Het Teatro De La Maestranza in Sevilla staat niet boven aan de lijst van de beste operahuizen in Europa. Toch produceert dit theater een respectabel operaseizoen met 4 of soms 5 volwaardige operaproducties. Omdat het geen productiehuis is, komen de opera’s in het 1800 plaatsen biedend theater tot stand in co-producties met andere theaters. Op 20 juni ging een indrukwekkende nieuwe Aida van Giuseppe Verdi in première, in samenwerking met maar liefst vier theaters: BAO Bilbao, het Auditorio de Tenerife, het Teatro Municipal de Santiago de Chile en het Teatro Nacional São Carlos de Lisboa.  Het resultaat was een zowel muzikaal als theatraal uitstekende Aida met een prachtig toneelbeeld, sterke personen regie en een hoofdrolvertolkster van wereldformaat.

3001 n.C

Regisseur Paco Azorín en diens team creëerde een strakke Aida, waarbij het Egypte uit tijd van de farao’s en de futuristische wereld van het jaar 3001 hand in hand gaan. Natuurlijk is er video (ontworpen door Pedro Chamizo), maar de beelden van woestijnen, gezichten van farao’s en goden, of van abstracte aan het universum of het zenuwgestel  doen denkende beelden, worden minimaal en zeer efficiënt en effectief gebruikt.

Nog voor de ouverture zien we het eerste en belangrijkste statement van Azorín. De wereld in 3001 is bijna volledig ten onder gegaan. De voorspellingen uit het  Egyptische ‘Boek van de doden‘ zijn uitgekomen.  Het Egypte van de koning/Farao en dochter Amneris wordt geregeerd door de Hoge Priester Ramfis en zijn clan. Gekleed in donkerbruine pakken met aan de Spaanse inquisitie en dus ook aan de KKK doen denkende pakken met puntmutsen, dirigeren de priesters gevangen in kooien. In het summier belichte décor springt een koorddanser (David Marco) op het toneel, of, zoals duidelijk wordt gedurende de voorstelling, valt een engel-achtig wezen, Odiseo genaamd, uit de hemel. Wat lijkt op een wat vergezochte toevoeging, wordt gedurende de avond een spannende verrijking van acrobatiek en dans. Via zijn koorddansen gaan we van 3001 nC naar 1500BC en wordt het koord ook de symbolische weg die Aida zal moeten afleggen om in de het hiernamaals haar geluk te vinden. Zijn fysieke aanwezigheid geeft deze Odyseus de rol van het (nood)lot, maar ook van beschermengel.

Muren met hiërogliefen, tl-buizen in verschillende geometrische vormen zijn de basis van het décor, dat voor elke scene andere zij,-en achterwanden krijgt, al dan niet met projecties. Daarbinnen voltrekt zich het welbekende drama van Aida. De slaafgemaakte Ethiopische koningsdochter is verliefd op Radames, de aanvoerder van het Egyptische leger, dat voor de zoveelste keer in strijd is met het buurland. Amneris, de dochter van de Farao, is ook verliefd op hem dus de traditionele opera driehoek staat ook in Verdi’s meesterwerk centraal. Daardoor heen vlocht Verdi twee verschillende loyaliteitsconflicten waarbij keuze tussen trouw aan het vaderland of de liefde het lot van de personages bepalen.

Driehoek

Een metershoge tl-driehoek is een dominante factor in het toneelbeeld en is natuurlijk nauw verweven met de vormen van de piramides. In deze productie is de driehoek echter veel meer. Ook in de handgebaren van de priesteres, en met name de hogepriesteres krijgt de driehoek meerdere betekenissen: macht (zoals in de ‘Angela Merkel driehoek’), het alziend oog, het symbool van water (de Nijl), maar ook een naar de illuminatie verwijzend symbool.  Niets wereldschokkends, maar wel heel creatief en inventief gebruikt gedurende de hele opera.

Loshangende tl-buizen vormen een soort van bos waarin mensen zich kunnen verschuilen, maar zijn ook zwaarden. Zonder een flauwe Star Wars vergelijking te maken, hebben de buizen wel iets van sciencefiction. In verschillende scènes, zoals in de triomfmars, zijn het naargeestige zwaarden waarmee de gevangen Ethiopiërs gemarteld worden en zijn het ook de zwaarden waarmee Radames gearresteerd en Amonasro gedood worden. De buizen zijn onderdeel van het décor van strakke, architectonische vormen die niet voor het eerst in een opera-enscenering te zien zijn, maar hier wel heel doelgericht gebruikt worden en voor een mooie esthetiek zorgen. Dat geldt eigenlijk voor alles in deze regie. Niets is van wereldschokkende vernieuwing, maar alles werkt. De ruimtes, de prachtige kostuums (ontworpen door Ana Garay), de belichting, de dramaturgische keuzes en echt prima personenregie, leiden allemaal naar de kern van de opera: de strijd tussen de macht van een door religie geleide staat en de liefde van individuen.

