Degelijke zang in gedateerde Rheingold
In juni was het mogelijk om de volledige Ring des Nibelungen van Richard Wagner in één week in Wenen te zien. Deze serie is bijzonder omdat het de laatste keer is dat deze regie van Sven-Eric Bechtolf in Wenen aan de Staatsopera te zien zal zijn. Bovendien zijn de voorstellingen bezet met tal van Wagner-coryfeeën.
Voor ‘Das Rheingold’ ging mijn verwachting vooral uit naar Michael Volle als Wotan, die ik vorig jaar in Bayreuth hoorde als een indrukwekkende Amfortas. Ook keek ik uit naar Georg Nigl als Alberich en Wiebke Lehmkuhl als Erda. Hun prestaties waren inderdaad sterk, maar de verouderde enscenering stoorde mij regelmatig.
De Ring-enscenering van Sven-Eric Bechtolf loopt sinds 2009 in Wenen en is dus inmiddels zeventien jaar oud. Op 6 juni 2026 zag ik de 27e voorstelling van deze productie en wat mij betreft is de houdbaarheidsdatum inmiddels verstreken. Op zich ben ik een liefhebber van abstract minimalisme, de regie van Pierre Audi blok daar altijd in uit, maar ook die ensceneringen verouderden en op een gegeven moment ligt er teveel stof op. Daarnaast oogde ook de personenregie niet meer fris. Dat begon al bij de Rijndochters. Zij bewogen langdurig onhandig met wapperende handen waar een gemiddelde ‘camp’ homoman zich voor zou schamen. Het op en neer bewegen van de heuveltjes waarop zij stonden, kan nauwelijks nog indrukwekkende theatertechniek genoemd worden. Met hun draperieën leken de vrouwen, wanneer zij stilstonden, nog het meest op ingeklapte zonneparasols.
Alberich, vertolkt door Georg Nigl, deed bij zijn opkomst nog het meest denken aan Dr. Spock. Zodra hij begon te zingen, verdween die associatie echter onmiddellijk. Wat een heerlijke hoogte heeft deze man. Het timbre van zijn stem is niet uitgesproken karaktervol, maar Nigl is wel zeer expressief. Zijn interpretatie toont een diep gekwetste machtswellusteling die voorspelbaar zijn eigen belang nastreeft. Zelden drong zich bij mij zo sterk de vergelijking op met Trump-achge machthebbers.
De tegenstelling met Michael Volle als Wotan kon nauwelijks groter zijn. Zijn melodische, beheerste en waardige stem klinkt volledig gecontroleerd, zeker in de scènes met Alberich. Zijn lyriek en natuurlijke uitstraling als heerser versterken dat beeld. Later, in de confrontatie met Erda, laat Volle een heel andere kant van Wotan horen, wat doet hij dat prachtig.
De reuzen Fasolt en Fafner waren vocaal indrukwekkend. Fafner (Matheus França) beschikte over een zeer zware bas, soms misschien zelfs iets te nadrukkelijk aanwezig. Daardoor stak hij wel mooi af tegen zijn broer Fasolt (Simonas Strazdas), die met meer lyrische kleuren en eveneens een fraaie stem zong. Hun kostuums, die deden denken aan kolenmijnjassen van opgerolde zwarte panty’s, waren geestig bedacht, maar oogden erg gedateerd. Het totaalbeeld, waarbij de zangers op kleine stelten stonden, werkte daarentegen uitstekend. Omdat zij nauwelijks hoefden te lopen, zag het er opvallend natuurlijk uit.
Friet
Ook het toneelbeeld van de goudschat stelde teleur. Alberichs goud deed denken aan een gigantische frietzak en het uit de kluiten gewassen Albert Heijn-karretje waarmee Wotan en Loge afdaalden naar Nibelheim oogde kinderlijk. Loge, gezongen door Matthäus Schmidlechner, maakte heel veel goed met zijn fraaie vertolking: glibberig, verleidelijk, lyrisch paaiend en tegelijkertijd venijnig.
Szilvia Vörös, vertolkte Fricka vol karakter. Met haar prachtige art-decokostuum vormde ze samen met Wotan in witte pak, een fraai gezaghebbend toneelpaar. Gerhard Siegel gaf een venijnige, sarcastische en gekwelde Mime gestalte. Ook Clemens Unterreiner als Donner, Daniel Jenz als Froh en Jenni Hietala als Freia presteerden degelijk. Wiebke Lehmkuhl maakte als Erda grote indruk. Haar lage stem klonk rijk en resonant, terwijl ook haar toneelaanwezigheid sterk was. Scenisch behoorde haar entree tot de mooiste momenten van de avond. Terwijl vele goden en een halfgod op het toneel aanwezig zijn, verschijnt Erda in een bad van blauw licht. Alleen zij en Wotan bewegen op dat moment, waardoor de scène aanvoelt als een droom of een andere dimensie. De subtiele belichting was bijzonder effectief en deed denken aan regisseurs zoals Robert Wilson.
Wagner-dirigent
Dirigent Pablo Heras-Casado, winnaar van de Oper! Award voor Dirigent van het Jaar, heeft zich inmiddels gevestigd als een van de belangrijkste Wagner-dirigenten van deze tijd. Ik hoorde hem eerder in Bayreuth in Parsifal en in Parijs in Siegfried en Die Walküre. Ook hier liet hij horen hoe prachtig het een orkest onder zijn leiding kan klinken. Nergens overstemde het orkest de zangers en de leidmotieven kwamen helder uit de orkestbak naar voren. Tijdens het trio van de Rijndochters trok het geheel even en klonk het koper minder fraai, maar dat waren uitzonderingen. Daarbij moet worden aangetekend dat de omstandigheden moeilijk waren: zowel in de zaal als in de orkestbak was het uitzonderlijk warm. Toch vloog deze ring van tweeëneenhalf uur zonder pauze voorbij.
Muzikaal bood deze laatste Weense ‘Rheingold’ veel kwaliteit, met uitstekende bijdragen van Volle, Nigl, Lehmkuhl en Heras-Casado. Juist daardoor werd duidelijk hoezeer de inmiddels zeventien jaar oude productie haar beste tijd heeft gehad.
Verder kijken, luisteren en lezen
Michael Volle zingt Abendlich strahlt der Sonne Auge uit Das Rheingold.
De auteur
