Vanaf 8 oktober brengt De Nationale Opera een geheel eigen versie van Cherry Town (Moskou, Tsjerjomoesjki) van Dmitri Sjostakovitsj. Regisseur Jakop Ahlbom, bekend om zijn beeldende producties vol humor, acrobatische dans en goocheltrucs, maakt er een familievoorstelling van, samen met choreograaf Marco Gerris van ISH Dance Collective.

Ahlbom is vroeg in het repetitieproces opvallend ontspannen. Toch is de eerste doorloop altijd een spannend moment. “Van tevoren kijk ik daar altijd tegenop. Lukt het wel? Klopt het wel?” Bij opera komt daar nog een uitdaging bij: de tijd ligt tot op de maat vast. “Soms heb ik vijf minuten voor iets dat ik in één minuut kan vertellen. Dan heb ik nog vier minuten te vullen. Of ik wil iets in vijf minuten vertellen en heb maar één minuut.”

De oorspronkelijke operette van tweeënhalf uur werd teruggebracht tot anderhalf uur, zonder de dialogen. Die moesten eerst grotendeels verdwijnen, waarna Ahlbom de muziek opnieuw samenstelde.

Een modern sprookje

Van Moskou in de jaren vijftig, waar de operette van Sjostakovitsj zich oorspronkelijk afspeelde, wil Ahlbom niets weten. Zijn Cherry Town speelt zich af in een niet nader genoemde stad en is eerder een modern sprookje dan een historische voorstelling. Centraal staat de corruptie rond de woningcrisis. Daarnaast spelen macht en machtsmisbruik, onvervulde beloften en de mensen die daarvan het slachtoffer worden een grote rol.

“Als ik voorstellingen maak, gaat het voor mij altijd om universele thema’s die relevant zijn en verbonden zijn met hoe wij met elkaar omgaan. Wat ik hier spannend vind, is de macht, maar ook de onmacht van mensen onderling en de vraag hoe ze met rechtvaardigheid omgaan.”

Ook in de drie koppels draait het om macht en afhankelijkheid. Het ene paar blijft bij elkaar vanwege wederzijds voordeel, het tweede probeert elkaar te vinden terwijl de omstandigheden tegenwerken en het derde wil samen zijn, maar wordt voortdurend door de omgeving uit elkaar gedreven.

De ernst achter de lach

Ahlbom heeft een grote liefde voor oude komieken als Buster Keaton. Slapstick is voor hem veel meer dan een bananenschil of een losse grap. “Buster Keaton komt in de problemen en probeert die op te lossen, met volle overtuiging en ernst. Dat lukt niet en daardoor wordt het komisch. Het is de situatie die het geestig maakt, niet het grappig doen zelf. En Keatons melancholische uitstraling voegt er een extra ontroerende laag aan toe.”

Die combinatie van ernst en humor vormt ook de kern van zijn kijk op komedie. “Mijn smaak in humor is dat de humor niet datgene is wat de voorstelling draagt. Er moet iets belangrijkers zijn dan de grap an sich. Want als de voorstelling in dienst staat van de grap, valt het in elkaar als de grap niet lukt.”

Bij zijn voorstelling Lebensraum, die op Buster Keaton geïnspireerd was, ontdekte hij dat zelf. “Ik probeerde grapjes te maken en dat werkte niet. Toen besloten we het helemaal serieus te spelen, als drama. Toen werkte het.”

Waarin ligt voor jou de lol van het maken van een voorstelling?

“Als het na de eerste doorloop geestig is, er goede vaart in zit en er de juiste energie is, dan geniet ik daarvan. In dit proces zijn de dansers superleuk en de zangers fantastisch. Het hele team daaromheen bij De Nationale Opera is zo leuk: iedereen is aardig en ondersteunend en heeft er zin in. Dan wordt het een puur plezier om te repeteren, en dat heb ik hier gehad.”

Marco Gerris is verantwoordelijk voor de choreografie en acht van zijn dansers doen mee. Dit is de derde keer dat Marco en Jakop samenwerken. “Vanaf het eerste moment was er een klik tussen ons, we vullen elkaar goed aan. Ik werk met veel plezier samen met Marco.”

Werken met operazangers

Met de zangers en dansers werkt hij niet wezenlijk anders dan in zijn andere producties. Wel moet hij rekening houden met de specifieke omstandigheden van operazangers: ze moeten kunnen zingen, de dirigent kunnen zien en ze kunnen niet wegkijken als ze zingen. Daar werkt Jakop wel omheen. “Ik dwing ze niet in een situatie. Het zingen komt eerst. Ik moet zorgen dat de situatie klopt, zodat ze vrijuit kunnen zingen en hun kracht daarin kunnen leggen. Tegelijk probeer ik hun grenzen te verleggen. Ik werk altijd vanuit de mensen zelf. Ik heb geen standaardideaal dat ze moeten halen.”

Bouwen in lagen

Waar Ahlbom normaal acht tot twaalf weken aan een voorstelling werkt, moest Cherry Town in zes weken worden gemaakt. Toch ligt niet alles vooraf vast. “Ik neem de tijd voor de voorbereiding. Ik heb meer een soort scenario waarin de situatie van de scène en de structuur vastliggen. Maar ik moet het ter plekke, met de mensen en het decor, uitwerken.”

Dat geldt zeker voor de slotscène. In de oorspronkelijke versie zorgt een magische tuin ervoor dat alles uiteindelijk goedkomt. Ahlbom koos voor iets heel anders: een wilde achtervolging door een huis, waarbij iedereen door elkaar rent, in en uit de keukenkastjes duikt en zelfs uit de oven tevoorschijn komt.

Zo’n scène kun je niet simpelweg vooraf uitschrijven. Eerst moet de truc in het decor werken, daarna komen de dansers erbij en vervolgens de zangers. Ahlbom bouwt zijn scènes laag voor laag. Hij vergelijkt het met een hamburger: “Eerst een broodje, dan een slablaadje, dan het vlees, dan een tomaat. Ik doe alles afzonderlijk. Je moet kiezen en bouwen.”

Na de eerste doorloop was hij tevreden genoeg om de zangers de volgende dag vrij te geven. Binnen drie weken stond de voorstelling volgens hem goed op de rails. Daarna moesten de laatste lagen nog worden toegevoegd aan een productie waarin humor, melancholie, muziek en beweging uiteindelijk één geheel moeten vormen. Het resultaat is vanaf 8 oktober te zien, wanneer Cherry Town in première gaat bij De Nationale Opera & Ballet.

Verder kijken, luisteren en lezen

Kijkje achter de schermen bij de repetities van Cherry Town

Ook Les Noces werd dit jaar met hop dance uitgevoerd.