Home » Operarecensie

Andreas Scholl zingt memorabele Oswald

Rotterdam11 januari 2012 5 reacties

Een zanger zonder sterallures, zo kun je de wereldberoemde countertenor Andreas Scholl het beste noemen. Afgelopen maandag gaf hij in de Doelen een reprise van de muziekvoorstelling Oswald, over de kleurrijke middeleeuwse ridder Oswald von Wolkenstein. Een mooie, memorabele avond.

Scène uit Oswald (foto: Hélène van Domburg).

Oswald von Wolkenstein (1377-1445), geboren in Zuid-Tirol en behept met het bezit van slechts één oog, was in de middeleeuwen een belangrijk en opmerkelijk figuur. Hij was een zanger, een schrijver en een diplomaat. Over zijn reizen en belevenissen is veel geschreven en aan zijn eigen glorie liggen zijn autobiografische liederen ten grondslag. Ze zijn in twee bundels bewaard gebleven.

Een minnezanger pur sang was Von Wolkenstein niet. Vergeestelijking van de liefde tot hogere kunst; daar gingen zijn liederen niet over. De onderwerpen waren vechtpartijen en seks met wel of niet vreemdgaande hoofse vrouwen. De waarde van deze liederen is in bijzonder dat ze autobiografisch zijn, vol zelfspot en humor en ook nu tot de verbeelding sprekend. Bovendien zijn de serieuze liederen en religieuze liederen, onder meer de verering van Maria, zeer belangrijk voor de latere Duitse meerstemmige muziek.

In de voorstelling Oswald werden verschillende facetten van deze levensgenieter weergegeven. Allereerst zag je op een metershoog beeldscherm afbeeldingen van mensen uit de Middeleeuwen. Gerelateerd aan de muziek en de liederen zag je beelden zich ontvouwen en in een schervenpatroon zich weer sluiten. Bijzonder en hypnotiserend werd het als er langzaam ingezoomd werd op enkele gezichtsbeelden. Prachtig.

Scholl liep bij zijn entree al zingend in het donker door de Grote Zaal. Op het podium verbeeldde acteur en verteller Reinout Bussemaker de persoon Von Wolkenstein. Hij lichtte met volle overtuiging en soms met bravoure toe wat even later werd gezongen. Hij vertelde over Oswalds liefdesverdriet, zijn verlangen en zijn liefdesspel.

De liederen waren in oud-Duits en als je de tekst niet mee kon lezen, was het soms lastig te begrijpen. En een echo in het microfoongeluid van Scholl en het snel zingen van de teksten maakte het luisteren er niet gemakkelijker op. ‘Es fügt sich’ was één van de eerste liederen in deze voorstelling en ging onder meer over dat Oswald door de koningin van Arragon beloond werd met gouden oorringen voor zijn zangkunst. Het werd zinnenprikkelend geënsceneerd.

Los en met natuurlijke expressie zong Scholl over de lente en de vogels in ‘Der mai mit lieber zal’. Hij deed allerlei vogelgeluiden na en je vergat even dat deze teksten eeuwenoud waren.

Opmerkelijk (ik had het nog nooit zo gehoord) waren de liederen waarin de countertenor niet gebruikmaakte van zijn kopstem maar van zijn borststem. In ‘Durch Barbarei, Arabia’ bijvoorbeeld heeft Oswald het over al de landen die hij aangedaan heeft en hoe hij na een wild leven berust in zijn rol als familievader. Scholl liet een verrassend diep en donker baritongeluid horen, dat in deze setting, waar de muziek niet op de voorgrond trad, opeens beter te verstaan was.

In het instrumentale intermezzo klonk de muziek van Shield of Harmony rustig en toegankelijk. Geen renaissanceachtige klanken waar boertige ritmes de boventoon voerden, maar verfijnde muziek. De muziek van vedel, luit en dulce melos (een snaarinstument dat met stokjes werd bespeeld) klonk eerder folkloristische, exotisch en dansachtig.