Geheel in lijn met de vormgeving is de muzikale visie van Daniele Callegari. Hij kiest voor met name in de recitatieve delen voor stevige tempi, wat de actie flink op gang houdt, maar geeft de solisten alle ruimte in de aria’s om de prachtige lange lijnen van Verdi vorm te geven. In de eerst acte waren en nog enkele kleine ontsporingen tussen dirigent en cast, maar die verdwenen gedurende de rest van de avond. Première koorts waarschijnlijk. Callegari geeft een genuanceerde lezing van de partituur en zorgt voor de juiste mate van dynamische en dramatische spanning.

Het Real Orquesta Sinfónica de Sevilla en het koor van het Teatro de la Maestranza (ingestudeerd door Íñigo Sampil) klonken uitstekend en zoals te verwachten kreeg de Triomfmars, met zes aan de zijkanten voor het toneel opgestelde Aida trompetten, een gul opendoekje. Hout en kopen klonken in de intiemere passages als versterkingen van de kleuren die op het toneel te zien waren. Van diep rood, tot helder goud. Ondersteund door een gloedvolle strijkersklank kan het orkest de vergelijking met menig Europees top operaorkest meer dan doorstaan.

Prima Cast

Dat het Teatro De La Maestranza ook een prima cast bij elkaar wist te brengen was na eerder ervaringen in Sevilla geen echte verrassing meer. Een prima sopraan, Patricia Calvache klonk helder en zuiver als priesteres en tenor Néstor Galván als messagiero doet veel beloven voor de toekomst . Een zanger met een potente, mooie stem en sterke toneelpersoonlijkheid, die in de kleine scène van de boodschapper echt indruk maakte.

De twee bassen, Insung Sim als Ramfis en Manuel Fuentes als de Koning, stonden hun mannetje met krachtige stemmen en in het geval van Sim een echt enge, dominante en kwaadaardige uitstraling. Bariton Ernesto Petti was een zeer goede Amonasro. Theatraal overtuigend en qua stem zeer betrouwbaar. Zijn duet met Aida was een van de hoogtepunten van de avond.

Amneris werd vertolkt door mezzosopraan Ketevan Kemoklidze. Zij gaf de rol een veelheid aan emoties en vocale kleuren. Van een huichelachtige zogenaamde vriendin van Aida tot een autoritaire en arrogante dochter van de farao en een hysterisch, gekrenkte vrouw tot een om vrede smekende kwetsbaar individu. Helaas lieten haar vocale kwaliteiten het wat afweten. De intonatie in de gerechstsscène was op zijn zachts gezegd dubieus, maar wat ze zingend tekort kwam maakte ze acterend goed.

De twee hoofdrollen van Radames en Aida waren meer dan goed bezet. Tenor Alejandro Roy begon met wat onzekere intonatie in enkele passages, maar ook in de eerste aria liet hij al stralende hoge noten horen die stonden als een huis. Allengs de voorstelling vorderde verdwenen de kleine intonatieproblemen van de aanvang en stond er een Radames die op elk toneel van de wereld gehoord mag worden. Roy’s stem is krachtig, maar kan ook in de minder luide of heroïsche passages pure schoonheid overbrengen. Als acteur is Roy zeer geloofwaardig en betrokken. In het slot duet met Aida zong hij de niet meer zichtbare sterren van de hemel.

Hij werd mogelijk de gehele opera geïnspireerd door zijn partner, sopraan Marigona Qerkezi, die voor mij werkelijk een openbaring was. Wat een prachtige Aida was zij. Haar stem is groot, rond, gefocust en dragend in alle lagen. Ze zingt met een prachtig legato, kan de frases waar nodig in loepzuiver piano uitspinnen en geeft daarbij haar zang ook werkelijk inhoudelijke betekenis. Al vanaf letterlijk de eerste noot werd ik door haar stem getroffen. De pure schoonheid van het geluid is één ding, maar wat ze deed als Aida maakte haar vertolking werkelijk iets heel bijzonders. Qerkezi (geboren in Kosovo, opgegroeid in Kroatië) zingt in de traditie van Zinka Milanov; stemschoonheid en dramatische zeggingskracht. In tegenstelling tot haar illustere voorgangster heeft Qerkezi echter ook een mate van kwetsbaarheid en bescheidenheid die haar ideaal voor de rol van Aida maakte. Ik hoop dan ook dat ik haar nog heel veel ga horen, op alle grote podia van de wereld.

In het komend seizoen brengt het Teatro Liceu in Barcelona ook Aida met grote namen. Het zal mij benieuwen of de productie daar net zo goed zal zijn als deze in Sevilla.

Aida is nog te zien in Teatro La Maestranza in Sevilla op 23 , 24 , 26 en 27 juni om 20:00 uur en op 28  juni om19:00 uur.

Verder kijken, luisteren en lezen

Marigona Qerkezi als Aida in Berlijn in 2025

Al in 2012 ‘ontdekte’ Jordi Kooiman Ketevan Kemoklidze.

Peter Franken zag eerder dit jaar een andere Aida in Berlijn.

Lucrezia Borgia in Sevilla in 2025.