Community-opera Uprising verbindt
Anderhalf jaar na de wereldpremière in Glyndebourne klinkt de opera Uprising van Jonathan Dove nu ook op het Europese vasteland, en wel in Nederland. Dit is te danken aan een bijzondere samenwerking van Opera Zuid en De Nationale Opera, plus Het Geluid Maastricht. Op 13 november vond de première plaats in het Theater aan het Vrijthof in Maastricht. De regie is van Romy Roelofsen en Gable Roelofsen.
De opera heeft geweldige muziek. Als Community-opera wordt er gewerkt met twee projectkoren (volwassenkoor en jeugdkoor) naast de professionele solisten. Meestal pakt dit erg goed uit. Ook de urgentie van het verhaal spreekt aan. Waar dat in het eerste bedrijf nog zorgt voor een zeldzaam gevoel van verbinding, streeft de opera zichzelf voorbij in het tweede bedrijf. Dat is erg jammer. De opera blijft daardoor vooral hangen vanwege de muziek van Dove, niet vanwege het urgente thema.
Geweldige muziek
De compositie van Dove laat zich vooral luisteren als een opera van Philip Glass, namelijk sterk leunend op ritme, tactus en herhaling. Maar het zou te ver gaan te beweren dat het een werk in de minimal music is. Op enkele zangpassages na, betreft het repeterende bijvoorbeeld vooral het gebeuren in het orkest. De zanglijnen zijn namelijk sereen door de repeterende begeleiding heen gevlochten. Qua akkoord-opbouw (bijvoorbeeld het tweemaal opgebouwde akkoord waar de opera mee opent) doet het werk denken aan Britten.
Hoe verder in de opera, hoe meer het werk op de koren steunt. Daarbij vlecht Dove allerlei stemmen door elkaar, vaak elkaar echoënd. De opera klinkt onmiskenbaar 21e-eeuws, echt een product van zijn tijd, en blijft vanwege het typische idioom in het geheugen ronddwalen. Het is serene, soms adembenemende muziek.
Zeker ook de slagwerkers op het toneel dragen enorm bij aan zowel de intensiteit van de muziek als de thematiek. Gezien het community-concept stonden er in Maastricht elf amateurs op toneel voor de slagwerkpassages. De finale van het eerste bedrijf is wel het hoogtepunt van de opera.
In de bak is Philzuid de motor achter de compositie, die taak volvoerden zij met verve. Waarbij natuurlijk ook dirigent Manoj Kamps genoemd moet worden, plus vooral ook koordirigent Martin Wright, die de amateurkoren omgevormd heeft tot zo goed als professionele operakoren.
Twee projectkoren, meestal pakt dit erg goed uit
Het idee van een community-opera waarbij groepen amateurs hun schouders onder een productie zetten en na maanden repeteren de steunpilaar vormen van hun opera, dat zullen we moeten toejuichen. In Nederland totaal niet een vanzelfsprekende gebeurtenis. Voor veel zangers van het jeugdkoor zal het bovendien de kennismaking met opera zijn geweest. Dat is toch prachtig? Een ervaring die nooit meer vergeten wordt.
Het is ook ongelofelijk naar welk niveau de koren zijn gestuwd, zowel muzikaal als in de redelijk stilistisch gehouden regie. Er is alleen wel één maar. Soms worden er dingen gevraagd die niet heel verstandig zijn. Walsend opkomen bij het ouderenkoor? Dat was niet heel verstandig. Een boom spelen? Dat ging ermee door, maar verderop meer daarover. Spelen dat je crepeert van de pijn omdat je huid is afgestroopt? Een groot risico, maar ze deden het prima.
Nee, het pijnpunt is dan uiteindelijk toch de vele koorsolo’s in de opera. Veel leden van het volwassenkoor zijn voldoende bedreven om deze solo’s op zich te nemen, maar er zijn ook veel solo’s voor het jeugdkoor. Deze moeten we denk ik zien in de Engelse koortraditie, waar er vaak wel kinderen te vinden zijn die getraind zijn als solist. In Nederland is dit veel zeldzamer.
