Home » Featured, Operarecensie

Kožená en Uchida openen De nachtegalen

Rotterdam30 september 2015 3 reacties

De nachtegalen, zo heet de serie van de Rotterdamse Doelen met topnamen uit de vocale muziek. Thomas Hampson komt nog, net als Anne Sofie von Otter, en dinsdagavond openden Magdalena Kožená en Mitsuko Uchida. Een grote mezzosopraan en een eminente begeleidster, samen op het podium van een te grote zaal.

Magdalena Kožená (foto: Mathias Bothor / DG).

Magdalena Kožená (foto: Mathias Bothor / DG).

Mezzosopraan Magdalena Kožená en pianiste Mitsuko Uchida samen op één podium: dat kun je gerust een evenement noemen. Twee namen groot genoeg om ieder een flinke concertzaal te vullen, muzikaal en ook voor wat betreft kaartverkoop. Toch werkte dat niet helemaal zo uit dinsdagavond.

Bij het enige optreden van het duo op Nederlandse bodem waren de parterre en een klein stukje tribune van De Doelen bezet. In de Grote Zaal welteverstaan, want daar betraden de twee musiciennes het podium. Het licht dimde even, maar ging vrijwel meteen weer aan. Het bleef de rest van de avond op meeleessterkte. Op zich geen slecht idee, maar het bracht wel een kalige, kille sfeer in de matig bezette zaal, en die kilte ging, hoezeer de zangeres en haar begeleidster ook hun best deden, de rest van de avond niet meer weg.

Onverstandig vinden sommigen het om alle Gedichte der Königin Maria Stuart van Schumann op het programma te zetten. Liever los in een programma gezongen dan als cyclus. Ze zijn alle vijf even triestig, in mineur, en bieden vocaal niet veel breedte en hoogte. Maar ik was vooral erg benieuwd naar de uitvoering door Kožená. Ter voorbereiding beluisterde ik de vijf liederen nog even in een uitvoering door Régine Crespin (op YouTube te vinden). Melancholie, vertwijfeling: dat mag van mij veel en lang geserveerd worden.

Kožená opende met de cyclus, die wellicht op een andere plaats in het programma wat meer tot zijn recht zou zijn gekomen. Haar stem was nog niet helemaal warm, een paar keer schakelde ze wat lastig naar een ander register en het Duits had in de specifieke akoestiek van de Grote Zaal een wonderlijk effect. De klinkers straalden ver de zaal in, maar de medeklinkers (vooral s’en en g’s) vielen sissend naast haar op het podium.

De zangeres deed haar best, de pianiste was meer dan geconcentreerd en ook ik probeerde me open te stellen voor de fraaie Schumann-liederen. Maar het lukte niet, het raakte weinig, er kwam geen verhaal in de cyclus, het stroomde niet.

Magdalena Kožená, geciteerd in het programmaboekje, zegt dat haar stem in de loop der jaren rijker en donkerder is geworden en daarmee geschikter voor de liederen van Wolf met een wat lagere ligging. Voor haar recital koos ze dan ook elf Mörike-lieder, op tekst van de predikant/dichter en op muziek van Hugo Wolf, de man die zich liet inspireren door Wagner.

De serie begon niet heel overtuigend met het snelle en levendige ‘Begegnung’. Door de snelheid was het volledig onverstaanbaar, althans op de plek waar ik zat. Veel werk voor de pianiste in dit lied. Die zat geconcentreerd achter haar vleugel, de teksten soms onder het spelen meemimend.

‘Neue Liebe’ was langzamer, veel beter verstaanbaar en kwam goed tot zijn recht. Kožená toonde muzikaal en in haar houding meer expressie, ondanks het onbarmhartige licht in De Doelen, dat haar ogen in de schaduw zette.

Via de opgewektheid van ‘Elfenlied’ en een wat eenvormig gezongen ‘Verborgenheit’ kwam het duo bij het gedragen en indrukwekkende ‘Wo find ich Trost’. En al voor de pauze nam de mezzosopraan wraak op deze wat zuinige recensie met ‘Abschied’, over de journalist die van de trap wordt gegooid. Ik zeg de tekst maar na: “Ich habe die Ehr, Ihr Rezensent zu sein.”

