Stevige akoestiek geeft gloed aan Rigoletto in Keulen
De tweede première die de net gerenoveerde Keulse opera aanbiedt, is Rigoletto, de kaskraker uit het oeuvre van Giuseppe Verdi. Het zat dan ook mudje vol tijdens de tweede voorstelling die ik zag op 7 oktober. In de operahal en op het aanpalende Offenbachplein zoemde het na afloop nog na: ‘La donna e mobile’. Begrijpelijk; het was aanstekelijk stoer gezongen door de Kroatische tenor Filip Filipovic, 29 jaar, debuterend in het Keulse huis.
Niet in een nieuwe productie, maar de herneming van een creatie uit 2012, in de ‘oude’ behuizing opgevoerd, vlak voordat die dichtging voor een ingrijpende renovatie. Die niet de geplande drie jaar duurde, maar veertien jaar zoals ik in een vorig jaar artikel over het Opernhaus uiteenzette*. En vlak nadat het huis twee weken geleden weer brandschoon was opengegaan, stapte ‘Rigoletto’ het podium op.
Akoestiek
Het meest benieuwd was ik hoe het orkest zou klinken in deze soms groots uitpakkende partituur over liefde, verraad en moord. Bij de ‘Rosenkavalier‘-première zat ik links midden in de zaal en kwam het orkestspel niet alleen krachtig over uit de ruime operabak, maar dekte deels ook de zangers af. Bij Rigoletto had ik een plaats op zo’n roltong-balcon, helemaal links tegen de zaalwand, en vlak boven de orkestbak in het schootsveld van de koperblazers.
Dat vertekende enigszins het klankbeeld. Kolossaal klonken de tutti-passages van het Gürzenich Orkest in de hoge en brede theaterzaal. Het Nederlandse Adviesbureau Peutz bracht een nieuwe akoestiek aan in de eertijds droog klinkende zaal. Ook in zachtere momenten, zoals de begeleiding in Gilda’s beroemde aria ‘Caro nome’, bleef de samenklank glanzend. Ik ervoer de orkestrale weergave als in een concertzaal met de kwaliteit Amsterdams Concertgebouw. Eenzelfde ruimhartig akoestisch klimaat valt te genieten in het operahuis van Antwerpen. De Keulse renovatie heeft dus voor de muziek winst opgeleverd. Wat betreft de toneeltechniek zijn er nog steeds grote problemen. Zie bericht over de aanpassing van de nieuwe komende productie van Hoffmanns Erzählungen. **
Ruimte voor stemmen
Ook de vocale uitwerking van het dramatische verhaal kwam goed over het voetlicht heen. Ik had de indruk dat de gladde decorwanden en het meer op het voortoneel vertoonde spel, de zang over het orkest heen tilden. Bovendien, met twee geweldige zangers in de rollen van de hertog van Mantua en van diens hofnar, bleef de balans met de begeleiding uitstekend.
De verbeelding van het Rigoletto-verhaal door de Duitse actrice en regisseuse Katharina Thalbach valt te omschrijven als traditioneel, dicht bij het libretto blijvend, inclusief een bootje waarmee de hertog naar de bar van Sparafucile wordt getrokken in de finale van het derde bedrijf. Hetzelfde bootje waar de radeloze nar zijn stervende dochter in heeft gelegd, opgeknoopt in een zak. Het leverde spannende beelden op.
Dansend koor
Levendig was de regie in het eerste bedrijf, het feest aan het hertogelijke hof. ‘Tutto e gioia’ zong het mannenkoor met krachtige expressie, dansend in rijen, gekleed in smoking kostuums, een beetje maffiose sfeer. Het orkest had het feest inderdaad con brio geopend, met verve geleid door de Italiaanse dirigent Matteo Beltrami, een vaste gast bij diverse Duits operahuizen en met veel engagementen in de Italiaanse operawereld.
Op een orkestraal gespreid bed kon tenor Filip Filipovic In een losse kledij, zijn visie op omgang met vrouwen uitzingen in de ballata ‘Questa o quella’. Een nummer dat de aanduiding heeft ‘con eleganza’, maar Filipovic zong het nogal ruig. Ook in zijn verdere uitwerking zette hij zijn stralende tenor vooral stoer in. De eleganza kwam van een vijftal danseressen die met hoog opzwaaiende cancan benen een heerlijke show gaven bij de soepel gespeelde dansmuziek.