Het is sympathiek dat veel van de leden van het jeugdkoor zo enorm hun schouder onder hun solo hebben gezet. Maar de voorstelling zakt hier wel af naar een amateurvoorstelling, wat niet wil zijn, het lijkt me. Als productie van Opera Zuid en De Nationale Opera willen we deze opera als professionele productie opvatten. Alle jeugdsolisten zijn nog volop op zoek naar ademsteun, klankplaatsing, intonatie en resonantie. Maar jongens en meiden, laat dit jullie niet ontmoedigen. Er is veel moois te zingen en te ontdekken als je verder gaat met opera.
Het alternatief? Misschien was dat er ook wel niet. De solo’s invullen met kindsolisten uit een Engelse koorschool was waarschijnlijk veel te ingewikkeld. Bij de beslissing de continentale première te laten plaatsvinden, was dit aspect dus wellicht onderschat.
Professionele solisten
Ik zal de professionals hier kort bespreken. Ster van de avond was Madeline Saputra. Zij speelt het meisje Lola, dat besluit niet meer naar school te gaan en verdere actie te voeren omwille van het klimaat. De rol kent serene hoge lijnen met enkele zeer hoge, gedragen, maar niet luide noten. Dat was prachtig bij Saputra. Quirijn de Lang, die ik ken als Hamlet bij Opera2Day en Oppenheimer in Doctor Atomic, was een solide toevoeging als haar vader. Hij heeft een stralende bariton. De andere professionele solisten waren Ingeborg Bröcheler als de moeder, Yulietta Quevedo als de zus en Joe Chalmers als boom Quercus.
Alle solisten werden licht verstrekt, wat eigenlijk niet anders kan in deze compositie. Gelukkig was het niet storend.
De urgentie van het verhaal, een zeldzaam gevoel van verbinding
Lola Green, die dus niet meer naar school gaat, wordt eerst gepest. Het verhaal komt wat voorspelbaar op gang. Gaandeweg krijgt ze toch gehoor, en voegen leeftijdsgenoten zich aan haar zijde. Zodra de finale begint en de slagwerkers zich aandienen, voel je: dit werkt. We willen allemaal vechten tegen de klimaatproblemen. En hier staan mensen op om er wat aan te doen. Een zeldzaam gevoel van verbinding.
Maar het knaagt ook wel een beetje. Waar “vecht” men nou eigenlijk tegen? Hopelijk niet tegen windmolens.
Het antwoord in het eerste bedrijf is nog wat eenvoudig: de volwassenen van het andere koor die willen dat de jeugd normaal gaat doen. Zij zijn de antagonisten in deze strijd. Regelmatig wordt er “Join us” gezegd, alsof dat alles op zou lossen.
Opera streeft zichzelf voorbij in tweede bedrijf – dat is erg jammer
Dit vermoeden van windmolens wordt helaas definitief bevestigd in het tweede bedrijf. De opera wordt hier een persiflage van zichzelf en valt niet meer serieus te nemen.
Het volwassenkoor speelt in dit bedrijf bos; iedereen is een boom. Dat kan dan nog het beste, denk ik, door bomen te laten zien en stemmen te laten klinken. Dan wordt het wat mysterieus. Maar in deze productie en wellicht ook in toekomstige producties staat het koor op stoelen een bos te wezen.
Erger nog: het grote kwaad waartegen gevochten moet worden is in dit bedrijf Lola’s moeder. Zij wil het Engelse bos kappen en ontketent daarmee een klimaatramp. Jammer jammer jammer. We moeten misschien hier toch naar librettist April De Angelis wijzen. Hoe kon een zo goed project ontaarden in zulke goedbedoelde onzin? Er komt een watervloed voorbij waarbij de moeder bevrijd moet worden uit haar auto. Dat is blijkbaar het beeld van klimaatproblematiek dat de opera ons wil voorschotelen.
Het levert dus een opera op die net als vele anderen uit het archief, als verhaal niet echt te genieten is, maar wellicht wel herinnerd blijft om de muziek.
Verder kijken, luisteren en lezen
Regisseurs Romy en Gable Roelofsen van Het Geluid over Uprising.
In 2015 bracht Holand Opera de opera The day after van Jonathan Dove.
De auteur
