Keulse Opera na dure renovatie weer open
Roltongen en perendrups kenmerken het vernieuwde operahuis in Keulen. Na een 14 jaar durende renovatie vindt op zondag 27 september de openingspremière plaats met Der Rosenkavalier. Franz Straatman nam alvast een kijkje in het bijzondere theater. En hij sprak met de Nederlandse intendant Hein Mulders. Een reportage in twee delen.
Liefst 40.000 belangstellenden stroomden afgelopen weekeinde (19,20 september) in Keulen naar de Offenbachplatz om te mogen kijken in het grondig vernieuwde en zelfs uitgebreide operahuis. Een bijzonder bouwwerk met een gevel van glas en een strakke opbouw van het theater erachter, gedomineerd door de opvallend vormgegeven toneeltoren. Veertien seizoenen had het Keulse operapubliek moeten wachten op de heropening.
Niet alleen het operagebouw kon voor het eerst weer betreden worden, ook het naastgelegen geheel opgeschoonde Schauspielhaus was weer toegankelijk. En als nieuwigheid een speciaal voor kinderen gemaakte mini operazaal, aangelegd onder het operagebouw. Uniek in Duitsland en in feite in de hele operawereld wordt in Keulen al dertig jaar speciaal op kinderen gericht muziektheater gemaakt, vanaf de leeftijd van drie jaar tot in de tienertijd.
Anderhalf miljard
Met de ondergrondse toevoeging van opslagplaatsen voor decors en kostuums en voor technische faciliteiten, is het theatercomplex met dertig procent uitgebreid. Trots liet de Oberbürgermeister dan ook weten: ‘Am Offenbachplatz schlägt wieder das Herz für die Kultur’. Een peperduur hart want de kosten voor de verbouwing liepen in veertien jaar op tot 798 miljoen euro! Doordat opera, toneel en ballet in al die seizoenen wel doordraaiden, voegde zich daarbij nog eens 700 miljoen euro voor de huur van vervangende locatie (de Staatenhaus Salen). En voor de hoge juridische kosten vanwege de vertragingen. Anderhalf miljard euro werd dus geïnvesteerd aan het plein vernoemd naar de van oorsprong Keulse componist Jacques Offenbach. Bij de planning in 2012 werd uitgegaan van 253 miljoen euro om de theaterpanden weer tip top te maken.
De lange duur van de renovatie, oorspronkelijk berekend op drie seizoenen, vloeide voort uit tal van tegenslagen. Bouwtechnisch bleken er grotere gebreken dan vermoed. Door onenigheid bij de aannemers lagen de werkzaamheden tijden stil. Bovendien ging de Nederlandse firma failliet die een compleet nieuwe luchtinstallatie aanlegde. De zaak moest opnieuw worden aanbesteed, wat leidde tot het tijdrovende veranderen van het systeem. En de vernieuwde toneelmachinerie moest vanwege de technische ontwikkelingen alsnog worden vervangen. Seizoen na seizoen werd de heropeningsdatum verschoven en rezen de kosten de pan uit.
Trots symbool
Dat het Keulse stadsbestuur moest kiezen voor renovatie in plaats van de bouw van een totaal nieuw operahuis, had te maken met de status als monument van de in 1957 geopende nieuwe opera. Ontworpen door de Keulse architect Wilhelm Riphahn die na 1945 zijn loopbaan tot aan zijn dood in 1962 wijdde aan de wederopbouw van de zwaar gebombardeerde en verwoeste metropool aan de Rijn. De oorlog had ook het uit 1898 stammende theater in neo-renaissance stijl verwoest. In plaats van wederopbouw werd gekozen voor nieuwbouw. Het werd het eerste grote openbare complex dat na de oorlog verrees als trots symbool van de wederopstanding.
Riphahn wilde een theater maken dat een teken van moderniteit zou zijn, een uitdrukking van democratische cultuurbeleving. Geen bijzondere ingangen met monumentale trappen zoals in het verwoeste huis, maar vijf grote glazen entrees leiden de bezoekers naar de operazaal, via een strakke, brede hal, gelijkvloers met het straatniveau. Een vloer van grijze stenen en betonnen pilaren in vage pasteltinten vormen de ambiance voor het publiek. Vanuit het hoge plafond hangen lichtarmaturen met lampen in de vorm van perendrups. Nog steeds te ervaren als fraai, eigentijds design.
Roltongen
De operazaal is een meesterlijke uiting van de democratisch gedachte theaterbeleving. Geen doorlopende balkons met loges zoals in oudere operahuizen, maar een glooiend oplopende zaal van dertig meter breedte, in een uitwaaierende, flauwe halve cirkel. Daardoor heeft iedereen goed zicht op de negentien meter brede toneelopening vanuit de lichtgrijs (geen rood pluche!) beklede stoelen. Optisch bijzonder zijn de losse balkons die lijken op roltongen (ook te omschrijven als sleeën), die vanuit de achterwand de zaal in steken.
Voor de vijftiger jaren opvallende ideeën. Keulen werd voor Duitsland een voorbeeld dat nagevolgd werd, zoals in het Aalto-theater in Essen. Het Muziektheater, thans Nationale Opera en Ballet in Amsterdam, is met zijn halfrond auditorium een late navolging, alhoewel daar plaatsen met verminderd zicht zijn. In Keulen is dat probleem vermeden. Met 1346 plaatsen in de operazaal, 700 in de toneelzaal, 220 stoelen in de kleine zaal en 220 plaatsen op comfortabele banken in de Kinderoper, is het complex aan de Offenbachplatz een groots cultureel centrum geworden. Het heeft wel een lieve cent gekost.
Deel twee over de Opera in Keulen, een gesprek met intendant Hein Mulders, volgt later deze week.
Verder lezen
Tagesschau bericht over de verbouwing en opening van de Opera in Keulen.
De auteur