Trechter op hoofd
De Zuidkoreaanse bariton Incik Choi, vast ensemblelid van de Keulse opera, kwam vanuit de zijkant van de zaal het podium opgesjokt, een flinke koffer meedragend. Over zijn zwarte frack met duidelijke bult, drapeerde hij een ruime witte jas die hij uit zijn schminkkoffer haalde, en zette een soort trechter op zijn hoofd: de nar, maar zonder de traditionele stok met een narrenkop er op. Met grote stem mengde Choi zich in het feestgedruis dat meteen een ongemakkelijke wending nam met de vervloeking door graaf Monterone, met uitbarstende stem vertolkt door Christoph Seidl.
Verdi en zijn librettist Francesco Piave monteerden op spannende wijze het tussenspel van Rigoletto die benaderd wordt door de huurmoordenaar Sparafucile. In een duistere zijkant voor het doek, klonk hun samenspraak effectief in de gesmoorde stem van de nar en het diepe geluid van de Duitse bas Lucas Singer, ook vast lid van het huisensemble.
Het vervolgens onthulde toneelbeeld toonde een huisingang met een hoge, open bovenbouw waar Gilda zich op een bed verveelde met een knuffelbeer. Met intense expressie ontplooide zich het tweegesprek tussen de overbezorgde vader en de van liefde voor een zogenaamde student ongeduldige dochter. Prachtige scène met heel veel nuance begeleid en geleid door dirigent Beltrami.
Gilda uit voorraad
De wellustige student, alias hertog, met spottende gebaren geacteerd door de heftig zingende Filipovic, wakkerde Gilda aan, uitmondend in de aria ‘Caro nome’. De hele scène werd met wonderschone lyriek vertolkt door Emily Hindrichs, ook in de omspelende fluitpartij. De Amerikaanse Hindrichs is als vast ensemble-lid goud waard is. Temeer omdat zij weliswaar in de dubbele bezetting van de rol ook een aantal voorstellingen zou zingen, maar in deze tweede avond op stel en sprong moest invallen omdat de geplande sopraan Enkelada Kamani zich ziek meldde. Intendant Mulders kon uit voorraad een Gilda inzetten! Haar kwaliteit liet zij onder meer horen in de rol van Marie, in Zimmermann’s Die Soldaten, twee jaar geleden door het Gürzenich Orkest uitgevoerd. Hinderichs werd tijdens het slotapplaus stormachtig toegejuicht, ook omdat haar Gilda vertolking (o.a. ‘Tutte le feste al tempio’) werkelijk ontroerend was. Prachtig kleurde daarbij Incik Choi in het treurige ‘Piangi’.
Spannend slot
Klein maar fijn is de rol van Sparafucile’s zus Maddalena. De Colombiaanse mezzo Adriana Bastidas-Gamboa, ook uit het vaste ensemble, gaf de opdringerige hertog flink weerwerk. Van uit zijn standpunt heeft de hertog gelijk: ‘La donna e mobile’ Met Schwung galmde dit zeldzame melodietje door de theaterzaal. Dramaturgisch een knappe vondst om Rigoletto en Gilda enerzijds en de hertog en Maddalena te mengen in een spannend kwartet. Met een spectaculair klinkend onweer (de donderslagen knalden de orkestbak uit) werd de laatste stap gezet naar de vervloeking van graaf Monterone: niet de hertog maar Gilda is het slachtoffer. Incik Choi beeldde in zang en houding de ondergang van Rigoletto treffend uit.
Ensemble-kwaliteit
Net als alle Duitse operahuizen speelt Keulen zijn producties over lange tijd; deze Rigoletto in dubbele bezetting tot en met 15 november. Wat in de voorstelling opviel, was de hoge kwaliteit van de zangers die als vaste ensemble-leden verbonden zijn aan het huis. Incik Choi komt onder meer terug als Alberich in een nieuwe ‘Siegfried’-productie in mei volgend jaar, en als Macbeth daarna; Emily Hindrichs staat genoteerd zowel voor ‘Rusalka’ (eerste elve) als voor ‘My fair lady’ in Eliza Doolittle.
Verder kijken, luisteren en lezen
*Franz Straatman over de heropening en renovatie van de Keulse Opera.
**Technische problemen duren voort inKeulse Opera.
De auteur
