Cherry Town: uitstekend gespeelde ‘schoolvoorstelling’
De tweede productie die De Nationale Opera dit seizoen op de planken brengt is opmerkelijk: een operette van Dmitri Sjostakovitsj, niet direct een componist die je in één adem zult noemen met dit genre. De oorspronkelijke titel is Moskva, Tsjerjomoesjki, vernoemd naar een nieuwbouwwijk in de Russische hoofdstad. De naam betekent ‘vogelkers’ en vandaar de Engelse titel Cherry Town.
De operette werd geschreven kort na het intreden van de ‘dooi’ tijdens de beginjaren van het bewind van Chroesjtsjov, toen milde kritiek op het regime mogelijk leek. De nieuwe leider nam het oplossen van de heersende woningnood krachtig ter hand en overal, van Chisinau in Moldavië tot Vladivostok in Siberië, verschenen eenvormige woonblokken, nog steeds chroesjtsjovka’s genoemd. Net zoals over nieuwbouw in Nederland uit die periode vandaag de dag gemakkelijk wat smalend wordt gesproken, kan niet worden ontkend dat het voor zeer velen een groot geluk was als men voor zo’n flatje in aanmerking kwam. Een eigen voordeur waarachter je in relatief comfort ongestoord kon leven, zeker als jonggetrouwd stel dat voordien aangewezen was op inwoning.
Satire
Sjostakovitsj’ operette is een milde sociale satire rond dit woningnoodprobleem en de dromen en verwachtingen van de mensen voor wie de nieuwe appartementen bedoeld waren. Masha en Sasha zijn het archetypische pasgetrouwde stel, vader Babble en zijn (in deze productie) non -binaire kind Lidion, de gedupeerden die uit hun verkrotte woning worden gezet als deze wordt gesloopt, Fayke Noos de projectontwikkelaar (oorspronkelijk natuurlijk een partijbons), Boris zijn chauffeur, Vava zijn maîtresse en tenslotte Blatherbox als degene die de plannen van Noos moet uitvoeren.
Er is een lijst met namen van degenen aan wie een appartement in het nieuwe complex is toegezegd. Ze hebben er zelfs borg voor moeten betalen. Maar Noos laat dit document achteloos op de grond vallen; hij heeft zijn eigen plannen en die behelzen in eerste instantie Vava van een groot appartement te voorzien. In de operette wordt dit handig opgelost door het nummer 48 op de voordeur te vervangen door 50. Het project kent geen appartement 48: wegwezen dus.
De productie
Het decor van Thomas Rupert is groot opgezet en geeft een getrouw beeld van de sloop van het genoemde krot, en toont daarna in verschillende vormen het prachtige nieuwe gebouw waar de gegadigden voor staan te dringen om hun beloofde sleutels te ontvangen. Ook het binnenwerk wordt getoond en dat blijkt voorzien te zijn van talloze kruipdoor-sluipdoormogelijkheden. Na verloop van korte tijd kijk je er niet meer van op als iemand uit de oven komt kruipen.
Regisseur Jakop Ahlbom* heeft de connectie met Moskou laten varen. In plaats daarvan speelt het zich af in Metro, de hoofdstad van een voormalig keizerrijk waar de bevolking eraan gewend is te moeten wachten en in de rij te staan. Corruptie is de maat der dingen, ook dat komt voor niemand als een verrassing. Het is gewoon zaak vol te houden tot je hopelijk toch krijgt waar je recht op meende te hebben.
Voor Sjostakovitsj was dit een opdrachtwerk: muziek schrijven voor een toneelproductie die al in de steigers stond met acteurs als zangers. Vandaar dat de muziek relatief eenvoudig is gehouden; vergelijk het maar met de Dreigroschenoper. De melodieën zijn voorspelbaar en sterk herhalend, alles ligt gemakkelijk in het gehoor alsof het van meet af aan bedoeld is om mee te zingen. De teksten zijn flauw en voorzien van melige humor. De veelal schetterende orkestbegeleiding hangt van citaten aan elkaar waarbij de componist ook regelmatig uit eigen werk put. Tegen het einde zakt het in alsof het de componist zelf ook begon te vervelen. Hij liet zich publiekelijk negatief over het resultaat uit en wilde er eigenlijk niets van weten. Dat hij de verfilmde versie later toch wel leuk vond, doet daar weinig aan af. Ik kan de man eigenlijk alleen maar gelijk geven.
