‘Ik blijf gewoon doorgaan. De stem heeft niet geleden. En het is geweldig om steeds nieuwe dingen te doen zoals deze partij van Moses.’ Met enthousiasme reageert de thans 66- jarige bas-bariton Huub Claessens op mijn vraag waarom hij, met zo’n enorm repertoire achter de rug, ‘ja’ zei toen dirigent Bernhard Touwen hem vroeg voor de titelrol in het oratorium Moses van Max Bruch.

Het Concertkoor Haarlem waar Touwen vast aan verbonden is, koos dit volkomen onbekende werk om er het 80-ste bestaansjaar mee te vieren. Geen publiekstrekker als de Messiah, maar een groot romantisch oratorium uit 1895 van een componist die enigszins bekend is van slechts twee werken: het befaamde concertstuk Kol Nidrei voor cello en orkest, en zijn vaak gespeelde eerste vioolconcert. Dat Bruch meer dan 200 composities naliet, waarbij diverse oratoria en opera, is weggezakt in de muziekgeschiedenis.

Touwen kwam het oratorium ‘Moses’ vijftien jaar geleden op het spoor toen hij dirigent was bij een koor in Leiden. ‘Het is een ongelooflijk goede partituur; het werk zit prachtig inelkaar. Bruch borduurde theatraal voort op het werk van Mendelssohn. De melodische lijnen en de ligging voor het koor kloppen. De uitvoering die ik in 2010 dirigeerde in Leiden bleef mij bij. Ik dacht: als ik de kans krijg, doe ik het nog een keer. Gelukkig stemden het bestuur en de leden in met mijn voorstel om ‘Moses’ als jubileumstuk uit te voeren. Het past in de koortraditie om buiten de gebaande paden te treden.’

Lekker zingen

Huub Claessens deelt de positieve gevoelens over de kwaliteit van ‘Moses’. ‘Ik heb de partij doorgekeken en gemerkt dat dit zwaardere stuk wel bij mij past. Het verhaal van hoe Mozes het volk leidt, zijn woede om het feit dat men zich aan afgoderij overgeeft, en hoe hij de tocht laat voortzetten naar Kanaän, is super goed uitgebeeld. De rol ligt perfect in de stem. Waar Bruch de bas naar lagere ligging voert, schept hij ruimte in de instrumentatie voor het orkest, zodat je als zanger niet hoeft te drukken om hoorbaar te blijven. Het is lekker om te zingen. Ik heb in mijn leven denk ik zo’n 150 oratoria gezongen. Deze ‘Moses’ kende ik niet.’

Het libretto werd samen gesteld door de Duitse theoloog Ludwig Spitta (1845 – 1901). Hij beschreef het leven van Mozes in vier grootse bedrijven met 19 scènes. Het werk zet in met een grandioos openingskoor, een lofzang op de God van Israel die het volk uit Egypte heeft weggeleid. De eerste solo is niet voor Mozes, maar voor de Engel van God. Een rol voor een hoge sopraan. Zij heeft in het oratorium een belangrijke rol als aankondigster: zij roept Mozes op om naar God te gaan op de berg Horeb, zij geeft Mozes opdracht om de armen hoog uit te strekken als het gevecht tegen koning Amalek begint, en zij kondigt aan dat Mozes zal sterven en het beloofde land land niet zal betreden. Mooie lyrische partijen waarvoor de internationaal gelauwerde Amerikaanse sopraan Katherine Dain is geëngageerd. Ook voor haar is deze rol nieuw.

Gouden kalf

Dat geldt ook voor de van oorsprong Franse tenor Eric Reddet.  Hij vertolkt de rol van Aaron, de oudere broer van Mozes. Aäron is een tragische figuur. Hij moet het volk in het gareel houden als Mozes op weg is naar God. Zijn oproep ”Israel, schicke dich’ wekt een golf van afkeer op, in een heftige koormuziek. Aäron moet weerstaan dat het volk zich overgeeft aan afgoderij.

Dat lukt hem niet, waarna het volk uitbarst in een felle rituelen, de dans rond het gouden kalf, door Bruch uitgebeeld in een verwrongen muziek. Hier, maar ook in andere spectaculair klinkende scènes, wordt er van het koor veel gevraagd zowel wat betreft dramatische expressie als van hoge liggingen bij de sopranen. Touwen: ‘Het is niet zoals in Beethovens Negende; Bruch was flexibel in het afwisselen tussen hoog en laag. Al met al schreef hij welluidende partijen. Het Concertkoor kan dit aan. Er doen zelfs zangers mee die destijds in Leiden in het koor stonden, en nu graag nog een keer het stuk willen ervaren.’

 ‘Moses ‘klinkt zondag 31 mei om 15 uur, in een uitvoering van  het Concertkoor Haarlem, het Promenade Orkest, Gonny van der Maten orgel en solisten, onder leiding van Bernhard Touwen in de Philharmonie, het concertgebouw van Haarlem.  

Verder kijken, luisteren en lezen

Artistieke impressie van Het Gouden Kalf, deel III uit Moses van Max Bruch.

Eerder dit jaar was Huub Claessens te zien en te horen in Het Sluwe Vosje bij de Nederlandse Reisopera.