hangt altijd boven het Requiem van Giuseppe Verdi. Zeer bewonderd door Johannes Brahms die zei: “Alleen een genie kan deze muziek componeren!” Uit de Wagnerkringen klonk afkeuring. Veel te theatraal, veel te hartstochtelijk. Dirigent Hans von Bülow noemde het Requiem een opera vermomd als kerkmuziek.

Verdi componeerde zijn Messa da Requiem voor de herdenkingsbijeenkomst een jaar na de dood van de door hem zeer bewonderde humanist en schrijver Alessandro Manzoni, auteur van de beroemde roman I promessi sposi (De verloofden). De bijeenkomst vond plaats in de San Marco-kerk in Venetië. Verdi zelf dirigeerde het Requiem met 100 instrumentalisten, 120 zangers en 4 solisten. De dodenmis was een groot succes en zou in een jaar tijd heel Europa veroveren met uitvoeringen in Parijs, Londen, Wenen, Keulen en München.

Lahav Shani

De uitvoering op 25 september door het Rotterdams Philharmonisch Orkest in De Doelen was aangrijpend. Het orkest is thuis in dit werk. Ik was een paar jaar geleden bij de scenische uitvoering in De Nationale Opera* waar het RPHO een glansrol had.

Eredirigent Lahav Shani legt zijn stempel er heel duidelijk op.  Het orkest speelde subliem. Laurens Symphonisch koor klonk homogeen en zuiver en was een eenheid met het orkest. Het fluisterzachte begin van orkest en koor Requiem aeternam was indrukwekkend. Ook bij de luide passages bleef het verstaanbaar en helder. Grote bewondering voor de zangers. Fijne mannenstemmen en sopranen die de vaak heel hoge noten moeiteloos produceerden.

Angstaanjagend was het Dies Irae, Dag des Oordeels ondersteund door vierdubbel forte gebeuk op de grote trom en het felle bazuingeschal. Het Dies Irae bestaat uit tien delen. Je wordt omringd door geluid. Ik herinner mij de eerste keer dat ik de altsolo’s zong hoe je bijna lijfelijk door het geluid verpletterd wordt. Totdat de stilte voor de bassolo valt: “mors….stupebit..” (de dood en de natuur zullen verstomd staan). Prachtig opgezet door de bas Georg Zeppenfeld, bekend door zijn Wagner vertolkingen. In het Dies Irae herkennen we de operacomponist Verdi aan de vele vocale combinaties, zoals solo aria’s, duet, terzet, kwartet. Ondersteund door de prachtige orkestrale kleuren.

Het Offertorium is helemaal voor de solisten. De intro door de celli klonk als één instrument. Het tempo ideaal. Een schitterend Hostias van de tenor. Mooi ensemble duidelijk aangestuurd door de dirigent.

Lux Aeterna zonder de sopraan is eveneens een deel voor de solisten. Prachtig begonnen door Annalisa Stroppa. Het – heikele – a capella terzetje klonk fraai.

Libera me is voor mij het hoogtepunt.  De sopraan smeekt “Bevrijd mij Heer van de eeuwige dood op die gevreesde dag”. Bloedstollend het a capella gezongen Requiem door sopraan en koor.

Kwartet

Het solistenkwartet had het niveau dat bij het orkest past. Het ensemble klonk goed. Bij Hasmik Torosyan had ik het gevoel dat de stem soms van de toon afgleed waardoor het onzuiver werd. Ze kon het wel steeds weer op de plaats brengen. Torosyan verving Aleksandra Kurzak, die verhinderd was. Heel goed vertolkte zij het Libera me, zowel in de extreme hoogte als ook in het lage parlando (bijna gesproken) deel. Ook hier was het koor fantastisch. Van de alt Annalisa Stroppa had ik iets meer verwacht. Ze zong zuiver en mengde zich goed in het ensemble. Iets meer beleving zou goed geweest zijn.  Tenor Dmytro Popov was een zekere factor. Popov zong een souverein Ingemisco tamquam reus, een uitdaging voor een tenor.  Fijn om Georg Zeppenfeld te horen. Zijn nobele bas orgelde door de zaal, een genot om naar te luisteren. De stemmen pasten goed bij elkaar in de ensembles. Al met al een heel bijzondere avond.

Verder lezen

*Verdi’s Messa da Requiem geënsceneerd.

Eerder deze maand ook een indrukwekkende uitvoering in Sevilla.