Keulse kinderen weten waar hun Opera staat
Keurig in gelid liepen rijen kinderen op een woensdagmorgen over de Offenbachplatz in Keulen naar het Opernhaus. Niet via de hoofdingang stapten zij het theater binnen, maar via een speciale ingang voor de Kinderoper. Bij de renovatie van het gehele opera-complex werd eronder een mini operahuis geconstrueerd. Rappe voetjes daalden af naar de ruime foyer met als beeldbepalend element een goudkleurige, halfronde wand. Daarachter een prachtige theaterzaal met comfortabele, goudkleurige banken die snel volstroomden met Keulse kinderen. Vanaf het onlangs begonnen seizoen hebben zij hier hun eigen operahuis. Voor 8,50 euro zitten zij tijdens schooltijd eerste rang.
Niet alleen is het wereldwijd uniek dat hier aan het Offenbachplatz zo’n theater speciaal voor kinderen tot stand kwam, ook nergens in de operawereld wordt er structureel muziektheater geboden gericht op kinderen. Brigitta Gillessen, sinds twaalf jaar artistiek leidster van de Kinderoper, glundert dan ook als zij vertelt over alle activiteiten die worden ontplooid. Niet alleen theatervoorstellingen voor jeugdigen vanaf zes jaar, maar ook evenementen met instrumenten en zangstemmen voor hummeltjes tot 3 jaar, tot en met mobiele opvoeringen in scholen en kinderdagverblijven.
Eigen zangers
In de theaterzaal heerst een vrolijk geroezemoes. De eerste rijen hangen over de rand van de orkestbak, nieuwsgierig naar de instrumenten die spoedig zullen klinken. Niet alleen spelen hier leden van het Gürzenich Orkest, het symfonieorkest van de stad Keulen, maar op het royaal bemeten toneel zullen ook echte operazangers, behorend tot het vaste ensemble en van de internationale operastudio, laten horen wat opera aan klank oplevert.
Op het programma een productie die op 18 oktober zijn wereldpremière beleefde. ‘Der König verschenkt was‘ heet het libretto dat vrijelijk is gebaseerd op een klassiek Duitse toneelstuk, ‘Nathan der Weise’ (1779), van Gotthold Lessing. Een sprookjesachtig verhaal met een stevige boodschap in een eigentijdse pointe. Op muziek gezet door de Keulse componist Philipp Matthias Kaufmann, en in een levendige regie gezet door Brigitta Gillessen. Vertoond in een lange serie van liefst dertig uitvoeringen.
Operahemel
‘Der König verschenkt was’ ontstond als opdrachtwerk om de opening van de eigen operazaal te vieren. Brigitta Gillessen: ‘De Kinderoper begon in 1996 in een foyer van het opera-theater. Tijdens de veertien jaar durende renovatie hadden wij een ruimte in het tijdelijke operahuis, het Staatenhaus. Daar moesten wij een hoop improviseren om een volwaardig stuk neer te zetten. Dus dankzij de bouw en voltooiing zitten we nu in een soort operahemel.’
Als het orkest inzet en het doek opgaat, treedt een zwarte figuur naar voren, lijkend op een ouderwetse schoorsteenveger, een griezel figuur die De Dood voorstelt. Opmerkelijk begin voor een theatervoorstelling gericht op kinderen, borrelt in mij op. Met donkere stem richt mezzo sopraan KS Dalia Schaechter zich tot een koningsfiguur die half uitgezakt op een troon zit. König Detlef, gekleed als een soort Hendrik VIII, wordt uitgenodigd om te sterven aan de hand van De Dood. Maar hij wil eerst zijn erfenis netjes regelen.
Drie ringen
Met statig geluid verdeelde bas Christoph Seidl zijn rijkdom in de vorm van drie ringen. Zijn oudste dochter Jeannette voelde zich vereerd dat zij nu de troonopvolgster zou zijn. Misrekening, want de koning had twee extra ringen laten bijmaken omdat hij alle drie kinderen even lief had. Dus ook zoon Louis schonk hij een ring. Om de zaak gecompliceerd te maken, toverde de koning een derde ring te voorschijn, voor dochter Claire. De basis voor een familieruzie was gelegd. Met de krachtige begeleiding vanuit de orkestbak – nogal overheersende blazerspartijen – zongen de erfgenamen hun frustraties uit.
