Frida y Diego vooral prachtig schouwspel
De serie Live in HD uit de Met werd op 30 mei afgesloten met een voorstelling van El Último Sueño de Frida y Diego. In vertaling luidt de titel ‘De laatste droom van Frida en Diego’. Bedoeld is het kunstenaarsechtpaar Diego Rivera en Frida Kahlo. Het was een prachtig schouwspel, soms zelfs een spektakel, waarvoor je ogen tekort kwam. Muzikaal bleef het daar enigszins bij achter vanwege het wat herhalende karakter van de compositie van Gabriela Lena Frank. De voorstelling werd uiteindelijk gedragen door countertenor Nils Wanderer en bovenal mezzo Isabel Leonard als Frida. Peter Franken zag de voorstelling zoals het hele seizoen al in Pathé Schouwburgplein Rotterdam.
De productie van Deborah Colker (regie), Jon Bausor (decor en kostuums) en Wilberth Gonzalez (kostuums) leunt zwaar op de beeldtaal van Frida Kahlo’s artistieke erfenis. Iemand die bekend is met pakweg 30 schilderijen van Kahlo herkent overal haar kenmerkende stijlelementen. Vooral het gebruik van bloedrood kwam bij haar keer op keer terug, veelal in op bloedvaten lijkende draden die pijn en algehele ellende zichtbaar moesten maken. In deze productie zien we een rode boom waarvan zowel de wortels als de takken een bloedvatstelsel suggereren.
Diego Rivera was een succesvol ‘muralist’, schilder van grote muurschilderingen in publieke ruimtes. Zo maakte hij voor het presidentieel paleis in Mexico City een enorm muurschilderij in het trappenhuis. Hierop wordt de geschiedenis van Mexico van de precolumbiaanse tijd tot halverwege de 20e eeuw uitgebeeld. Het stamt uit de tijd dat Rivera’s roem op een hoogtepunt was. In 1929 trouwde 43-jarige Rivera met de 21 jaar jongere Frida, een huwelijk dat door Frida’s vader werd vergeleken als dat van een olifant met een duif, gelet op hun beider postuur.
Rivera was een workaholic die snel werd afgeleid door vrouwen. Uiterlijk was hij nogal onaantrekkelijk: een grote zwaarlijvige man met grof gezicht. Zijn aantrekkingskracht zat hem niet in uiterlijk charme maar was daar niet minder om. Het had zijn eerdere huwelijken doen mislukken en zou ook dat met Frida permanent onder druk zetten. Vluchtige seks met loslopende vrouwelijke toeristen die de beroemde muralist kwamen opzoeken was voor hem slechts onschuldige afleiding. Daarnaast had hij serieuze affaires en in reactie daarop liet Frida zich op dit vlak niet onbetuigd. Ze was biseksueel en had affaires met mannen en vrouwen. Die met vrouwen vond Diego wel amusant, met mannen verdroeg hij niet. Die moesten in het geheim omdat Diego in staat was een mededinger te vermoorden. Hij had een kort lontje en droeg altijd een geladen pistool bij zich dus voorzichtigheid was geboden.
Permanente pijn
Frida was ernstig gehandicapt door een verkeersongeluk dat haar was overkomen toen ze 18 was. De bus waarin ze zat werd aangereden door een tram en de enorme schade die ze daarbij had opgelopen kwam nog eens bovenop de gevolgen van een polio infectie als kind. Na dat ongeluk leidde ze een leven in permanente pijn maar slaagde er niettemin in een carrière als schilder op te bouwen. Zo’n 20 jaar na Diego’s dood heeft Frida haar echtgenoot volledig overvleugeld in internationale faam. Ze is bekend geworden door haar naar surrealisme neigende schilderijen, veelal zelfportretten.
Voor Frida was Diego een ‘soulmate’ en hoewel het huwelijk in 1939 werd ontbonden hertrouwden ze alweer een jaar later, zij het dat door Frida de voorwaarde werd gesteld dat er geen seksuele relatie met Diego aan verbonden zou zijn. De gedachte aan al die andere vrouwen maakte dat voor haar ondraaglijk. In de opera komt een scène voor waarin Diego Rivera de schim van zijn overleden vrouw Frida vraagt: ‘Heb ik zoveel pijn in je leven veroorzaakt?’ Zij antwoordt: ‘Niet minder dan de tram die mijn lichaam brak.’ Het parafraseert de wijze waarop ze zich over beide ‘ongelukken’ in haar leven placht uit te laten.
