Met ingehouden dramatische stem zette bas-bariton Huub Claessens in de rol van Mozes het afscheid van het leven in. De Heer God heeft hem laten weten dat hij het Beloofde Land niet zal binnengaan. Componist Max Bruch schreef voor deze passage vrijwel aan het eind van zijn oratorium ‘Moses’ een ontroerende partij. ‘Gepriessen seist du, meiner Väter Gott’, zo begint de tekst. Mozes draagt de rol van leider van het Joodse volk over aan Joshua. ‘Nimm hin den Stab!’, zo klonk het bijna lieflijk, zondagmiddag in de Haarlemse Philharmonie. Het Concertkoor Haarlem presenteerde er het onbekende oratorium dat Bruch in 1895 componeerde op een libretto van Ludwig Spitta, ter viering van hun 80ste bestaansjaar.

Statige oproep

Mozes is geen verbitterd leider jegens het volk, maar wijst juist op de rijkdom die het te wachten staat in een prachtig land. Toch had hij reden genoeg om met krachtige expressie zijn afscheid te vullen, zoals hij eerder deed in het verhaal over de Uittocht, de uitspatting rond het Gouden Kalf en de strijd tegen koning Amalek bij het bevechten van het Beloofde Land. Claessens kleurde die momenten met zijn volle, expressieve stem, zoals in zijn eerste opkomst met de statige oproep de tenten te verlaten en God te eren.

Een bijzondere rol bouwden Spitta en Bruch in voor de Engel des Heren, een sopraanpartij. Katharine Dain ontwikkelde zich als een prachtige boodschapster die heldere, licht emotionele effecten toevoegde aan de gedragen lyrische lijnen. Heel fraai werd de zang onderlijnd door lage registers in het romantische orgel en door een harp, Perfect klonk haar tweede opkomst met de stevige oproep: ‘Mose, so spricht der Herr’. In het tweede deel van dit aria-achtige stuk voegden zich effectief de blazers uit Het Promenade Orkest: ‘Geht alle hin und heil’get euch dem Herrn’.  Veel indruk liet bij mij achter Dains innige voordracht met alleen orgelbegeleiding door Gonny van der Maten van Mozes’ komende afscheid.

Grootse Aaron

Bruch, doorkneed in het componeren van dramatische werken, zoals twee oratoria over de Griekse helden Odyseus en over Achilles, voelde goed aan dat tussen een bas-bariton en een sopraan een tenorrol prachtig paste. Hij bedacht die toe aan Aaron, de oudere broer van Mozes en diens waarnemer als Mozes de Horeb bestijgt om er God te ontmoeten. Eric Reddet vulde de ongemakkelijke rol van een assistent in crisistijd met emotioneel geladen stem. De heftige inzet van de oproep ‘Israel. Schicke dich’, om het volk in het gareel te houden, was meteen raak.  Groots pakte Reddet uit in zijn eerste vermaning ‘Wie sollt’ich ein so grosses Übel tun’.

Prachtig schilderde Bruch  hier de interactie met het opstandige volk. ‘Gebt ihm Gold, gebt ihm Geschmeide! Met enthousiasme werd de dans om het Gouden Kalf ingezet, Buhlen, tanzen, schmausen’ jubelde het Concertkoor Haarlem voortgestuwd door het pittig spelende Promenade Orkest. Opvallend hoe precies en effectief dirigent Bernhard Touwen zowel in het orkest als het koor de spanning opvoerde. Magnifiek zoals de groep sopranen de guirlandes van hoge noten met klankkrachtige zang er boven uit tilde.  Ook in de andere stemgroepen een stevige klank, zodat het Concertkoor als een voortreffelijk ensemble over kwam, royaal toebereid op Bruchs veeleisende partijen in het vierdelige werkstuk met negentien scènes.  Met volle emotie bezong Reddet in het derde deel de ondergang van Aaron als straf dat hij het volk niet tegengehouden had. ‘Zur Höllen Pforte fahre ich dahin’. Klasse!

Iets voor de Matinee?

Voor het orkest schreef Bruch een vrij dichte partij , stevig in de strijkerssecties die overtuigend klonken, vol romantische kleuring verwant aan de muziek van Johannes Brahms. Er komen geen solistische partijen in voor; maar je kon de groep koperblazers als een sologroep ervaren, zo duidelijk bepaalde zij vaak de expressie van een scène. Al met al een voorbeeldige weergave van een indrukwekkend oratorium. Het zou heel goed passen in het repertoire van het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest, als onderdeel in de NTR ZaterdagMatinee. Met Katharine Dain sowieso als Engel.

Verder kijken, luisteren en lezen

Franz Straatman schreef een inleiding over Moses van Max Bruch.

Video van ‘Het gouden kalf’ uit Moses van Max Bruch.