Precies op de 800e sterfdag van de Heilige Franciscus (c.1181 – 3 oktober 1226) was ik bij een aan hem gewijd concert onder de naam Dialogos, door Holland Baroque en ensemble Constantinople.

Holland Baroque is het welbekende Nederlandse ensemble dat naast het spelen van ‘puur’ Europese barok (maar dan tot en met parels gevonden in kloosters in Noord-Brabant) geregeld uitstapjes maakt, naar andere genres, zoals met cabaretier Herman Finkers en jazz-trompetist Eric Vloeimans, met de experimentele cellist Giovanni Sollima en experimentele gambist Paolo Pandolfo, met de Slovaakse violist Milos Valent en in unieke workshops met musici in Suriname en Indonesië, waaruit men soms ook musici hierheen haalt. En nu met Constantinople, het ensemble opgericht door de in Iran geboren in Canada woonachtige bespeler van setar (een Iraanse langhalsluit) en zanger Kia Tabassian.

De ‘dialoog’ in de titel ging over de ontmoeting tussen Franciscus en sultan Malik al-Kamil in 1219, tijdens de Vijfde Kruistocht, toen Franciscus bij de belegering van Damietta in Egypte, dwars door de vijandelijke linies naar het kamp van de sultan overstak en in gesprek ging met de Sultan. “In een tijd waarin geloofsoorlogen de norm waren, lieten Franciscus en Al-Kamil zien dat er een andere weg mogelijk was: die van ontmoeting en dialoog.

Holland Baroque, met Tineke Steenbrink op kistorgel en harp, Judith Steenbrink op viool, en verder natuurlijk strijkers, én als zanger en bespeler van de buisklokken Adrián Rodríguez van der Spoel, artistiek leider van Musica Temprana, dat zich richt op oude (maar soms nog steeds gezongen) populaire muziek uit de Spaanstalige wereld.

Oost-Zuid en vice versa

Terwijl Holland Baroque als het ware vanuit de Europese klassieke traditie naar het Oosten en het Zuiden uitkijkt, werkt Constantinople onder leiding van zanger en setar speler Kia Tabassian als het ware andersom; vanuit Zuidwest-Azië kijkt het ensemble naar het Middellandse Zeegebied naar de Middeleeuwen en Renaissance in Europa. Men werkte met Marco Beasley, (Pierre Audi’s favoriete Orfeo), Françoise Atlan, de Marokaans-Franse zangeres van de Sefardische traditie, de Mandigo-griot Ablaye Cissoko, de Klezmatics, de Syrische klarinettist Kinan Azmeh en de Iraanse kamancheh-grootmeester Kayhan Kalhor, ook bekend van het Rembrandt Frerichs. De bezetting van Constantinople bestond nu naast Kia Tabassian uit Didem Başar op Turkse qanun en Patrick Graham op slagwerk.

Beide ensembles zijn meesters in het variëren met klankkleuren, wat ze ook bij gangbaar repertoire onderscheidt. In dit geval ging het om deels nieuw geschreven vocaal repertoire, maar gebaseerd op muziek uit de tijd van Franciscus zelf of van vlak erna. Er was ‘Walking in the Desert’ gecomponeerd door Tineke Steenbrink gebaseerd op teksten van Franciscus van Assisi zelf en van de befaamde Perzische dichter Sa’adi , teksten uit de Laudario di Cortona, een bundel spirituele gezangen uit de tweede helft van de dertiende eeuw, maar ook van de heldin van de twintigste-eeuwse Iraanse poëzie Forough Farrokhzad en als laatste onderdeel ‘Sia laudato San Francesco’, een hymne aan Franciscus, ook uit die Laudario di Cortona, gekoppeld aan een liefdesgedicht van Sa’adi.

Klankkleuren

De combinatie van stijlen en van instrumenten leverde bijzondere klankkleuren op, door de afwisseling van de twee solostemmen, incidenteel aangevuld door de violisten die in fraaie harmonieën meezongen, maar ook in de mooiste klankkleuren in het samenspel tussen de qanun, de harp en de setar, met af en toe de soloviool van Judith Steenbrink erbovenuit, of het hele strijkersensemble. En daarbij toverde de percussionist geregeld mysterieuze klanken uit zijn instrumentarium, bijvoorbeeld op twee lijsttrommels; de ene had het formaat van de Noord-Afrikaanse bendir, de andere, een nog grotere, die op een Iraanse daf lijkt en die hij ook zo bespeelde, maar dan zonder de meeklinkende metalen ringetjes eromheen.

FOMU

Ik zag Musica Temprana in het afgelopen Festival Oude Muziek met villancicos de remedo: volksballades over religieuze onderwerpen, via Robin Hood-achtige volkshelden tot en met feesten met drank en populaire prostituées die als heldinnen werden vereerd, repertoire dat tussen kunst- en volksmuziek inbungelt, en dat tot leven brengt aan de hand van nu levende tradities.

Gek genoeg dacht ik de openingsklanken van het concert van Holland Baroque en Constantinople: “hier had Adrián Rodríguez van der Spoel bij moeten zijn”. Maar hij wás erbij, om in een volgend stuk van achter de buisklokken naar voren te komen en naast Kia Tabassian virtuoos flair de solozangpartijen voor zijn rekening te nemen.

Een in deze tijden opmonterend concert, dat helaas in de concurrentieslag van aanbod weinig aandacht heeft gekregen, maar dat mede door de CD van blijvend belang zal blijken te zijn, en waarvoor mensen naast mij helemaal uit Groningen waren overgekomen.

Verder kijken, luisteren en lezen

Het gehele programma Dialogos, van een uitvoering eerder dit jaar in Montreal.

In 2022 werden de 900 jaar geleden vergeven stadsrechten aan Utrecht grootst gevierd. Olga de Kort beschreef een feestelijke concert met Holland Baroque.