Kapers op de kust: een drietal buitenlandse heersers ruiken buit en vallen het land van koning Detlef binnen: Elisabeth, koningin van het Zuiden, Friedrich, koning van het Westen en Günther, koning van het Oosten. Prachtig uitgedost in kostuums zoals kinderen zich bij koningen voorstellen. Opmerkelijke keuze in een stad als Keulen, waar in de Dom botten worden bewaard in een reliekschrijn die afkomstig zouden zijn van dè Drie Koningen!
Vechtscènes
Er wordt een stevig robbertje gevochten (enige opwinding in de zaal), maar prinses Claire is de wijste. Zij overtuigt haar broer en zus het land aan de indringers te geven. Dat levert nog veel meer muzikaal kabaal op, want de koningen roepen alle drie: ik ben de ‘sterkste in de hele wereld’. Van wie horen we dat heden, flitst door mij heen. De Dood danst en speelt als vertelster overal tussendoor.
Gehuld in voortreffelijk uitgevoerde operazang, uitstekend klinkend in de akoestisch ruime zaal, met lekker ritmische muziek en in pittige harmonieën en klankkleuren (deed aan Brecht-Weill denken) rolt het drama voort. Het verhaal ontwikkelt zich echter in een moraliteit: prinsen en koningen verzoenen zich en leggen hun macht neer (zoals in 1918 in Duitsland gebeurde). De troon wordt ceremonieel omgegooid. Van nu af is de wereld van de burgers. Een woud aan spandoeken deels in regenboogkleuren, ontplooit zich met teksten over gelijkheid, vrijheid, tolerantie (een thema uit Nathan der Weise) en democratie. De jonge kijkertjes krijgen meteen een lesje in goed burgerschap!
In een uur en tien minuten hebben enkele honderden Keulse kinderen een volwassen wereld aan klank, spel en kleur ondergaan. Maar wat maakt een opera nou tot een opera voor kinderen, vraag ik Brigitta Gillessen. ‘Uiteraard het verhaal, en ook de muziek moet aanspreken. Wij hebben een overleg groep waar ook kinderen aan deelnemen, juist om van hen te horen wat voor onderwerpen zij belangrijk vinden.’
Zelfs de Ring
‘Wij richten ons ook op het grote operarepertoire, maar dan aangepast aan de spanningsboog van kinderen. ‘Die Zauberflöte’ hebben we eerder gedaan in een bewerking van ongeveer een uur. Alle hoofdfiguren kwamen er in voor met hun aria’s. Zelfs de ‘Ring’ van Richard Wagner hebben we toegankelijk gemaakt voor kinderen. In ongeveer anderhalf uur per deel zijn fragmenten uit de vier stukken opgevoerd. Ja, ook de Walkürenrit, in dit geval met drie zangeressen. Zo bereiken wij per seizoen zo’n 10.000 kinderen. En het werkt door; ik ontmoet regelmatig bezoekers die naar de opera gaan omdat zij als kind daar kennis mee maakten.’ Zelf maakte Gillessen als achtjarig meisje voor het eerst opera mee. ‘Neen, niet via school, maar met mijn ouders mee naar ‘Die Zauberflöte’, in de opera van Mannheim. Die ervaring leidde er uiteindelijk toe dat ik dramaturgie en theater-regie ben gaan studeren in Berlijn.’
Als het stevige slotakkoord geklonken heeft, barst er een enthousiast applaus los. De hele voorstelling door is er in spanning gekeken en geluisterd. Af en toe onderbroken door een kreet of een lach. Het bleek duidelijk dat de kinderen door hun meesters en juffen waren voorbereid. Gillessen: ‘Wij verstrekken lesmateriaal aan de scholen. Soms geven we ook workshops in grotere projecten. In ons volgende project, ‘Das Grand Hotel der Gefühle’, speelt zelfs een koor van kinderen mee.’
De zaal stroomt snel leeg; de omgevallen troon blijft als herinnering achter. Vrolijke kinderstemmen vullen het Offenbachplein na het verlaten van de Kinderoper. Keulse kinderen weten nu waar de Opera staat.
De auteur
