In een baan om de zon en koorgezoem
Neil van der Linden bezoekt een aantal muziektheater voorstellingen in het Holland Festival 2026. Veelal raken de voorstellingen de buitenlijnen van het genre opera, maar deed Wagner dat ook niet met zijn Ring en was Orfeo van Monteverdi niet iets geheel nieuws en ongehoords? Het Holland Festival biedt net als O. voorstellingen buiten de gangbare paden. Dit keer bezocht Neil Chernobyl.
De basis voor de soundtrack van de HBO-serie Chernobyl waarvoor Holland Festival-artist in residence Hildur Guðnadóttir de soundtrack verzorgde, werd opgenomen in een afgedankte kerncentrale in Litouwen, aangevuld met opnames met Guðnadóttirs stem.
Voor dit project werkte Guðnadóttir samen met de Britse componist en producent Sam Slater, ook bekend van Darren Arononsky’s film “mother!” en de ijzingwekkende documentaire 2000 Meters to Andriivka van Mstyslav Chernov. Ze bewerkten het opgenomen materiaal met behulp van oude taperecorders. Ik moest even denken aan de oude taperecorders ‘Sada’ van Oz Oz/Ossama Helmy, vorige week in het Holland Festival.*
Guðnadóttir en Slater vertraagden de tapes waardoor onhoorbare frequenties werden verlaagd naar voor het menselijk oor hoorbare klanken. De zang van Guðnadóttir is het enige ‘traditionele’ instrument in de partituur. Haar stem vormt een menselijk tegengewicht tegenover het industriële geweld van de ramp.
Maar dan het resultaat.
Ik kijk geen televisie. Ik heb dus nooit iets van de serie Chernobyl heet gezien. Ik hoor klanken in industrial-stijl. Een bekend idioom, waarmee de Orb en techno al jaren experimenteerden. Alleen wordt het geluid nu uitzonderlijk mooi weergegeven, prachtige diepe bastonen, gesnerp, geratel, flitsgeluiden, hier en daar een flard harmonie, wat vanwege het perfecte surround systeem (klankspatialisatie Francesco Donadello staat in de programmatoelichting) van alle kanten op je af kan komen. De effecten met de lichtinstallatie, van Theresa Baumgartner, zijn ook scherp en precies. En natuurlijk op zeker moment rookinstallatie aan en rook weer uit. Maar ja, ik ben al tijden niet naar een groot concert van een grote dure popartiest geweest, waar een vergelijkbare kwaliteit lichtinstallatie vast schering en inslag is. Wel komt de kwaliteit ervan in de ruimte van de Westergas Gashouder, die veel kleiner dan de Arena, vermoedelijk een stuk beter tot uiting.
Als witte TL-buizen boven ons in gelid aan- en uitflitsen, gecombineerd met een prachtig tik-geluid in de muziek, en de bezoekers elkaar opeens goed kunnen zien, in plaats van als donkere gestalten in een koud-blauw rooklandschap, krijgt de gashouder zelfs iets intiems. Het publiek zit rondom of loopt dolend rond.
Tijdens het voorafgaande koorgedeelte observeer ik alles vanaf één van de rijen stoelen. Je ziet dan dat dezelfde mensen voor je steeds dezelfde rondjes draaien, planeten in hun baan. Als de elektronica beginnen ga ik ook lopen. Na een paar rondjes voel ik me ook planeet. Als de rook om je hoofd terug is en je de anderen alleen als schaduwen ziet, moet ik ook even aan Plato’s grot denken.
In de buitenwereld heeft het Nederland voetbalteam inmiddels met 5-1 van Zweden gewonnen, maar daar merken we hier binnen niets van. Zo gaat de zalige onwetendheid misschien wel een uur door. En dan sterven de klanken uit en wordt het donker, tot de grote zaallichten aangaan. Geen enorme climax in decibels en ook geen big bang van licht, die allemaal tot cliché hadden kunnen verworden. Maar eigenlijk ook wel een beetje een nachtkaars.
Tijdsbeeld
Voorafgaand aan het elektronisch gedeelte trad het Groot Omroepkoor a cappella op. Op het programma stonden Solitary en Again van David Lang, Folk faer andlit en What is the matter van Hildur Guðnadóttir en Vichnaya Pramyat, een Oekraïense traditionele hymne, in een arrangement van Hildur Guðnadóttir.
David Langs en zoveel andere nieuwe koormuziek, ik vind het allemaal wat maniëristisch. Ik vraag me af welke van deze muziek vijftig jaar stand zal houden, behalve als tijdsbeeld, als symbool van de angst van onze tijd, of als materiaal voor samples. Misschien gebruikt de Stanley Kubrick van die tijd iets van hun muziek in een film over enge ruimtereizen of een gezin met een psychopathische vader.
Chernobyl is niet meer te zien, maar er zijn nog enkele andere voorstellingen met werken van Hildur Guðnadóttir, op 23 en 24 juni, Where to From in het Muziekgebouw aan ’t IJ en op 28 en 29 juni onderzoeken 15 jonge spelers, geïnspireerd door het werk van Guðnadóttir, wat ‘grond’ betekent, ook in het Muziekgebouw.
Verder kijken, luisteren en lezen
De auteur