Dag van de doden
De handeling van El Último Sueño de Frida y Diego speelt zich af op de Dag van de Doden, 2 november 1957. Het is drie weken voordat Diego Rivera zal overlijden en drie jaar na de dood van Frida Kahlo. Rivera bezoekt de begraafplaats waar nabestaanden zijn samengekomen om hun doden eer te bewijzen. Ze verwijderen zich en alleen achtergebleven geeft Diego uiting aan zijn angsten en eenzaamheid en roept Frida op om terug te keren uit het Dodenrijk. Dan verschijnt een vrouw die bloemen verkoopt. Als Diego weg is maakte ze zich bekend als La Catrina, ‘Bewaarder van de het Dodenrijk’.
In Mictlán, de Azteekse onderwereld, gebiedt Catrina Frida om te herrijzen en Diego te bezoeken. Frida weigert omdat ze niet gelooft dat Diego dat zelf heeft gevraagd. Catrina staat er echter op dat ze terug moet naar de wereld der levenden om haar stervende echtgenoot te begeleiden op zijn laatste reis. Voor Frida is de onderwereld een bevrijding van de vreselijke pijn die haar leven beheerste en van de emotionele belasting die haar relatie met Diego zozeer had gekenmerkt. Liever blijft ze in het donker en de stilte: geen pijn, geen ruzie, geen droefenis.
Leonardo, een overleden acteur, moedigt Frida aan om toch te gaan: niet voor Diego maar voor zichzelf. Het is een kans om voor de laatste keer een zelfportret te schilderen, nu zonder pijn en wanhoop. Hij kleedt haar in de kleren die al die jaren haar handelsmerk waren en versiert Frida’s haar met linten en bloemen. Nu ziet ze er weer uit als ‘Tehuana Frida’ : de vrouw in het veelkleurige klassiek Mexicaanse gewaad dat reikt tot aan de voeten. Catrina verschijnt en roept de namen af van degenen die zijn opgeroepen om te verschijnen. Frida blijft volharden in haar weigering, maar als ook Leonardo toestemming krijgt voor zijn uitstapje geeft ze toe. Leonardo is gekleed als Greta Garbo in Queen Christina: een vrouw verkleed als man. Hij wil een fan van Garbo bezoeken die haar steeds aanroept in de veronderstelling dat ze dood is. Na haar laatste film in 1941 is ze immers uit het openbare leven verdwenen? Dat Frida op haar besluit terugkomt heeft weinig met Diego te maken. Het is de ‘geur’ van de kleuren die haar verlokt: rood, geel, blauw. Het verklaart ook het geringe enthousiasme als ze haar echtgenoot ontmoet die op een steiger aan het werk is.
Catrina legt haar de regels uit: binnen 24 uur moet je weer terug zijn en je mag de levenden niet aanraken. Een liefkozing kan betekenen dat de herinnering aan je pijn terugkeert, voor Frida een zware straf. Frida and Diego gaan aan de wandel in Alameda Park samen met andere levende en dode zielen. Frida is in de wolken dat ze geheel pijnvrij is en deel uit kan maken van het bruisende leven om haar heen. Diego smeekt haar om een omhelzing maar die kan en wil ze hem niet geven. Hij voert Frida naar haar geboortehuis Casa Azul, het Blauwe Huis waar ze ook is overleden. Daar probeert ze te schilderen maar doordat ze geen reflectie van zichzelf kan waarnemen is Frida niet in staat een zelfportret te maken, haar favoriete onderwerp. Diego troost haar en vraagt haar om vergeving voor wat er tussen hen is gepasseerd in het verleden. Plotseling omhelst ze hem en onmiddellijk wordt ze geteisterd oor de hevige pijn die haar leven zo lang had bepaald.