Mime en dans
Er moet dus heel wat gebeuren om er iets van te maken, dat Cherry Town. Het toevoegen van een visuele component is al sinds jaar en dag het tovermiddel, vooral sinds videobeelden tot technische wasdom zijn gekomen. Ahlbom heeft echter gekozen voor een andere invulling: mime en dans. Feitelijk is het een coproductie geworden met het ISH Dance Collective, waarbij ik in de Sovjetcontext even moest glimlachen om dat ‘Collective’. De acht dansers in kwestie zijn niet alleen zeer expressief (mime), maar onvoorstelbaar lenig en beschikken over een onuitputtelijke energie, zo lijkt het. Overal waar de operette niet op eigen benen kan staan, wordt het toneel gevuld met de figurerende elastieken performers die hiphop ten beste geven. De choreografie van Marco Gerris is fascinerend om te zien, maar net als bij een eindeloze reeks fouettés en tournant in een klassiek ballet raakte ik er al vrij snel op uitgekeken. Dat dit persoonlijk is laat zich raden: de zaal gaf na afloop een gejuich ten beste dat niet onderdeed voor dat ‘verplichte’ einde van een concert in de NTR Zaterdag Matinee. Vandaar de aanhef van deze recensie: een ‘schoolvoorstelling’. Daarmee wordt niet gedoeld op het niveau van de uitvoering (dat is hoog), maar op de geschiktheid om een jong publiek met opera bekend te maken. Bij DNO is dat ook nadrukkelijk zo bedoeld, afgaande op de twee besloten schoolmatinees aan het einde van de voorstellingsreeks.
Bariton Alexander de Jong en mezzosopraan Nina van Essen vormden een luxe bezetting als het aandoenlijke paar Sasha en Masha. Acteur León Ali Cifteci onderbrak zijn zwijgende rol even voor een als oude man vertolkte nostalgische gezongen mijmering over de ‘Warme Straat’ van vroeger, en een onherkenbare Thomas Oliemans bleek opmerkelijk goed te kunnen bewegen als er op uiteenlopende terreinen iets te halen viel. Dat de kwaliteit van zijn zang buiten kijf staat, spreekt vanzelf. Sopraan Madison Horman (lid van De Nederlandse Opera Studio) zette een aardige golddigger neer als Vava en bariton Martin Mkhize was vocaal en acterend zeer overtuigend als de van zijn macht genietende Blatherbox.
Het meeste succes was weggelegd voor het koppel Lidion en Boris. De chauffeur maakt van meet af aan veel werk van Lidion en ziet zijn kans schoon hen te helpen als Lidion met vader Babble op straat komen te staan. Boris heeft heel attent de namenlijst opgeraapt die Noos heeft weggegooid en helpt het tweetal eigenhandig aan een appartement. Maar laat dat nu net nummer 48 zijn: weer terug naar af. Toch heeft het geholpen en aan het einde gaat Lidion voor hem door de knieën. Dat ook Noos nog wordt ontmaskerd en eindigt als dakloze die in de vuilnisbak naar iets bruikbaars loopt te zoeken, zorgt voor een einde waarin iedereen krijgt wat hem toekomt. Goed gezongen door sopraan Ella Taylor en bariton Michael Wilmering, waarbij laatstgenoemde weer eens liet zien wat een wendbare acteur hij is.
Voordat het zover is, wordt het publiek getrakteerd op het meest spectaculaire deel van de voorstelling: een achtervolging door het flatgebouw. Daarin wordt Boris achtervolgd door de handlangers van Noos om te voorkomen dat hij diens bedrog aan de kaak gaat stellen. Naarmate de jacht vordert, komen er steeds meer dubbelgangers van Boris bij — uiteraard dansers — waarbij er eentje zo onopvallend wordt verborgen door een lampen kap dat het als een grote verrassing komt als hij in stukken uiteenvalt. De regie heeft zich laten inspireren door vergelijkbare scènes in de films van Buster Keaton, al zal dat tegenwoordig alleen mensen van mijn generatie nog iets zeggen. Het ging er enthousiast en vol vaart aan toe, waarbij personen uit alle hoeken en gaten kwamen kruipen en iemand zelfs via de afvalstortkoker omhoog werd gezogen om zo te ontsnappen.
De overige aspirant-bewoners van het complex werden vertolkt door het Koor van De Nationale Opera onder leiding van Edward Ananian-Cooper en speelden figurerend een belangrijke rol, waardig aan de titel Beste Operakoor van 2025**. Enkele minder grote rollen werden vertolkt door Dominic Kreamer (Kurochkin), Rut Codin Placio ( Kurochkina), François Soons (Mylkin), Hans Pieter Herman ( A husband/Politieman), Simone van Lieshout (A Wife) en Jannelieke Schmidt (A Neighbour).
Het Nederlands Philharmonisch Orkest stond onder leiding van Bassem Akiki, die zich na afloop op het toneel vertoonde in een ‘oosters’ aandoend kostuum. Hij liet het orkest lekker voluit spelen met veel hype and hoopla en geschetter, waar Sjostakovitsj zo vaak gebruik van maakt.
Alles bijeen: een uitstekende voorstelling van een geslaagde productie van een zwak werk. Als kennismaking met het genre zeer geschikt voor hele families en ook voor scholieren in groepsverband. In dat opzicht kunnen we Cherry Town opvatten als een voorstelling van Steef, maar dan zonder karton.
Verder kijken, luisteren en lezen
*Interview met regisseur Jakop Ahlbom
**Koor van De Nationale Opera uitgeroepen tot Koor van het Jaar.
Peter Franken zag in 2016 een niet zo geslaagde productie van Moskau, Tscherjomuschki .
De eerste opera van Sjostakovitj, De Neus, besproken door Lennaert van Anken.
De auteur