De hoogtepunten van Oswald waren de liederen die Scholl tweestemmig zong met de Zweedse harpiste en zangeres Miriam Andersén. De herhalende woorden in canonsetting, met devotie voor Maria en het kindje, waren beeldschoon. Keek je naar de geprojecteerde beelden van de vele Maria’s en weer terug naar de zangeres met haar helblonde haar en harp, dan leek ze net op een engel die uit de hemel was gekomen.

door

Oswald
Oswald von Wolkenstein

Uitgevoerd door: Shield of Harmony
Solisten: Andreas Scholl (countertenor) en Miriam Andersén (zang en harp).
Regie: Jos Groenier.
Bezocht op 9 januari 2011 in De Doelen - Rotterdam.

5 reacties »

  • Leen Roetman zei:

    Bijzonder en prachtig concert. De acteur vertelde overdreven en geëxalteerd. Das paste m.i. niet bij het minnelijke en verinnerlijkte karakter van de liederen.
    Voor interview met Andreas Scholl bij Pauw en Witteman zie http://pauwenwitteman.vara.nl/Fragment-detail.1548.0.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=24802&tx_ttnews%5BbackPid%5D=116&cHash=65ecbf05f239a6da1c0ce8f9f6f5f919

  • Geert König zei:

    Ik heb deze voorstelling in Eindhoven gezien en de verstaanbaarheid was daar gelukkig geen probleem. De wat hooghartige Andreas Scholl lijkt me de aangewezen persoon om de al te zelfverzekerde – dat blijkt wel uit zijn teksten – Oswald von Wolkenstein te vertolken. Het werd, zelfs zonder te teksten te lezen, onmiddelijk duidelijk dat Oswald in zijn tijd een a-typische zanger was. Het toevoegen van een acteur die bondig uitlegt geeft over Von Wolkensteins – de naam past perfect bij de persoon – leven en werk, zorgde ervoor dat de voorstelling tot de laatste noot bleef boeien. Als ik een minpuntje zou moeten bedenken, dan is dat alleen dat er zoveel tegelijk te bewonderen was, dat ik het grootste deel van de geprojecteerde beelden gemist heb. Maar zo’n scherm heeft Von Wolkenstein zelf waarschijnlijk ook nooit gebruikt.

  • M.Mombers zei:

    Heb even mogen proeven aan de zang van Scholl in ‘Oswald’ in de uitzending van P&W. Ben dan ook erg benieuwd of er nog meer ‘Oswald’ uitvoeringen in Nederland gepland staan. Of moet ik hiervoor naar onze buurlanden waar in zowel Duitsland als N-Italië (Trento) de persoon van ridder Oswald von Wolkenstein misschien nog meer tot de verbeelding spreekt? MM

  • theo buhrs zei:

    Deze voorstelling gezien op 12 januari in Leidsche Rijn Utrecht. Ik vond het een heel bijzonder concert. Met een fantastische contratenor die in samenzang met de sopraan-harpiste vrijwel even hoog zong. Echt heel bijzonder. Het was een uitgebalanceerde voorstelling, een die in mijn geheugen gegrift zit.

  • Frances zei:

    Ik bezocht de voorstelling in Rotterdam, waar de verstaanbaarheid ietwat te wensen overliet, en Utrecht. Het intieme van V. Leidsche Rijn ontbrak een beetje in Rotterdam. Mijn gasten, speciaal overgekomen uit Roemenie en Marseille voor dit concert, zochten tevergeefs naar een signerende Scholl in Rotterdam. In Utrecht werden de fans op hun wenken bediend.
    Geert König schrijft over: ‘de wat hooghartig Scholl’ is een goede vertolker van de zelfverzekerde Wolkenstein.
    Scholl is echter verre van hooghartig vergeleken met bijvoorbeeld een zanger als Michael Chance. Als Andreas Scholl iets is, dan is het zijn soms ietwat onhandige communicatie met zijn publiek tijdens signeer sessies na afloop van concerten,
    Hooghartig? Nee!

Laat uw reactie achter!

Hieronder kunt u een reactie geven op dit artikel.

Operaliefhebbers: wees aardig voor elkaar. Houd het taalgebruik netjes en blijf bij het onderwerp.