Home » Buitenland, Operarecensie

Herheim zet Marschallin in fantasiewereld

Stuttgart11 mei 2015 1 reactie

De Oper Stuttgart herneemt dit seizoen zijn succesvolle Rosenkavalier uit 2009. Het is een productie waar het stempel van maker Stefan Herheim zwaar op drukt. De kneep: heel Strauss’ opera speelt zich af in de fantasiewereld van de Marschallin.

Simone Schneider als de Marschallin (foto: T.A. Schaefer).

Simone Schneider als de Marschallin (foto: T.A. Schaefer).

Stefan Herheim werd vanwege deze productie in 2010 door Opernwelt uitgeroepen tot regisseur van het jaar. Ook decorontwerper Rebecca Ringst viel toen in de prijzen.

Zoals bekend beschikt Herheim over een ongebreidelde verbeeldingskracht. Op dit punt kan hij zich meten met Terry Gilliam, die momenteel sterk in de belangstelling staat om zijn Benvenuto Cellini in Amsterdam. In deze Rosenkavalier geeft Herheim zijn visitekaartje af, ondersteund door een overweldigend decor met veel spiegels en vervreemdende effecten.

Bij aanvang zien we de Marschallin (mooi roldebuut van ensemblelid Simone Schneider) in een soort koepelgewelf aan haar kaptafel zitten. Plotseling haalt ze uit en slaat met haar vuist door de spiegel heen. Wat volgt, is een parafrase van Carrolls Through the looking glass. Net als Alice komt zij in haar eigen fantasiewereld terecht.

Tijdens de ouverture wordt ze ‘bezocht’ door de godheid Pan en een stel satyrs, wat haar wel bevalt getuige de brede glimlach op haar gezicht. De binnenkomende Octavian verjaagt de geesten met zijn degen en het werk neemt een aanvang, zo lijkt het.

In werkelijkheid blijven we aan gene zijde van de spiegel. Alles voltrekt zich op een wijze die ontspint aan de fantasie van de Marschallin. Door haar ogen ziet de wereld er anders uit dan normaal, maar wel herkenbaar.

Het sterkst komt dit tot uitdrukking in de uitmonstering van de verschillende personages. Zo loopt de notaris er tijdens de levée bij als een poedel. Sowieso oogt dit deel van de handeling als een bezoek aan de dierentuin.

Scène uit Der Rosenkavalier (foto: A.T. Schaefer).

Scène uit Der Rosenkavalier (foto: A.T. Schaefer).

Het gehanteerde principe van een fantasiewereld maakt het mogelijk om de Marschallin te tonen als manipulator op de achtergrond. Alles speelt zich af in haar theater. Ze stuurt Octavian opzettelijk naar Sophie om Ochs dwars te zitten en zodoende haar eigen lot te wreken. Later verschijnt ze, zomaar ineens, als ‘dea ex machina’ om alles recht te zetten. Ze wachtte gewoon in haar eigen coulissen tot het juiste moment gekomen was.

Sophie draagt een blauwe jurk in dezelfde kleur als de ochtenjapon van de Marschallin. Dit benadrukt haar projectie: in de uitgeleefde fantasie gaat ze haar eigen levensloop corrigeren.

De kruiperige Faninal (prima vertolkt door Michael Ebbecke), die zijn jonge dochter wil verkopen aan een plattelandsbaron om zodoende op de adellijke ladder te stijgen, krijgt voor straf ook een poedelkostuum. Wat is het mooi om de heerser te zijn in je eigen poppenhuis.

Probleem is dat de Marschallin, net zo min als Alice bij Lewis Carroll, autonoom is. Uiteindelijk is het Herheim die alles bepaalt en dat geeft wat onnodige verstoringen, gewoon doordat de man geen maat kan houden. Alles wat hij bedenkt, wil hij kennelijk uitbeelden.

Pan en zijn satyrs komen bijvoorbeeld nog regelmatig terug, met Pan in verschillende rollen: Ochs’ bastaardzoon Leopold, de arts in de tweede akte, de kleine Mohammed. Pan knutselt uit de scherven van de spiegel op miraculeuze wijze de zilveren roos in elkaar en eet aan het einde de scherven van de kapot geslagen roos op.

Scène uit Der Rosenkavalier (foto: A.T. Schaefer).

Scène uit Der Rosenkavalier (foto: A.T. Schaefer).

Als Ochs ligt bij te komen van zijn kleine steekwond, wordt hij bezocht door een groep personen in Franse revolutiekledij. Het zijn weliswaar slechts figuranten, maar ze hebben geen toegevoegde waarde. Ochs is geen tiran die een politieke zondvloed boven het hoofd hangt, maar slechts een lid van de verarmde hoge adel die zich gedraagt als een player. Anno 1750 zal hij niet erg uit de toon zijn gevallen en in elk geval is hij tamelijk onschuldig. Maar ja, Herheim en historie, daar kom je niet gauw tussen.

Ondanks hier en daar de overdrijving is deze Rosenkavalier een sterke productie die er prachtig uitziet. Zowel voor het decor als voor de kleding zijn kosten noch moeite gespaard.

Alleen al om die reden is een Herheim-productie beter geschikt voor een repertoiregezelschap dan voor een ‘stagione’ instituut. Je moet er lang mee kunnen doen, anders is het gewoon niet te betalen. Denk in dit verband aan de Jevgeni Onjegin in Amsterdam, ook zo’n kostbare aangelegenheid.

Friedemann Röhlig wist een trefzekere Ochs neer te zetten, Ana Durlovski was een uitstekende Sophie. Octavian kwam voor rekening van Sophie Marilley, mede door haar wat jongensachtige uiterlijk geknipt voor deze rol. Het goed spelende orkest van de Oper Stuttgart stond onder de bekwame leiding van Marc Soustrot.

Ik had een mooie avond daar in Stuttgart en kijk met spanning uit naar mijn volgende Rosenkavalier: de openingsvoorstelling van het nieuwe seizoen in Amsterdam.

Zie voor meer informatie over de producties in Stuttgart de website van de Oper Stuttgart.

door

Der Rosenkavalier
Richard Strauss

Uitgevoerd door: Staatsorchester Stuttgart onder leiding van Marc Soustrot.
Solisten: Simone Schneider, Friedemann Röhlig, Sophie Marilley, Ana Durlovsky, Michael Ebbecke, e.a.
Regie: Stefan Herheim.
Bezocht op 26 april 2015

1 reactie »

  • stefan caprasse zei:

    Blij te lezen dat Herheim zijn bewonderaars heeft-hoe ver hij ook gaat!

Laat uw reactie achter!

Hieronder kunt u een reactie geven op dit artikel.

Operaliefhebbers: wees aardig voor elkaar. Houd het taalgebruik netjes en blijf bij het onderwerp.