Aangename Agrippina mist bite in Matinee
Een jaar na Händels vrij onbekende ironische Flavio bracht de NTR ZaterdagMatinee met Agrippina diens meesterstuk op satirisch gebied. Wederom blonk Julia Lezhneva uit in expressieve capriolen. In de titelrol benutte Magdalena Kožená haar rijke veelzijdige geluid, maar de meestermanipulator kwam niet geheel overtuigend tot leven. Ensemble Les Accents bracht vaart en verrassende details.

Agrippina geldt als populairste van Händels vroege opera’s, dankzij de verrukkelijk muzikale invallen, maar ook door de sappige blik op gekonkel aan het keizerlijk hof te Rome. De zaken houden uiteraard verband: voor 85% van het werk recyclede hij bestaande succesnummers, maar deed dat even listig als zijn personages. De originele context van veel aria’s zet hun nieuwe woorden in een ironisch licht.

Spitsvondigheden
Zowel toen als nu beleeft het publiek dit vooral gevoelsmatig. Maar vergeleken met de recente DNO-enscenering ging de blik 14 november in het Concertgebouw vast vaker naar de boventitels. Het hier gelukkig amper ingekorte libretto biedt immers meer spitsvondigheid dan in de doorsnee barokopera.
De titelfiguur, echtgenote van de sullige keizer Claudio, haalt alles uit de kast om haar zoon Nerone op de troon te krijgen. Ze belastert Ottone, benoemd tot opvolger na Claudio het leven te hebben gered, door diens ware liefde Poppea te bedotten. Deze kittige dame, ook door Nerone en Claudio begeerd, neemt revanche en maakt Nerone zwart. Klemgezet slaagt de doortrapte Agrippina toch in haar opzet en ook de liefde overwint. Zo’n happy end was echter geen van de historische personages beschoren.
Niet overladen continuo
Thibault Noally leidde zijn musici staand en bijwijlen meespelend op de viool, een goed uitpakkende verassende keus. De hechte en vaak royale strijkersklank bracht fluiten soms in het gedrang, maar een geladen hobosolo in de ouverture voorzag al de symbolische rol van dit instrument. Met klavecimbel, orgel, teorbe, contrabas en prachtige cello was het continuo niet overladen, maar flexibel genoeg voor een slimme kleuring van de vele ‘terzijdes’, frasen waarin alle kuipers in dit stuk hun ware aard tonen.

Mezzo vs counter tenor
Adèle Charvet, ietwat cliché in broekpak, brak met de gangbaarder countertenor-keuze voor Nerone. Een castraatrol casten blijft een compromis en zo kreeg de hitsige, impulsieve knaap een volwassener, donkerder karakter. Aan de Française met haar virtuoos gehanteerde volle mezzo en grappige spel lag het zeker niet. Toch hoorde ik de echte Nerone pas in zijn slotaria met toegevoegd slagwerk. Charvets ademcontrole maakte zowel de razernij als het serene B-deel, met Noally op viool, tot een waar feest.

Ottone had ik juist wél als ‘broekrol’ willen horen, zoals tijdens de Venetiaanse première in 1709. Een warme alt past de emoties van dit enige oprechte personage beter, al delen weinigen deze niettemin ‘authentieke’ voorkeur. Mijn scepsis bij het nogal stekelige timbre van Christophe Dumaux verdampte echter volledig. Prachtig hoe hij zonder concessie aan draagkracht zijn geluid tot introverte fluistering kon reduceren. Diverse aria-inkortingen vond ik oké, maar Ottone’s geschrapte slotaria ronduit spijtig.

Magdalena Kožená
Met elk een grote monoloog-aria werken Ottone en Agrippina als tegenpolen, ook wat de ironievorm betreft. Ottone’s noten verraden dat zijn hoop op liefdesgeluk onbestendig zal blijken. Daarbij spreekt de muziek over zijn hoofd heen tot het publiek, een ‘wagneriaans’ effect (met wat fantasie). De aria’s van de keizerin maskeren echter doelbewust haar huichelarij, haast alsof ze zelf de componiste was.
In witte robe met vorstelijke sjerp en elegant opgestoken haar maakt Magdalena Kožená een relatief laat roldebuut in deze tournee. Mijn kennismaking met haar prachtmezzo was ooit als Sesto in Giulio Cesare, geschreven voor dezelfde zangeres. Aan kleurpalet en diepte heeft ze sindsdien gewonnen, aan flexibiliteit amper ingeboet. Toch deden sommige geforceerde fortes en niet naturel klinkende versieringen in mijn oren enigszins afbreuk aan het beeld van een dame met alle touwtjes in handen.

In de monoloog ‘Pensieri’ * valt Agrippina’s masker, omkneld door deze zaterdag vlijmscherp spelende unisono strijkers. Fel toonde Kožená de angst met bijna snikkende ornamenten en een panisch B-deel ten koste van de dictie. Ja, dramatiek was er, maar meer van buiten opgelegd dan van binnen beleefd. Bijzonder wel hoe de steeds getrouw schaduwende hobo in de allerlaatste obsessieve herhaling een eigen pad koos, alsof bij de confrontatie in de spiegel haar enige toevlucht de keizerin in de steek liet.
Als balsem was Nicolas Brooymans’ bas in zijn liefdesode tot Poppea (geënt op een religieus motet). Maar de clowneske bravoure waarmee Claudio de keizerlijke waardigheid wil hooghouden kwam minder uit de verf. Van beide hovelingen overtuigde countertenor Paul Figuier als slijmbal Narciso me net iets meer dan bariton Adrien Fournaison als de hanige Pallante.

Genotstrilling
Dan Poppea: direct met haar eerste extreem lang aangehouden noot liet sopraan Julia Lezhneva een genotsrilling door de zaal gaan. Tegelijk was het een schaamteloos vertoon van vocaal kunnen, zoals in elk van haar kunstig versierde frivole aria’s. Tot aan ‘miauwende’ hoge noten toen het katje in haar glinsterende prinsessenjurk eindelijk de klauwtjes uitsloeg. Vanwege haar rake spel in stem en gebaar én omdat Poppea nu eenmaal een behaagziek karakter is, vergeef ik de Russische diva alle uitwassen.

In de slotscène gaf Kozena ‘moro contento’ (ik kan gelukkig sterven) extra nadruk, een laatste prikje van de librettist, kardinaal (!) Grimani. Want de historische Agrippina viel ten prooi aan Nero’s beul… De opera-keizerin besluit haar aria-reeks met een vergenoegd en vreedzaam ‘Se voi pace’, natuurlijk net zo geveinsd als eerder. Toch herkende ik in deze vloeiende cantilene de liedspecialiste Kožená die ik zo mateloos bewonder. Op 13 december al keert ze terug naar Amsterdam, dan in de Kleine Zaal.
Agrippina is terug te luisteren op NPOKlassiek.
Verder luisteren en lezen
*Magdalena Kožená zingt de aria ‘Pensiere, voi tormentate.’
In 2024 bracht De Nationale Opera Agrippina in een regie van Barrie Kosky.