Als de dag aanbreekt verzamelt Catrina de zielen van de doden om terug te keren naar de onderwereld. Ze is boos als Frida op het appel ontbreekt. Maar Diego en Frida realiseren zich dat ze zo niet verder kunnen en Diego appelleert aan de goden van de onderwereld om hem toe te staan Frida te volgen. Zodra ze de onderwereld naderen roept Catrina de god Mictlantecutli aan. Die verschijnt en neemt Diego met zich mee. Als de zielen van de overledenen het paar welkom heten fluisteren Diego en Frida naar elkaar, voor eeuwig verenigd in de onderwereld.
Afstandelijk
Het libretto van Nilo Cruz bleef enigszins achter bij mijn verwachtingen doordat het zich beperkte tot de gebeurtenissen op de Dag van de Doden. Wat overblijft is dan een jaarlijks ritueel in de Dodenwereld en een tamelijk afstandelijke ontmoeting tussen Frida en Diego. Met veel figuranten, dansers en vooral schitterende zang van het koor werden de onvermijdelijke lacunes in de handeling goed opgevuld, maar dat komt vooral op het conto van de regie.
De Dodenwereld oogde als een heksensabbat met veel ‘skeletten’ rondom die rode boom. La Catrina was een angstaanjagende heks waarin alleen door haar stem de sopraan Gabriella Reyes te herkennen viel. Haar partij bestaat vooral uit ‘beschaafd krijsen’ en overdreven schaterlachen.
Countertenor Nils Wanderer wist de show te stelen in zijn twee grote scènes. In de tweede akte duikt hij plotseling op en wordt door Frida omhelsd. Diego kijk verbaasd toe: ‘waarom hij wel en ik niet?’ Maar ja, Diego is nog niet dood en regels zijn regels. Bariton Carlos Álvarez was omgetoverd in een look alike van Diego: een dikke man in de kleren van een arbeider. Hij kweet zich goed van zijn taak maar kon uiteindelijk geen grote indruk maken al kan dat ook op het conto van Nilo Cruz worden geschreven die van dit ‘larger than life’ personage een bedeesd schoothondje had gemaakt.
De scène in het Blauwe Huis liet Frida’s bed zien: een hemelbed met bovenop eens skelet, precies zoals het nu nog te zien is in het museum dat in datzelfde pand is gevestigd. Uiteraard is het skelet hier een danser. Voor Isabel Leonard was dit het hoogtepunt in haar vertolking. De gedachte nog eenmaal te kunnen schilderen gaf de doorslag om het dodenrijk voor even te verlaten. En nu blijkt dat onmogelijk. Dat Diego haar volgt is niet meer dan een toegift om hun problematische relatie een wat bevredigender einde te geven dan in werkelijk het geval is geweest.
Voor Leonard was dit al de tiende keer dat ze live in HD te beleven was, en dat in 20 seizoenen. Ik hoor haar het liefste in modern repertoire, daar blinkt ze in uit. Denk aan Miranda, Marnie, Blanche en nu Frida. Voor de rol van Frida had de Met geen betere keuze kunnen maken: viva Isabel.
Het werk is de eerste opera van Gabriela Lena Frank en had première in San Diego in 2022. Sindsdien is die productie al in meerde steden opgevoerd. De muziek is kleurrijk en bij vlagen romantisch en steeds vrij toegankelijk zoals dat ook bij Britten en Adams het geval kan zijn. De instrumentatie is verantwoordelijk voor een exotische sfeer die voor ‘gringo’s het idee van Mexico moeten oproepen. Uiteraard klinkt ergens een paar maten Mariachi muziek.
Yannick Nézet-Séguin leidde het orkest van de Met met zijn gebruikelijke enthousiasme en gaf veel ruimte aan individuele musici om specifieke details uit de partituur uit te lichten.
Verder kijken, luisteren en lezen
Video trailer van El Último Sueño de Frida y Diego
Scene ‘El mundo’ met Isabel Leonard als Frida
Scene ‘Pintar la ausencia’ met Isabel Leonard en Carlos Álvarez
Repetitie video El Ultimo Sueño de Friday y Diego.
De auteur