Helemaal thuis was Kožená in de cyclus van na de pauze, Liefdesliederen van Dvořák, geschreven in haar moedertaal. Niet alleen was verstaanbaarheid hier, voor mij, geen thema, de zangeres kreeg ook wat leven en warmte in het haar omringende marmer. Haar klank was egaler, het geluid verdwaalde minder en Uchida, voor wie dit geen overbekend repertoire zal zijn, begeleidde losjes.

Het recital eindigde luchtig, met de Brettl-Lieder van Arnold Schönberg. De piano tingeltangelde op gepaste momenten, walste soms en ondersteunde het meest expressieve deel van het recital. Spreekstem en borststem waren meer te horen, een aangename afwisseling vormend met het toch wat eenzijdige geluid dat Kožená vanaf het podium produceerde.

Een grote, maar niet onbeperkte zangeres in een te grote zaal, een pianiste die ook als begeleidster haar superieure, bescheiden klanken uit de vleugel haalde en een publiek dat enthousiast reageerde en daar met een lied van Janáček voor werd beloond. Dat is de balans van een avond die een evenement had kunnen worden, maar daarvoor niet aan alle eisen voldeed.

Zie voor meer informatie over de volgende concerten in de serie De nachtegalen de website van De Doelen.

door

De nachtegalen
Schumann, Wolf, Dvořák, Schönberg

Solisten: Magdalena Kožená en Mitsuko Uchida.
Bezocht op 29 september 2015 in De Doelen - Rotterdam.

3 reacties »

  • Maarten-Jan Dongelmans zei:

    Ik kan me de gemengde gevoelens van de recensent wel voorstellen. Toen ik Kozená in 1999 interviewde op het moment dat ze – eigenlijk vanuit het niets – bij DG onder contract kwam, borrelde ze van de ambities en grote toekomstplannen. Die heeft ze in de afgelopen jaren voor een belangrijk deel gerealiseerd. Met behoorlijk wat muzikale wapenfeiten (met name in de samenwerking met Minkowski).
    Of het trouwen met Sir Simon Rattle daar destijds al bij hoorde, kan ik niet beoordelen. Feit is dat ze als ‘de vrouw van’ bijna niet meer van de affiches weg te denken valt. En niet iedereen is daarvan gecharmeerd. Bij Kozená worden kanttekeningen geplaatst als het gaat om inlevingsvermogen en vooral verstaanbaarheid – voor een vocalist toch een eerste vereiste. Dat laatste lees ik ook weer in deze recensie over De Nachtegalenserie.

  • Leen Roetman zei:

    Ik was er ook. De Grote Zaal vond ik niet te groot. Nu zat ik op rij 3 en kreeg veel mee van de kracht en inhoud. Kozena’s verstaanbaarheid en inlevingsvermogen vond ik erg goed! Ik vond het ook een prachtig samengesteld programma. Erg van genoten.
    Complimenten ook voor de Doelen die vooraf het programma met toelichting toestuurt. De achtergrond en alle liederen zijn dan voorzien van een bondig commentaar. Heel erg behulpzaam voor het verstaan en waarderen van de liederen.

  • Leen Roetman zei:

    De Doelen doet ook aan ‘after sales’. Een dag na het concert krijg je ook een mail. Dus dan weet je ook welk lied als toegift werd gespeeld. “Het was een van de mooiste momenten van het concert, althans, voor ons was het een kippenvelmoment. De schitterende toegift. Welk stuk was dat ook alweer? Wij hebben het antwoord: Lavecka uit de Moravische volksliederen van Janácek.”
    De Doelen verstaat de kunst om met haar publiek te communiceren. Ook wordt verwezen naar Facebook “Voor wie thuis nog even wil nagenieten: fotograaf Jan Hordijk maakte enkele mooie foto’s tijdens en na het recital.” En voor wie geen Facebook heeft, een paar foto’s in het mailbericht en een oproep: “Wat vond u van het concert? We horen het heel graag via communicatie@dedoelen.nl. Ook als u een bijzonder verhaal heeft over dit optreden, of een eerder concert van Magdalena Kožená in de Doelen, dan horen wij dat heel graag om zo verder te werken aan ons jubileumboek.” (De Doelen bestaat dit seizoen 50 jaar).
    Sympathiek!
    N.B. ik ben niet in dienst van De Doelen maar draag ze een warm hart toe. Ik ben er inmiddels honderden keren geweest.

Laat uw reactie achter!

Hieronder kunt u een reactie geven op dit artikel.

Operaliefhebbers: wees aardig voor elkaar. Houd het taalgebruik netjes en blijf bij het onderwerp.